ಮುಖೇನ ನೋದ್ಗಿರತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ: ದೋಷವನ್ನು ಒಳಗೇ ಜೀರ್ಣಿಸುವ ಸಾಧು

ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಕಟುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ನಮಗೆ ಎರಡು ದಾರಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಒಂದು, ಅಲ್ಲೇ ತಿರುಗಿ ಹೇಳುವುದು. ಇನ್ನೊಂದು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮೂರನೇ ದಾರಿಯೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ, ಕೊನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ಉಪಮೆ ಇದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 15 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 15

ವಿಷಯ: ದೋಷವನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸುವುದು · Digesting a fault within

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಮುಖೇನ ನೋದ್ಗಿರತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಹೃದಯೇ ನ ನಯತ್ಯಧಃ
ಜರಯತ್ಯಂತರೇ ಸಾಧುರ್ದೋಷಂ ವಿಷಮಿವೇಶ್ವರಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

मुखेन नोद्गिरत्यूर्ध्वं हृदये न नयत्यधः
जरयत्यन्तरे साधुर्दोषं विषमिवेश्वरः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

mukhena nodgiratyūrdhvaṃ hṛdaye na nayatyadhaḥ
jarayatyantare sādhurdoṣaṃ viṣamiveśvaraḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಮುಖೇನ (मुखेन, mukhena) = ಬಾಯಿಯಿಂದ (through the mouth)
ನೋದ್ಗಿರತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ (नोद्गिरत्यूर्ध्वं, nodgiratyūrdhvaṃ) = ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ (does not throw it up)
ಹೃದಯೇ (हृदये, hṛdaye) = ಹೃದಯದಲ್ಲಿ (in the heart)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ನಯತ್ಯಧಃ (नयत्यधः, nayatyadhaḥ) = ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ (does he take it down)
ಜರಯತ್ಯಂತರೇ (जरयत्यन्तरे, jarayatyantare) = ಒಳಗೇ ಜೀರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ (digests it within)
ಸಾಧುರ್ದೋಷಂ (साधुर्दोषं, sādhurdoṣaṃ) = ಸಾಧು ದೋಷವನ್ನು (the good man, the fault)
ವಿಷಮಿವೇಶ್ವರಃ (विषमिवेश्वरः, viṣamiveśvaraḥ) = ವಿಷವನ್ನು ಈಶ್ವರನಂತೆ (as the Lord does poison)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಾಧು ದೋಷವನ್ನು ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಈಶ್ವರನು ವಿಷವನ್ನು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ ಅದನ್ನು ಒಳಗೇ ಜೀರ್ಣಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The good man neither spits a fault out through his mouth nor lets it sink down into his heart. Like the Lord with the poison, he digests it within.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಈಶ್ವರನ ಉಪಮೆ ಸಮುದ್ರಮಥನದ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದನು ಎಂದು ಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೇ ಅವನಿಗೆ ನೀಲಕಂಠ ಎಂಬ ಹೆಸರು.

The image of Ishvara recalls the story of the churning of the ocean. The Puranas say Shiva drank the poison and held it in his throat, which is why he is called Nilakantha.

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಬಿಡಲಾಗಿದೆ: ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕಕ್ಕುವುದು ಅಂದರೆ ಹೊರಗೆ ಹರಡುವುದು, ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸುವುದು ಅಂದರೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕಹಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಜೀರ್ಣಿಸುವುದು ಮೂರನೆಯದು.

Two errors are set aside here. Throwing up is spreading it outside, and taking it down is keeping bitterness in the heart. Digesting is the third course.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 45. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 45. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಟೀಕೆ ಅಥವಾ ದೂಷಣೆ ಕೇಳಿದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ದಿನ ತಡೆದು, ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಜವೆಷ್ಟು ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ.

When criticism or blame reaches us, it helps to wait a day and ask how much of it is true, instead of answering at once.

ಇದರ ಅರ್ಥ ದೋಷವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ರೋಗಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲೇಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಹಿಯ ಬಗ್ಗೆ.

This does not mean hiding faults. A mistake that touches a patient’s safety must be reported to the right people. The verse speaks of personal bitterness.