ಕೆಲವರು ಯಾರ ಜೊತೆ ಇದ್ದರೂ ಅವರಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯರ ಜೊತೆ ಗಂಭೀರ, ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆ ಮಗುವಿನಂತೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂತಹವನನ್ನು ಹತ್ತು ಜೋಡಿ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ, ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕ ಗೆದ್ದವನು ಎಂದು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಮೌನೇ ಮೌನೀ ಗುಣಿನಿ ಗುಣವಾನ್ಪಂಡಿತೇ ಪಂಡಿತೋಽಸೌ ದೀನೇ ದೀನಃ ಸುಖಿನಿ ಸುಖವಾನ್ಭೋಗಿನಿ ಪ್ರಾಪ್ತಭೋಗಃ
ಮೂರ್ಖೇ ಮೂರ್ಖೋ ಯುವತಿಷು ಯುವಾ ವಾಗ್ಮಿಷು ಪ್ರೌಢವಾಗ್ಮೀ ಧನ್ಯಃ ಕೋಽಪಿ ತ್ರಿಭುವನಜಯೀ ಯೋಽವಧೂತೇಽವಧೂತಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
मौने मौनी गुणिनि गुणवान्पण्डिते पण्डितोऽसौ दीने दीनः सुखिनि सुखवान्भोगिनि प्राप्तभोगः
मूर्खे मूर्खो युवतिषु युवा वाग्मिषु प्रौढवाग्मी धन्यः कोऽपि त्रिभुवनजयी योऽवधूतेऽवधूतः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
maune maunī guṇini guṇavānpaṇḍite paṇḍito’sau dīne dīnaḥ sukhini sukhavānbhogini prāptabhogaḥ
mūrkhe mūrkho yuvatiṣu yuvā vāgmiṣu prauḍhavāgmī dhanyaḥ ko’pi tribhuvanajayī yo’vadhūte’vadhūtaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಮೌನೇ (मौने, maune) = ಮೌನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ (where there is silence)
- ಮೌನೀ (मौनी, maunī) = ಮೌನಿ (a silent one)
- ಗುಣಿನಿ (गुणिनि, guṇini) = ಗುಣವಂತನ ಬಳಿ (with the virtuous)
- ಗುಣವಾನ್ಪಂಡಿತೇ (गुणवान्पण्डिते, guṇavānpaṇḍite) = ಗುಣವಂತ, ಪಂಡಿತನ ಬಳಿ (ಗುಣವಾನ್ + ಪಂಡಿತೇ) (virtuous, and with a scholar)
- ಪಂಡಿತೋಽಸೌ (पण्डितोऽसौ, paṇḍito’sau) = ಪಂಡಿತ ಅವನು (ಪಂಡಿತಃ + ಅಸೌ) (he a scholar)
- ದೀನೇ (दीने, dīne) = ದೀನನ ಬಳಿ (with the poor)
- ದೀನಃ (दीनः, dīnaḥ) = ದೀನ (poor)
- ಸುಖಿನಿ (सुखिनि, sukhini) = ಸುಖಿಯ ಬಳಿ (with the happy)
- ಸುಖವಾನ್ಭೋಗಿನಿ (सुखवान्भोगिनि, sukhavānbhogini) = ಸುಖವಂತ, ಭೋಗಿಯ ಬಳಿ (ಸುಖವಾನ್ + ಭೋಗಿನಿ) (happy, and with an enjoyer)
- ಪ್ರಾಪ್ತಭೋಗಃ (प्राप्तभोगः, prāptabhogaḥ) = ಭೋಗ ಪಡೆದವನು (one who has had his pleasures)
- ಮೂರ್ಖೇ (मूर्खे, mūrkhe) = ಮೂರ್ಖನ ಬಳಿ (with a fool)
- ಮೂರ್ಖೋ (मूर्खो, mūrkho) = ಮೂರ್ಖ (a fool)
- ಯುವತಿಷು (युवतिषु, yuvatiṣu) = ಯುವತಿಯರ ನಡುವೆ (among young women)
- ಯುವಾ (युवा, yuvā) = ತರುಣ (a youth)
- ವಾಗ್ಮಿಷು (वाग्मिषु, vāgmiṣu) = ಮಾತುಗಾರರ ನಡುವೆ (among orators)
- ಪ್ರೌಢವಾಗ್ಮೀ (प्रौढवाग्मी, prauḍhavāgmī) = ಪ್ರೌಢ ವಾಗ್ಮಿ (a mature orator)
- ಧನ್ಯಃ (धन्यः, dhanyaḥ) = ಧನ್ಯ (blessed)
- ಕೋಽಪಿ (कोऽपि, ko’pi) = ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ (ಕಃ + ಅಪಿ) (some one)
- ತ್ರಿಭುವನಜಯೀ (त्रिभुवनजयी, tribhuvanajayī) = ಮೂರು ಲೋಕ ಗೆದ್ದವನು (conqueror of the three worlds)
- ಯೋಽವಧೂತೇಽವಧೂತಃ (योऽवधूतेऽवधूतः, yo’vadhūte’vadhūtaḥ) = ಅವಧೂತರ ನಡುವೆ ಅವಧೂತನಾದವನು (ಯಃ + ಅವಧೂತೇ + ಅವಧೂತಃ) (who among the avadhutas is an avadhuta)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಮೌನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೌನಿ, ಗುಣವಂತನ ಬಳಿ ಗುಣವಂತ, ಪಂಡಿತನ ಬಳಿ ಪಂಡಿತ, ದೀನನ ಬಳಿ ದೀನ, ಸುಖಿಯ ಬಳಿ ಸುಖಿ, ಭೋಗಿಯ ಬಳಿ ಭೋಗ ಪಡೆದವನು. ಮೂರ್ಖನ ಬಳಿ ಮೂರ್ಖ, ಯುವತಿಯರ ನಡುವೆ ತರುಣ, ಮಾತುಗಾರರ ನಡುವೆ ಪ್ರೌಢ ವಾಗ್ಮಿ, ಅವಧೂತರ ನಡುವೆ ಅವಧೂತ. ಹೀಗಿರುವ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಮೂರು ಲೋಕ ಗೆದ್ದವನು ಧನ್ಯ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Silent where there is silence, virtuous with the virtuous, a scholar with a scholar, poor with the poor, happy with the happy, one who has had his pleasures with the pleasure seeker. A fool with a fool, a youth among the young, a mature orator among orators, and an avadhuta among avadhutas. Blessed is the rare one who is all this, a conqueror of the three worlds.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಅವಧೂತ ಎಂದರೆ ಲೋಕದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕೊಡವಿ ಹಾಕಿ ತಿರುಗುವ ಸಾಧು. ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಒಂದು ತಿರುವು. ಒಬ್ಬ ಅವಧೂತನಂತೆ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬೇರೆ ಯಾರ ನಡುವೆಯೂ ಅವರಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದೇ ಅವನ ವಿಶೇಷ.
An avadhuta is a wandering ascetic who has shaken off the rules of the world. The last line is the turn. The mark of one who is like an avadhuta is that he looks like those around him in any company.
ಮೂರು ಲೋಕ ಗೆದ್ದವನು ಎಂಬುದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಹಲವು ಪದಗಳ ನಿಖರ ಅರ್ಥ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಇರಬಹುದು.
The conqueror of the three worlds is an exaggeration. We have read it as one who wins the hearts of all. The exact sense of several words could also be taken differently.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 178. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 178. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ರೋಗಿಯ ಜೊತೆ ಅವನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಜೊತೆ ಅವರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೊತೆ ಅವರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲ ವೈದ್ಯನನ್ನು ಜನ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
People remember the doctor who can speak to the patient in the patient’s language, to colleagues in theirs, and to students at their level.
ಆದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗುವುದು ತನ್ನತನ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಆಗಬಹುದು. ಶ್ಲೋಕ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಸಾಧನೆ ಎಂದು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಅನುಕರಿಸಬೇಕಾದ ನಿಯಮ ಎಂದಲ್ಲ.
But becoming all things to all people may also mean losing oneself. The verse praises this as a rare achievement and not as a rule for everyone to copy.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.


ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ