ಸಜ್ಜನಸ್ಯ ಹೃದಯಂ: ಬೆಣ್ಣೆಗಿಂತ ಮೃದು, ಕವಿಗಳ ಮಾತು ಸುಳ್ಳು ಎಂದ ಶ್ಲೋಕ

ಹಾಲು ಕಡೆದು ಬೆಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಒಲೆಯ ಬಳಿ ಇಟ್ಟರೆ ಅದು ತಾನಾಗಿ ಕರಗುವುದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೃದು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಕವಿಗಳು ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನೇ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನೇ ತಿದ್ದುತ್ತದೆ. ಕವಿಗಳ ಮಾತು ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ತಮಾಷೆಯಿಂದ ಹೇಳಿ, ಕಾರಣವನ್ನು ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 162 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 162

ವಿಷಯ: ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ನೋವಿಗೆ ಕರಗುವ ಮನ · A heart that melts at another’s pain

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 22 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸಜ್ಜನಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ನವನೀತಂ ಯದ್ವದಂತಿ ಕವಯಸ್ತದಲೀಕಮ್
ಅನ್ಯದೇಹವಿಲಸತ್ ಪರಿತಾಪಾತ್ ಸಜ್ಜನೋ ದ್ರವತಿ ನೋ ನವನೀತಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

सज्जनस्य हृदयं नवनीतं यद्वदन्ति कवयस्तदलीकम्
अन्यदेहविलसत् परितापात् सज्जनो द्रवति नो नवनीतम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

sajjanasya hṛdayaṃ navanītaṃ yadvadanti kavayastadalīkam
anyadehavilasat paritāpāt sajjano dravati no navanītam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸಜ್ಜನಸ್ಯ (सज्जनस्य, sajjanasya) = ಸಜ್ಜನನ (of the good person)
ಹೃದಯಂ (हृदयं, hṛdayaṃ) = ಹೃದಯ (heart)
ನವನೀತಂ (नवनीतं, navanītaṃ) = ಬೆಣ್ಣೆ (butter)
ಯದ್ವದಂತಿ (यद्वदन्ति, yadvadanti) = ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ (what they say)
ಕವಯಸ್ತದಲೀಕಮ್ (कवयस्तदलीकम्, kavayastadalīkam) = ಕವಿಗಳು, ಅದು ಸುಳ್ಳು (the poets, that is false)
ಅನ್ಯದೇಹವಿಲಸತ್ (अन्यदेहविलसत्, anyadehavilasat) = ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ, ಇರುವ (present in another’s body)
ಪರಿತಾಪಾತ್ (परितापात्, paritāpāt) = ತಾಪದಿಂದ, ನೋವಿನಿಂದ (from the heat, the suffering)
ಸಜ್ಜನೋ (सज्जनो, sajjano) = ಸಜ್ಜನನು (the good person)
ದ್ರವತಿ (द्रवति, dravati) = ಕರಗುತ್ತಾನೆ (melts)
ನೋ (नो, no) = ಇಲ್ಲ (not)
ನವನೀತಮ್ (नवनीतम्, navanītam) = ಬೆಣ್ಣೆ (butter)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಜ್ಜನನ ಹೃದಯ ಬೆಣ್ಣೆ ಎಂದು ಕವಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಸುಳ್ಳು. ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ತಾಪದಿಂದ ಸಜ್ಜನನು ಕರಗುತ್ತಾನೆ, ಬೆಣ್ಣೆ ಹಾಗೆ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Poets say the good person’s heart is butter, and that is false. The good person melts from the heat felt in another’s body. Butter does not melt so.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ತಾಪ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ. ಬೆಣ್ಣೆಗೆ ಅದು ಬೆಂಕಿಯ ಶಾಖ, ಸಜ್ಜನನಿಗೆ ಅದು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ದುಃಖ. ಒಂದೇ ಪದದ ಮೇಲೆ ಶ್ಲೋಕದ ಚಮತ್ಕಾರ ನಿಂತಿದೆ.

The word tapa carries two senses here. For butter it is the fire’s heat, for the good person it is another’s distress. The verse’s wit rests on that single word.

ಬೆಣ್ಣೆ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಶಾಖಕ್ಕೆ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಸಜ್ಜನನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳದ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಬೇಗೆಗೆ ಕರಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನ ಮೃದುತ್ವ ಬೆಣ್ಣೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

Butter melts at heat that falls on itself. The good person melts at heat that does not fall on him but on another. So his softness exceeds butter’s, the poet says.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 49. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 49. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ರೋಗಿಯ ನೋವನ್ನು ನೋಡಿ ನಮ್ಮೊಳಗೇ ಏನೋ ಕದಡುವುದು ವೈದ್ಯನ ದೌರ್ಬಲ್ಯವಲ್ಲ. ಅದು ಹೃದಯ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಗುರುತು.

A stir within us at a patient’s pain is not a physician’s weakness. It is the sign that the heart is still alive.

ಕರಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕೈಯೂ ಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅನುಕಂಪ ಕೇವಲ ಭಾವನೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

Along with the melting we need a hand that works. Without it, compassion remains a feeling only.