ಕಿಂ ಕೂರ್ಮಸ್ಯ ಭರವ್ಯಥಾ: ಒಪ್ಪಿದ್ದನ್ನು ಕೊನೆಗೆ ಒಯ್ಯುವವರು

ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬಂದು ರೋಗಿಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ವೈದ್ಯರೊಬ್ಬರು ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಒಂದು ತಿಂಗಳೂ ತಪ್ಪಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರಮ ನಮಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಣುವುದು ಅವರ ಮಾತು ಉಳಿದಿದ್ದು ಮಾತ್ರ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಶ್ರಮವನ್ನು ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಿಖರ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 269 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 269

ವಿಷಯ: ಒಪ್ಪಿದ್ದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ವ್ರತ · The vow of seeing through what one has accepted

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 38 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕಿಂ ಕೂರ್ಮಸ್ಯ ಭರವ್ಯಥಾ ನ ವಪುಷಿ ಕ್ಷ್ಮಾಂ ನ ಕ್ಷಿಪತ್ಯೇಷ ಯತ್ಕಿಂ ವಾ ನಾಸ್ತಿ ಪರಿಶ್ರಮೋ ದಿನಪತೇರಾಸ್ತೇ ನ ಯನ್ನಿಶ್ಚಲಃ
ಕಿಂ ಚಾಂಗೀಕೃತಮುತ್ಸೃಜನ್ಹಿ ಮನಸಾ ಶ್ಲಾಘ್ಯೋ ಜನೋ ಲಜ್ಜತೇ ನಿರ್ವಾಹಃ ಪ್ರತಿಪನ್ನವಸ್ತುಷು ಸತಾಮೇತದ್ಧಿ ಗೋತ್ರವ್ರತಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

किं कूर्मस्य भरव्यथा न वपुषि क्ष्मां न क्षिपत्येष यत्किं वा नास्ति परिश्रमो दिनपतेरास्ते न यन्निश्चलः
किं चाङ्गीकृतमुत्सृजन्हि मनसा श्लाघ्यो जनो लज्जते निर्वाहः प्रतिपन्नवस्तुषु सतामेतद्धि गोत्रव्रतम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kiṃ kūrmasya bharavyathā na vapuṣi kṣmāṃ na kṣipatyeṣa yatkiṃ vā nāsti pariśramo dinapaterāste na yanniścalaḥ
kiṃ cāṅgīkṛtamutsṛjanhi manasā ślāghyo jano lajjate nirvāhaḥ pratipannavastuṣu satāmetaddhi gotravratam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕಿಂ ಕೂರ್ಮಸ್ಯ ಭರವ್ಯಥಾ ನ (किं कूर्मस्य भरव्यथा न, kiṃ kūrmasya bharavyathā na) = ಆಮೆಗೆ ಭಾರದ ನೋವು ಇಲ್ಲವೇ (has the tortoise no pain from the load)
ವಪುಷಿ (वपुषि, vapuṣi) = ತನ್ನ ದೇಹದ ಮೇಲೆ (on its body)
ಕ್ಷ್ಮಾಂ ನ ಕ್ಷಿಪತ್ಯೇಷ ಯತ್ (क्ष्मां न क्षिपत्येष यत्, kṣmāṃ na kṣipatyeṣa yat) = ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎಸೆದುಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ (that it does not fling off the earth)
ಕಿಂ ವಾ ನಾಸ್ತಿ ಪರಿಶ್ರಮೋ (किं वा नास्ति परिश्रमो, kiṃ vā nāsti pariśramo) = ಅಥವಾ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲವೇ (or is there no toil)
ದಿನಪತೇರಾಸ್ತೇ ನ ಯನ್ನಿಶ್ಚಲಃ (दिनपतेरास्ते न यन्निश्चलः, dinapaterāste na yanniścalaḥ) = ಸೂರ್ಯನು ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ (that the lord of day does not sit still)
ಕಿಂ ಚಾಂಗೀಕೃತಮುತ್ಸೃಜನ್ಹಿ (किं चाङ्गीकृतमुत्सृजन्हि, kiṃ cāṅgīkṛtamutsṛjanhi) = ಇನ್ನೂ, ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ಬಿಡುವುದಕ್ಕೆ (and in letting go of what has been accepted)
ಮನಸಾ (मनसा, manasā) = ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ (in the mind)
ಶ್ಲಾಘ್ಯೋ ಜನೋ ಲಜ್ಜತೇ (श्लाघ्यो जनो लज्जते, ślāghyo jano lajjate) = ಶ್ಲಾಘ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಾಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ (the praiseworthy person feels shame)
ನಿರ್ವಾಹಃ ಪ್ರತಿಪನ್ನವಸ್ತುಷು (निर्वाहः प्रतिपन्नवस्तुषु, nirvāhaḥ pratipannavastuṣu) = ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಸುವುದು (seeing through what one has undertaken)
ಸತಾಮೇತದ್ಧಿ ಗೋತ್ರವ್ರತಮ್ (सतामेतद्धि गोत्रव्रतम्, satāmetaddhi gotravratam) = ಇದು ಸಜ್ಜನರ ಕುಲವ್ರತ (this indeed is the family vow of the good)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಆಮೆಗೆ ಭಾರದ ನೋವು ಇಲ್ಲವೇ, ಆದರೂ ಅದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮೈಮೇಲಿಂದ ಎಸೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲವೇ, ಆದರೂ ಅವನು ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ಲಾಘ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ಬಿಡಲು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಸುವುದು ಸಜ್ಜನರ ಕುಲವ್ರತ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Does the tortoise feel no pain from the load, and yet it does not fling the earth off its body. Has the sun no toil, and yet he does not sit still. In the same way a person worth praising feels shame in his mind at letting go of what he has accepted. Seeing through what one has undertaken is the family vow of the good.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಭಾರತೀಯ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಆಮೆ ಮತ್ತು ದಿನವೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಸೂರ್ಯ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹಜ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಇಬ್ಬರಿಗೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಇಲ್ಲ.

In Indian lore the tortoise carrying the earth and the sun crossing the sky each day are natural examples. Neither gets rest.

ಗೋತ್ರವ್ರತ ಎಂದರೆ ಮನೆತನದ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಬಂದ ವ್ರತ. ಒಪ್ಪಿದ್ದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲ, ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಎನ್ನುವ ಧ್ವನಿ ಇದೆ.

Gotravrata is a vow kept like a family tradition. The tone suggests that seeing a task through is, for the good, not a choice but an inherited habit.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 53. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 53. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮಾತು ಕೊಡುವ ಮೊದಲು ಯೋಚಿಸಬೇಕು, ಕೊಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಿಡಬಾರದು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ರೋಗಿಯ ಆರೈಕೆ, ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಕಲಿಸುವ ವಾಗ್ದಾನ ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Think before giving your word, and do not drop it easily once given. This shows in the long care of a patient or a promise to teach students.

ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿಜವಾಗಿ ಬದಲಾದಾಗ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಶ್ಲೋಕ ಮೊಂಡುತನವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಿಲ್ಲ, ಹಗುರವಾಗಿ ಮಾತು ಬಿಡುವುದನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದೆ.

But when circumstances truly change, withdrawing honestly is no fault. The verse does not praise stubbornness, it faults dropping one’s word lightly.