ಕೃತಮಪಿ ಮಹೋಪಕಾರಂ: ಉಪಕಾರ ಕುಡಿದು ಕೊಲ್ಲಲು ಬರುವ ಹಾವಿನ ಸೋದರ

ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲೆರೆಯುವುದು ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯದ ಕೆಲಸ. ಆದರೆ ಹಾಲು ಕುಡಿದ ಹಾವು ಕಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಯಾರೂ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಹಾವನ್ನು ಕೃತಘ್ನ ದುಷ್ಟನ ಸೋದರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಶ್ಲೋಕ, ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 118 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 118

ವಿಷಯ: ಉಪಕಾರ ಮರೆಯುವ ದುಷ್ಟ · The wicked who forget a kindness

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕ (ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ) · A two-line verse (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕೃತಮಪಿ ಮಹೋಪಕಾರಂ ಪಯ ಇವ ಪೀತ್ವಾ ನಿರಾತಂಕಮ್
ಪ್ರತ್ಯುತ ಹಂತುಂ ಯತತೇ ಕಾಕೋದರಸೋದರಃ ಖಲೋ ಜಗತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

कृतमपि महोपकारं पय इव पीत्वा निरातङ्कम्
प्रत्युत हन्तुं यतते काकोदरसोदरः खलो जगति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kṛtamapi mahopakāraṃ paya iva pītvā nirātaṅkam
pratyuta hantuṃ yatate kākodarasodaraḥ khalo jagati

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕೃತಮಪಿ (कृतमपि, kṛtamapi) = ಮಾಡಿದರೂ (though done)
ಮಹೋಪಕಾರಂ (महोपकारं, mahopakāraṃ) = ದೊಡ್ಡ ಉಪಕಾರವನ್ನು (a great kindness)
ಪಯ ಇವ (पय इव, paya iva) = ಹಾಲಿನಂತೆ (like milk)
ಪೀತ್ವಾ (पीत्वा, pītvā) = ಕುಡಿದು (having drunk)
ನಿರಾತಂಕಮ್ (निरातङ्कम्, nirātaṅkam) = ಭಯವಿಲ್ಲದೆ (without fear)
ಪ್ರತ್ಯುತ (प्रत्युत, pratyuta) = ಬದಲಾಗಿ (on the contrary)
ಹಂತುಂ (हन्तुं, hantuṃ) = ಕೊಲ್ಲಲು (to kill)
ಯತತೇ (यतते, yatate) = ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ (strives)
ಕಾಕೋದರಸೋದರಃ (काकोदरसोदरः, kākodarasodaraḥ) = ಹಾವಿನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವನು (the brother of the snake)
ಖಲೋ (खलो, khalo) = ದುಷ್ಟ (the crooked man)
ಜಗತಿ (जगति, jagati) = ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ (in the world)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದೊಡ್ಡ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದರೂ ಅದನ್ನು ಹಾಲಿನಂತೆ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಕುಡಿದು, ಈ ಜಗತ್ತಿನ ದುಷ್ಟ ಹಾವಿನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವನಂತೆ ಬದಲಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Though a great kindness has been done him, he drinks it down like milk without a qualm, and then, on the contrary, strives to kill. The crooked man in this world is the snake’s own brother.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕಾಕೋದರ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಹಾವು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹಾವು ಎಂದೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.

The word kakodara is used for a snake. We have taken it plainly as snake here.

ಹಾಲಿನ ಹೋಲಿಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹಾಲು ಕುಡಿದಂತೆ ಉಪಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮರೆತುಬಿಡುವುದು ಒಂದು, ಹಾಲು ಕುಡಿದ ಹಾವಿಗೆ ವಿಷ ಹೆಚ್ಚುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.

The milk image has two edges. One is taking a kindness like a drink and forgetting it. The other is the popular belief that the snake fed milk only grows more venomous.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 56. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 56. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಲೆಕ್ಕ ಇಡದಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ರೂಢಿ. ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೂ ಕೃತಘ್ನತೆ ನಮಗೆ ನೋವು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಮುಚ್ಚಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

Not keeping count of a favour once done is a good habit. The verse does not hide that ingratitude still hurts.

ಕಲಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಂತರ ಹೆಸರು ಕೆಡಿಸಿದರೆ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಬೇಸರ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಇಂಥ ಕೆಲವರಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

A teacher is hurt when a trained student later runs down the teacher’s name. Even so, it would be wrong to stop teaching everyone because of a few.