ಗರ್ವಂ ನೋದ್ವಹತೇ: ಸಜ್ಜನನ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ

ಹೊರರೋಗಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಿನವಿಡೀ ಕುಳಿತಿರುವ ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವರು ಯಾರನ್ನೂ ಕೀಳಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ತಮ್ಮನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಬೈದರೂ ಮಾತು ಬೆಳೆಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಂಥವರ ನಡತೆಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೀರ್ಘ ಪಾದಗಳಿವೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 268 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 268

ವಿಷಯ: ಸಜ್ಜನನ ಸಂಯಮದ ಪಟ್ಟಿ · The restraint of a good person, item by item

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 38 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಗರ್ವಂ ನೋದ್ವಹತೇ ನ ನಿಂದತಿ ಪರಾನ್ನೋ ಭಾಷತೇ ನಿಷ್ಠುರಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಕೇನಚಿದಪ್ರಿಯಂ ಚ ಸಹತೇ ಕ್ರೋಧಂ ಚ ನಾಲಂಬತೇ
ಶೃತ್ವಾ ಕಾವ್ಯಮಲಕ್ಷಣಂ ಪರಕೃತಂ ಸಂತಿಷ್ಠತೇ ಮೂಕವದ್ದೋಷಾಂಶ್ಛಾದಯತೇ ಸ್ವಯಂ ನ ಕುರುತೇ ಹ್ಯೇತತ್ಸತಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

गर्वं नोद्वहते न निन्दति परान्नो भाषते निष्ठुरं प्रोक्तं केनचिदप्रियं च सहते क्रोधं च नालम्बते
शृत्वा काव्यमलक्षणं परकृतं संतिष्ठते मूकवद्दोषांश्छादयते स्वयं न कुरुते ह्येतत्सतां लक्षणम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

garvaṃ nodvahate na nindati parānno bhāṣate niṣṭhuraṃ proktaṃ kenacidapriyaṃ ca sahate krodhaṃ ca nālambate
śṛtvā kāvyamalakṣaṇaṃ parakṛtaṃ saṃtiṣṭhate mūkavaddoṣāṃśchādayate svayaṃ na kurute hyetatsatāṃ lakṣaṇam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಗರ್ವಂ (गर्वं, garvaṃ) = ಗರ್ವವನ್ನು (pride)
ನೋದ್ವಹತೇ (नोद्वहते, nodvahate) = ಹೊರುವುದಿಲ್ಲ (does not carry)
ನ ನಿಂದತಿ ಪರಾನ್ (न निन्दति परान्, na nindati parān) = ಇತರರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ (does not run others down)
ನೋ ಭಾಷತೇ ನಿಷ್ಠುರಂ (नो भाषते निष्ठुरं, no bhāṣate niṣṭhuraṃ) = ಕಠೋರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ (does not speak harshly)
ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಕೇನಚಿದಪ್ರಿಯಂ ಚ ಸಹತೇ (प्रोक्तं केनचिदप्रियं च सहते, proktaṃ kenacidapriyaṃ ca sahate) = ಯಾರೋ ಆಡಿದ ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತನ್ನೂ ಸಹಿಸುತ್ತಾನೆ (bears even an unpleasant word said by someone)
ಕ್ರೋಧಂ ಚ ನಾಲಂಬತೇ (क्रोधं च नालम्बते, krodhaṃ ca nālambate) = ಕೋಪವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ (does not lean on anger)
ಶೃತ್ವಾ ಕಾವ್ಯಮಲಕ್ಷಣಂ ಪರಕೃತಂ (शृत्वा काव्यमलक्षणं परकृतं, śṛtvā kāvyamalakṣaṇaṃ parakṛtaṃ) = ಇತರರು ರಚಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಹೀನ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ (on hearing a flawed poem made by another)
ಸಂತಿಷ್ಠತೇ ಮೂಕವದ್ (संतिष्ठते मूकवद्, saṃtiṣṭhate mūkavad) = ಮೂಕನಂತೆ ಸುಮ್ಮನಿರುತ್ತಾನೆ (stays quiet like one who cannot speak)
ದೋಷಾಂಶ್ಛಾದಯತೇ (दोषांश्छादयते, doṣāṃśchādayate) = ದೋಷಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತಾನೆ (covers the faults)
ಸ್ವಯಂ ನ ಕುರುತೇ (स्वयं न कुरुते, svayaṃ na kurute) = ತಾನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ (does not do them himself)
ಹ್ಯೇತತ್ಸತಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (ह्येतत्सतां लक्षणम्, hyetatsatāṃ lakṣaṇam) = ಇದೇ ಸಜ್ಜನರ ಲಕ್ಷಣ (this indeed is the mark of the good)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಜ್ಜನ ಗರ್ವ ಹೊರುವುದಿಲ್ಲ, ಇತರರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕಠೋರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರೋ ಆಡಿದ ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕೋಪವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇತರರು ಮಾಡಿದ ದೋಷದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಮೂಕನಂತೆ ಸುಮ್ಮನಿರುತ್ತಾನೆ, ಆ ದೋಷಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತಾನೆ, ತಾನು ಅವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಸಜ್ಜನರ ಲಕ್ಷಣ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The good person does not carry pride, does not run others down, does not speak harshly. He bears an unpleasant word said by someone and does not lean on anger. When he hears a flawed poem made by another he stays quiet like one who cannot speak, covers the faults, and does not commit them himself. This is the mark of the good.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಅಲಂಬತೇ ಎಂದರೆ ಆಶ್ರಯಿಸುವುದು. ಕೋಪ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಪವನ್ನು ಊರುಗೋಲಾಗಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

Alambate means to lean on. The verse does not say anger never arises. It says only that he does not use anger as a crutch.

ಇಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ದೋಷ ಎಂಬುದು ಯಾವುದೇ ಇತರರ ಕೆಲಸದ ದೋಷಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಮೂಕನಂತೆ ಇರುವುದು ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಅದನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡದೆ ಇರುವುದು.

The flawed poem stands for the flaw in anyone’s work. Staying like one who cannot speak means not exposing it in front of everyone.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 53. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 53. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ರೋಗಿಯ ಕುಟುಂಬ ಕೋಪದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಯುವುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕೆಲಸ. ಆ ಕ್ಷಣ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಮಾತೇ ಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

When a patient’s family speaks in anger, pausing before answering is this verse at work. Once the moment passes, often no reply is needed at all.

ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ತಪ್ಪನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಹೇಳುವ ಬದಲು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕದ ಮಾತು ತಪ್ಪನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ಅಲ್ಲ, ಅವಮಾನ ಮಾಡದಿರಲು ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು.

Instead of naming a colleague’s mistake in front of everyone, one can say it in private. The verse can be read as being about sparing shame, not about hiding errors.