ವನೇಽಪಿ ಸಿಂಹಾ: ಹಸಿದರೂ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನದ ಸಿಂಹ, ಕೀಳನ್ನು ಮಾಡದ ಕುಲೀನ

ರಾತ್ರಿಪಾಳಿಯ ಕೊನೆಯ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿವು, ಆಯಾಸ ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆಗ ಯಾವುದೋ ಸಣ್ಣ ಅಡ್ಡದಾರಿ ಹಿತವಾಗಿ ಕಾಣುವುದುಂಟು.

ಅಂಥ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಭಾವ ಹೊರಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಈ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ಶ್ಲೋಕ ಸಿಂಹದ ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 168 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 168

ವಿಷಯ: ಕಷ್ಟದಲ್ಲೂ ಕೀಳು ಬೇಡ · No low deeds even in hardship

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 23 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 23 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವನೇಽಪಿ ಸಿಂಹಾ ಮೃಗಮಾಂಸಭಕ್ಷಿಣೋ ಬುಭುಕ್ಷಿತಾ ನೈವ ತೃಣಂ ಚರಂತಿ
ಏವಂ ಕುಲೀನಾ ವ್ಯಸನಾಭಿಭೂತಾ ನ ನೀಚಕರ್ಮಾಣಿ ಸಮಾಚರಂತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

वनेऽपि सिंहा मृगमांसभक्षिणो बुभुक्षिता नैव तृणं चरन्ति
एवं कुलीना व्यसनाभिभूता न नीचकर्माणि समाचरन्ति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

vane’pi siṃhā mṛgamāṃsabhakṣiṇo bubhukṣitā naiva tṛṇaṃ caranti
evaṃ kulīnā vyasanābhibhūtā na nīcakarmāṇi samācaranti

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ವನೇಽಪಿ (वनेऽपि, vane’pi) = ಕಾಡಿನಲ್ಲೂ (even in the forest)
ಸಿಂಹಾ (सिंहा, siṃhā) = ಸಿಂಹಗಳು (lions)
ಮೃಗಮಾಂಸಭಕ್ಷಿಣೋ (मृगमांसभक्षिणो, mṛgamāṃsabhakṣiṇo) = ಜಿಂಕೆಯ ಮಾಂಸ ತಿನ್ನುವವು (eaters of the flesh of deer)
ಬುಭುಕ್ಷಿತಾ (बुभुक्षिता, bubhukṣitā) = ಹಸಿದಿದ್ದರೂ (though hungry)
ನೈವ (नैव, naiva) = ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ (never)
ತೃಣಂ (तृणं, tṛṇaṃ) = ಹುಲ್ಲನ್ನು (grass)
ಚರಂತಿ (चरन्ति, caranti) = ಮೇಯುವುದಿಲ್ಲ (ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ) (do they graze)
ಏವಂ (एवं, evaṃ) = ಹಾಗೆಯೇ (in the same way)
ಕುಲೀನಾ (कुलीना, kulīnā) = ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲದವರು (those of good family)
ವ್ಯಸನಾಭಿಭೂತಾ (व्यसनाभिभूता, vyasanābhibhūtā) = ಕಷ್ಟ ಮುತ್ತಿದವರೂ (though overcome by misfortune)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ನೀಚಕರ್ಮಾಣಿ (नीचकर्माणि, nīcakarmāṇi) = ಕೀಳು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು (low deeds)
ಸಮಾಚರಂತಿ (समाचरन्ति, samācaranti) = ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (they do)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಯ ಮಾಂಸ ತಿನ್ನುವ ಸಿಂಹಗಳು ಎಷ್ಟೇ ಹಸಿದಿದ್ದರೂ ಹುಲ್ಲನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕುಲೀನರು ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗಲೂ ಕೀಳು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Lions in the forest, eaters of deer flesh, never graze on grass however hungry they are. In the same way, people of good family, even when overcome by misfortune, do not take up low deeds.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಕುಲೀನ ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ದೊಡ್ಡವನು ಎಂದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆಯ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವನು ಎಂದು ಸಹಜವಾಗಿ ಓದಬಹುದು. ಶ್ಲೋಕ ನಡತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದೆ.

Kulina here can be read naturally as one raised in a household of good conduct, not merely one of high birth. The verse is speaking of conduct.

ವ್ಯಸನ ಎಂದರೆ ಇಂದಿನ ಮಾತಿನ ಚಟವಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಆಪತ್ತು, ಸಂಕಟ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ. ಅಭಿಭೂತ ಎಂದರೆ ಮುತ್ತಿಕೊಂಡವನು, ಅಂದರೆ ಕಷ್ಟ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

Vyasana is not the modern habit or addiction. Here it means calamity or distress. Abhibhuta means besieged, that is, hardship is riding over him.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 49. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 49. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಏನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದೇ ನಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯಗಳ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ. ಸುಖದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿರುವುದು ಸುಲಭ.

What we do when hardship comes is the real test of our values. It is easy to be upright in comfort.

ಆದರೆ ಸಿಂಹದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಎಳೆಯಬಾರದು. ಹಸಿದವನಿಗೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಸಹಾಯ ಕೇಳುವುದು ಕೀಳಲ್ಲ.

But the lion should not be pressed too far. When a hungry person has no other way, asking for help is not a low deed.