ದೃಶ್ಯಂತೇ ಭುವಿ ಭೂರಿನಿಂಬತರವಃ: ಬೇವಿನ ಮರ ಹೆಚ್ಚು, ಚಂದನ ಅಪರೂಪ

ಮುಂಜಾನೆ ನಡಿಗೆಗೆ ಹೋದವರು ಗಮನಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ರಸ್ತೆಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಬೇವು, ಹೊಂಗೆ, ಅರಳಿ ಮರಗಳು ಸಾಲು ಸಾಲು. ಚಂದನದ ಮರ ಹುಡುಕಿದರೆ ಸಿಗುವುದು ಅಪರೂಪ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ನೋಟವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹಿಗ್ಗಿಸಿ, ಸಜ್ಜನರು ಎಷ್ಟು ಅಪರೂಪ ಎಂದು ಕಹಿ ನಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಅಕ್ಷರ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 260 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 260

ವಿಷಯ: ಸಜ್ಜನರ ಅಪರೂಪತೆ · The rarity of the good

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 38 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ದೃಶ್ಯಂತೇ ಭುವಿ ಭೂರಿನಿಂಬತರವಃ ಕುತ್ರಾಪಿ ತೇ ಚಂದನಾಃ ಪಾಷಾಣೈಃ ಪರಿಪೂರಿತಾ ವಸುಮತೀ ವಜ್ರೋ ಮಣಿರ್ದುರ್ಲಭಃ
ಶ್ರೂಯಂತೇ ಕರಟಾರವಾಶ್ಚ ಸತತಂ ಚೈತ್ರೇ ಕುಹೂಕೂಜಿತಂ ತನ್ಮನ್ಯೇ ಖಲಸಂಕುಲಂ ಜಗದಿದಂ ದ್ವಿತ್ರಾಃ ಕ್ಷಿತೌ ಸಜ್ಜನಾಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

दृश्यन्ते भुवि भूरिनिम्बतरवः कुत्रापि ते चन्दनाः पाषाणैः परिपूरिता वसुमती वज्रो मणिर्दुर्लभः
श्रूयन्ते करटारवाश्च सततं चैत्रे कुहूकूजितं तन्मन्ये खलसंकुलं जगदिदं द्वित्राः क्षितौ सज्जनाः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

dṛśyante bhuvi bhūrinimbataravaḥ kutrāpi te candanāḥ pāṣāṇaiḥ paripūritā vasumatī vajro maṇirdurlabhaḥ
śrūyante karaṭāravāśca satataṃ caitre kuhūkūjitaṃ tanmanye khalasaṃkulaṃ jagadidaṃ dvitrāḥ kṣitau sajjanāḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ದೃಶ್ಯಂತೇ ಭುವಿ (दृश्यन्ते भुवि, dṛśyante bhuvi) = ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ (are seen on earth)
ಭೂರಿನಿಂಬತರವಃ (भूरिनिम्बतरवः, bhūrinimbataravaḥ) = ಹೇರಳ ಬೇವಿನ ಮರಗಳು (neem trees in plenty)
ಕುತ್ರಾಪಿ ತೇ ಚಂದನಾಃ (कुत्रापि ते चन्दनाः, kutrāpi te candanāḥ) = ಎಲ್ಲೋ ಒಂದೆಡೆ ಆ ಚಂದನ ಮರಗಳು (only somewhere, those sandal trees)
ಪಾಷಾಣೈಃ ಪರಿಪೂರಿತಾ ವಸುಮತೀ (पाषाणैः परिपूरिता वसुमती, pāṣāṇaiḥ paripūritā vasumatī) = ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಭೂಮಿ (the earth filled with stones)
ವಜ್ರೋ ಮಣಿರ್ದುರ್ಲಭಃ (वज्रो मणिर्दुर्लभः, vajro maṇirdurlabhaḥ) = ವಜ್ರದ ರತ್ನ ದುರ್ಲಭ (the diamond gem is rare)
ಶ್ರೂಯಂತೇ ಕರಟಾರವಾಶ್ಚ ಸತತಂ (श्रूयन्ते करटारवाश्च सततं, śrūyante karaṭāravāśca satataṃ) = ಕಾಗೆಗಳ ಕೂಗು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ (the cawing of crows is heard always)
ಚೈತ್ರೇ ಕುಹೂಕೂಜಿತಂ (चैत्रे कुहूकूजितं, caitre kuhūkūjitaṃ) = ಚೈತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೋಗಿಲೆಯ ಕೂಜನ (the cuckoo’s song in the month of Chaitra)
ತನ್ಮನ್ಯೇ (तन्मन्ये, tanmanye) = ಹಾಗೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ (so the poet thinks)
ಖಲಸಂಕುಲಂ ಜಗದಿದಂ (खलसंकुलं जगदिदं, khalasaṃkulaṃ jagadidaṃ) = ದುಷ್ಟರಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಈ ಜಗತ್ತು (this world crowded with the wicked)
ದ್ವಿತ್ರಾಃ ಕ್ಷಿತೌ ಸಜ್ಜನಾಃ (द्वित्राः क्षितौ सज्जनाः, dvitrāḥ kṣitau sajjanāḥ) = ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರು ಇಬ್ಬರು ಮೂವರು (on earth, two or three good people)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೇವಿನ ಮರಗಳು ಹೇರಳ, ಚಂದನ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದೆಡೆ. ಭೂಮಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ವಜ್ರದ ರತ್ನ ದುರ್ಲಭ. ಕಾಗೆಗಳ ಕೂಗು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ, ಕೋಗಿಲೆಯ ಹಾಡು ಚೈತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಅದರಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು ದುಷ್ಟರಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿದೆ, ಸಜ್ಜನರು ಇಬ್ಬರು ಮೂವರೇ ಎಂದು ಕವಿಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

On earth neem trees are seen in plenty, and sandal only here and there. The earth is full of stones, and the diamond is rare. The cawing of crows is heard always, but the cuckoo sings only in Chaitra. So, the poet thinks, this world is crowded with the wicked, and good people on earth are but two or three.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ಕೋಗಿಲೆ ಜೋಡಿ ಇಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಕೋಗಿಲೆ ವಸಂತದ ಚೈತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹಾಡುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಗೆಯ ಕರ್ಕಶವೇ ಕೇಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಗಮನ ಕವಿಯದು.

The pairing of crow and cuckoo fits well. The cuckoo sings only in spring, in Chaitra, and the rest of the year it is the crow’s harshness one hears. That is the poet’s observation.

ಇದು ಕವಿಯ ನಿರಾಶೆಯ ಮಾತು, ಗಣತಿಯ ಲೆಕ್ಕವಲ್ಲ. ಈ ಮೂರು ಜೋಡಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದು ಹೇರಳ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಅಪರೂಪ.

This is the poet’s disappointment, not a census. The pairs run on one rule: the common is plentiful, the finest is rare.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 53. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 53. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಅಪರೂಪವಾದುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕಣ್ಣು ಬೇಕು. ಕಾಗೆಯ ಗದ್ದಲದ ನಡುವೆ ಕೋಗಿಲೆಯ ಒಂದು ಸ್ವರ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳಬೇಕಾದರೆ ಕೇಳುವ ತಾಳ್ಮೆ ಬೇಕು.

It takes an eye to spot the rare. To catch a single cuckoo note amid the crows’ noise, one needs the patience to listen.

ಇದು ಲೋಕವನ್ನು ದೂಷಿಸಲು ಕೊಟ್ಟ ಪರವಾನಗಿಯಲ್ಲ. ಇಬ್ಬರು ಮೂವರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದೇ ಅವರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ, ಮತ್ತು ನಾವೂ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮೂವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಬಹುದು.

It is no licence to scorn the world. That it says two or three exist is itself proof that they do, and we too may be one of those two or three.