ಆಕ್ರೋಶಿತೋಽಪಿ ಸುಜನೋ: ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಗೆ ಸಜ್ಜನ

ಬಸ್ಸು ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ತಳ್ಳಿದಾಗ ಏನು ಮಾತು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜ ಸ್ವಭಾವ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸುಲಭ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸಭ್ಯರೇ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಸಜ್ಜನ ಮತ್ತು ನೀಚನನ್ನು ಅವರ ಬಾಯಿಂದ ಏನು ಹೊರಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬಿನ ಚಿತ್ರ ಸಜ್ಜನನ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 205 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 205

ವಿಷಯ: ಬೈದರೂ ಕಟು ಹೇಳದ ಸ್ವಭಾವ · Not speaking harshly even when abused

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 28 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 28 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಆಕ್ರೋಶಿತೋಽಪಿ ಸುಜನೋ ನ ವದತ್ಯವಾಚ್ಯಂ ನಿಷ್ಪೀಡಿತೋ ಮಧುರಮುದ್ವಮತೀಕ್ಷುದಂಡಃ
ನೀಚೋ ಜನೋ ಗುಣಶತೈರಪಿ ಸೇವ್ಯಮಾನೋ ಹಾಸ್ಯೇನ ತದ್ವದತಿ ಯತ್ಕಲಹೇಽಪ್ಯವಾಚ್ಯಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

आक्रोशितोऽपि सुजनो न वदत्यवाच्यं निष्पीडितो मधुरमुद्वमतीक्षुदण्डः
नीचो जनो गुणशतैरपि सेव्यमानो हास्येन तद्वदति यत्कलहेऽप्यवाच्यम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

ākrośito’pi sujano na vadatyavācyaṃ niṣpīḍito madhuramudvamatīkṣudaṇḍaḥ
nīco jano guṇaśatairapi sevyamāno hāsyena tadvadati yatkalahe’pyavācyam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಆಕ್ರೋಶಿತೋಽಪಿ (आक्रोशितोऽपि, ākrośito’pi) = ಬೈದರೂ (even when abused)
ಸುಜನೋ (सुजनो, sujano) = ಸಜ್ಜನನು (the good man)
ನ ವದತ್ಯವಾಚ್ಯಂ (न वदत्यवाच्यं, na vadatyavācyaṃ) = ಆಡಬಾರದ ಮಾತನ್ನು ಆಡುವುದಿಲ್ಲ (does not say the unsayable)
ನಿಷ್ಪೀಡಿತೋ (निष्पीडितो, niṣpīḍito) = ಹಿಂಡಿದಾಗ (when pressed)
ಮಧುರಮುದ್ವಮತೀಕ್ಷುದಂಡಃ (मधुरमुद्वमतीक्षुदण्डः, madhuramudvamatīkṣudaṇḍaḥ) = ಕಬ್ಬಿನ ದಂಡ ಸಿಹಿಯನ್ನೇ ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ (the sugarcane stalk gives out sweetness)
ನೀಚೋ ಜನೋ (नीचो जनो, nīco jano) = ನೀಚ ಜನ (the low person)
ಗುಣಶತೈರಪಿ (गुणशतैरपि, guṇaśatairapi) = ನೂರು ಗುಣಗಳಿಂದಲೂ (even with a hundred virtues)
ಸೇವ್ಯಮಾನೋ (सेव्यमानो, sevyamāno) = ಸೇವೆ ಮಾಡಿದರೂ (though served)
ಹಾಸ್ಯೇನ (हास्येन, hāsyena) = ನಗುತ್ತಲೇ, ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ (in jest)
ತದ್ವದತಿ (तद्वदति, tadvadati) = ಅದನ್ನು ಆಡುತ್ತಾನೆ (says that)
ಯತ್ಕಲಹೇಽಪ್ಯವಾಚ್ಯಮ್ (यत्कलहेऽप्यवाच्यम्, yatkalahe’pyavācyam) = ಜಗಳದಲ್ಲೂ ಆಡಬಾರದ್ದನ್ನು (which should not be said even in a quarrel)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಜ್ಜನನನ್ನು ಬೈದರೂ ಅವನು ಆಡಬಾರದ ಮಾತನ್ನು ಆಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿಂಡಿದ ಕಬ್ಬು ಸಿಹಿಯನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ನೀಚನನ್ನು ನೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಉಪಚರಿಸಿದರೂ ಅವನು ನಗುತ್ತಲೇ, ಜಗಳದಲ್ಲೂ ಆಡಬಾರದ ಮಾತನ್ನು ಆಡುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Even when abused, a good man does not say what should not be said. A pressed sugarcane gives only sweetness. A low man, though served with a hundred virtues, will in jest say what should not be said even in a quarrel.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಅವಾಚ್ಯ ಎಂದರೆ ಹೇಳಬಾರದ್ದು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪದ ಅವಾಚ್ಯ ಬೈಗುಳ ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪದ ಒಂದೇ, ಅರ್ಥವೂ ಒಂದೇ.

Avacya means what ought not be said. In Kannada the same word survives as avacya baigulu, foul abuse. The word and its sense are the same.

ಇಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನನ ಮಾತು ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಡುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬು ಹಿಂಡಿದಾಗಲೇ ರಸ ಕೊಡುವುದು. ನೀಚನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕ ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವನು ಸಂತೋಷದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಕಟುವಾಗುತ್ತಾನೆ.

The good man’s speech is tested under pressure, as sugarcane gives juice only when pressed. The verse turns on the low man, who turns sour even in good humour.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 50. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 50. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕೋಪದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಮಾತನ್ನು ಹಿಂದೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಪ ಬಂದಾಗ ಒಂದು ಉಸಿರು ಕಾದು ಮಾತನಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

Words spoken in anger cannot be taken back. The verse supports the habit of waiting one breath before speaking.

ಬೈಗುಳ ಸಹಿಸು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ತಿರುಗಿ ಬೈಯದೆ ಉಳಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಬಿದ್ದರೆ ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು.

The verse does not ask us to put up with abuse. One can refrain from abusing back and still speak firmly where needed.