ಘೃಷ್ಟಂ ಘೃಷ್ಟಂ ಪುನರಪಿ: ಪ್ರಾಣ ಹೋದರೂ ಬದಲಾಗದ ಸ್ವಭಾವ

ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷ ಕಷ್ಟದ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ದಾದಿ ಇಂದಿಗೂ ರೋಗಿಯ ಹೆಸರು ಹಿಡಿದು ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ವರ್ಷಗಳ ಕಷ್ಟ ಅವರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದೆ, ಕಹಿಯಾಗಿಸಿಲ್ಲ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದನ್ನೇ ಮೂರು ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೇರ ಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 229 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 229

ವಿಷಯ: ಕಷ್ಟದಲ್ಲೂ ಬದಲಾಗದ ಸ್ವಭಾವ · Character unchanged by hardship

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 34 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಘೃಷ್ಟಂ ಘೃಷ್ಟಂ ಪುನರಪಿ ಪುನಶ್ಚಂದನಂ ಚಾರುಗಂಧಂ ಛಿನ್ನಂ ಛಿನ್ನಂ ಪುನರಪಿ ಪುನಃ ಸ್ವಾದು ಚೈವೇಕ್ಷುಕಾಂಡಮ್
ದಗ್ಧಂ ದಗ್ಧಂ ಪುನರಪಿ ಪುನಃ ಕಾಂಚನಂ ಕಾಂತವರ್ಣಂ ನ ಪ್ರಾಣಾಂತೇ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಿರ್ಜಾಯತೇ ಚೋತ್ತಮಾನಾಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

घृष्टं घृष्टं पुनरपि पुनश्चन्दनं चारुगन्धं छिन्नं छिन्नं पुनरपि पुनः स्वादु चैवेक्षुकाण्डम्
दग्धं दग्धं पुनरपि पुनः काञ्चनं कान्तवर्णं न प्राणान्ते प्रकृतिविकृतिर्जायते चोत्तमानाम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

ghṛṣṭaṃ ghṛṣṭaṃ punarapi punaścandanaṃ cārugandhaṃ chinnaṃ chinnaṃ punarapi punaḥ svādu caivekṣukāṇḍam
dagdhaṃ dagdhaṃ punarapi punaḥ kāñcanaṃ kāntavarṇaṃ na prāṇānte prakṛtivikṛtirjāyate cottamānām

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಘೃಷ್ಟಂ ಘೃಷ್ಟಂ (घृष्टं घृष्टं, ghṛṣṭaṃ ghṛṣṭaṃ) = ತೇಯ್ದು ತೇಯ್ದರೂ (rubbed again and again)
ಪುನರಪಿ (पुनरपि, punarapi) = ಮತ್ತೆ ಕೂಡ (yet again)
ಪುನಶ್ಚಂದನಂ (पुनश्चन्दनं, punaścandanaṃ) = ಮತ್ತೆ ಶ್ರೀಗಂಧ (sandal again)
ಚಾರುಗಂಧಂ (चारुगन्धं, cārugandhaṃ) = ಸುಂದರ ಪರಿಮಳದ್ದು (of lovely fragrance)
ಛಿನ್ನಂ ಛಿನ್ನಂ (छिन्नं छिन्नं, chinnaṃ chinnaṃ) = ಕತ್ತರಿಸಿ ಕತ್ತರಿಸಿದರೂ (cut again and again)
ಪುನರಪಿ ಪುನಃ (पुनरपि पुनः, punarapi punaḥ) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ (again and again)
ಸ್ವಾದು (स्वादु, svādu) = ರುಚಿಯಾದದ್ದು (sweet)
ಚೈವೇಕ್ಷುಕಾಂಡಮ್ (चैवेक्षुकाण्डम्, caivekṣukāṇḍam) = ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿನ ದಂಡು (and the stalk of sugarcane)
ದಗ್ಧಂ ದಗ್ಧಂ (दग्धं दग्धं, dagdhaṃ dagdhaṃ) = ಸುಟ್ಟು ಸುಟ್ಟರೂ (burned again and again)
ಪುನರಪಿ ಪುನಃ (पुनरपि पुनः, punarapi punaḥ) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ (again and again)
ಕಾಂಚನಂ (काञ्चनं, kāñcanaṃ) = ಚಿನ್ನ (gold)
ಕಾಂತವರ್ಣಂ (कान्तवर्णं, kāntavarṇaṃ) = ಸುಂದರ ಬಣ್ಣದ್ದು (of lovely colour)
ನ ಪ್ರಾಣಾಂತೇ (न प्राणान्ते, na prāṇānte) = ಪ್ರಾಣ ಹೋಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ (not even at the end of life)
ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಿರ್ಜಾಯತೇ (प्रकृतिविकृतिर्जायते, prakṛtivikṛtirjāyate) = ಸ್ವಭಾವದ ವಿಕಾರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ (change of nature arises)
ಚೋತ್ತಮಾನಾಮ್ (चोत्तमानाम्, cottamānām) = ಮತ್ತು ಉತ್ತಮರಲ್ಲಿ (and in the best)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಶ್ರೀಗಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತೇಯ್ದರೂ ಅದು ಸುಂದರ ಪರಿಮಳವನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬಿನ ದಂಡನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕತ್ತರಿಸಿದರೂ ಅದು ರುಚಿಯಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಚಿನ್ನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸುಟ್ಟರೂ ಅದರ ಬಣ್ಣ ಸುಂದರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ತಮರ ಸ್ವಭಾವ ಪ್ರಾಣ ಹೋಗುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Sandal rubbed again and again still yields its lovely fragrance. A stalk of sugarcane cut again and again is still sweet. Gold burned again and again takes on a lovelier colour. In the same way the nature of the best does not change, even at the end of life.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಮೂರು ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಹಿಂಸೆ. ತೇಯುವುದು, ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ಸುಡುವುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವುದು ಅದರ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣವೇ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಜಾಣ್ಮೆ.

Three things suffer three kinds of ill-treatment: rubbing, cutting, burning. The poet’s skill is that what comes out each time is its good quality.

ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯೇ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಘೃಷ್ಟಂ ಘೃಷ್ಟಂ ಓದುವಾಗಲೇ ತೇಯ್ದಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಾಂತೇ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣ ಹೋಗುವ ಹೊತ್ತು, ಅಂದರೆ ಕೊನೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ.

The repetition of words itself shows the repetition of the act. Reading ghrishtam ghrishtam one almost feels the rubbing. Pranante, at the end of life, we read as the final test.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 51. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 51. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ವರ್ಷಗಳ ಒತ್ತಡದ ನಂತರ ಕೆಲವರು ಕಹಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಮೃದುವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪನ್ನು ಉತ್ತಮರೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ.

After years of pressure some turn bitter and some remain gentle. The verse calls the second group the best.

ಇದು ಕಷ್ಟವನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವ ಪಾಠವಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಕಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಎಂದು ಓದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

It is not a lesson that admires hardship. One may read it as a hint that character has to be built before the hardship comes.