ನ ಸಾಧುಃ ಕುತ್ರಾಪಿ ವ್ರಜತಿ ಖಲು: ಗಂಧದ ಮರದ ನೆರೆಹೊರೆ

ಹಳ್ಳಿಯ ಹಳೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಗಂಧದ ಮರವಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಹುತ್ತವೂ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಮರದ ಪರಿಮಳ ಬದಲಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಾತು, ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮರದ ಚಿತ್ರ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 239 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 239

ವಿಷಯ: ದುರ್ಜನರ ನಡುವೆ ಸಜ್ಜನ · The good among the wicked

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 34 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ನ ಸಾಧುಃ ಕುತ್ರಾಪಿ ವ್ರಜತಿ ಖಲು ದೋಷಂ ನ ಗುಣತಾಂ ಖಲಾನಾಂ ಸಂಸರ್ಗೈರಪಿ ಕೃತನಿವಾಸೋಽಪಿ ನಿಪುಣಃ
ಯಥಾ ಪಕ್ಷಿವ್ಯಾಲೈರಪಿ ಹಿತತನುಶ್ಚಂದನತರುರ್ನ ವೈಕೃತ್ಯಂ ಯಾತಿ ಕ್ಷಪಯತಿ ಚ ತಾಪಂ ಸುಮನಸಾಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

न साधुः कुत्रापि व्रजति खलु दोषं न गुणतां खलानां संसर्गैरपि कृतनिवासोऽपि निपुणः
यथा पक्षिव्यालैरपि हिततनुश्चन्दनतरुर्न वैकृत्यं याति क्षपयति च तापं सुमनसाम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

na sādhuḥ kutrāpi vrajati khalu doṣaṃ na guṇatāṃ khalānāṃ saṃsargairapi kṛtanivāso’pi nipuṇaḥ
yathā pakṣivyālairapi hitatanuścandanatarurna vaikṛtyaṃ yāti kṣapayati ca tāpaṃ sumanasām

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ನ ಸಾಧುಃ (न साधुः, na sādhuḥ) = ಸಜ್ಜನ ಅಲ್ಲ (the good man does not)
ಕುತ್ರಾಪಿ (कुत्रापि, kutrāpi) = ಎಲ್ಲಿಯೂ (anywhere)
ವ್ರಜತಿ ಖಲು (व्रजति खलु, vrajati khalu) = ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ನಿಜವಾಗಿ (go indeed)
ದೋಷಂ (दोषं, doṣaṃ) = ದೋಷಕ್ಕೆ (to fault)
ನ ಗುಣತಾಂ (न गुणतां, na guṇatāṃ) = ಗುಣದ ಸ್ಥಿತಿಗೂ ಅಲ್ಲ (nor to the state of virtue)
ಖಲಾನಾಂ (खलानां, khalānāṃ) = ದುರ್ಜನರ (of the wicked)
ಸಂಸರ್ಗೈರಪಿ (संसर्गैरपि, saṃsargairapi) = ಸಹವಾಸಗಳಿಂದಲೂ (even through the company)
ಕೃತನಿವಾಸೋಽಪಿ (कृतनिवासोऽपि, kṛtanivāso’pi) = ವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರೂ (though he has made his dwelling)
ನಿಪುಣಃ (निपुणः, nipuṇaḥ) = ಕುಶಲನಾದ (the skilled)
ಯಥಾ (यथा, yathā) = ಹೇಗೆ ಎಂದರೆ (just as)
ಪಕ್ಷಿವ್ಯಾಲೈರಪಿ (पक्षिव्यालैरपि, pakṣivyālairapi) = ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳಿಂದಲೂ (even by birds and snakes)
ಹಿತತನುಶ್ಚಂದನತರುರ್ನ (हिततनुश्चन्दनतरुर्न, hitatanuścandanatarurna) = ಒಳ್ಳೆಯ ದೇಹದ ಗಂಧದ ಮರ ಅಲ್ಲ (the sandal tree of benign body does not)
ವೈಕೃತ್ಯಂ (वैकृत्यं, vaikṛtyaṃ) = ವಿಕಾರವನ್ನು (distortion)
ಯಾತಿ (याति, yāti) = ಹೊಂದುತ್ತದೆ (undergo)
ಕ್ಷಪಯತಿ ಚ (क्षपयति च, kṣapayati ca) = ಮತ್ತು ಕಳೆಯುತ್ತದೆ (and it removes)
ತಾಪಂ ಸುಮನಸಾಮ್ (तापं सुमनसाम्, tāpaṃ sumanasām) = ಸುಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರ ತಾಪವನ್ನು (the heat of the good minded)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದುರ್ಜನರ ಸಹವಾಸದ ನಡುವೆ ವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಕುಶಲನಾದ ಸಜ್ಜನ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ದೋಷಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅವರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದುವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳು ಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಗಂಧದ ಮರ ವಿಕಾರ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ, ಸುಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರ ತಾಪವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Though he has made his dwelling in the company of the wicked, the skilled good man, we read, goes nowhere towards their fault and does not take on their nature. Just as the sandal tree, though birds and snakes cling about it, undergoes no distortion and removes the heat of the good minded.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಎರಡನೆಯ ಪಾದದ ಮೊದಲ ಭಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಠಿಣ. ಇಲ್ಲಿ ಗುಣತಾಂ ಪದವನ್ನು ದುರ್ಜನರ ಸ್ವಭಾವ ಎಂದು ಓದಿದ್ದೇವೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಓದೂ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಒಪ್ಪುತ್ತೇವೆ.

The first part of the verse is a little hard. Here we have read the word gunatam as the nature of the wicked, and we grant that another reading is possible.

ಸುಮನಸ್ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ: ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರು. ಕವಿ ಶ್ಲೇಷೆಯಿಂದ ಮರದ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಒಂದೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

The word sumanas has two senses: flowers, and those of good mind. By a pun the poet speaks of the tree’s service and the good man’s service in a single word.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 52. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 52. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕೆಲಸದ ಜಾಗ ನಾವು ಆರಿಸಿದ್ದಲ್ಲ ಎಂದಾಗ ಸಹ, ಅಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸುತ್ತಲಿನ ಗದ್ದಲದಿಂದ ನಾವು ಬದಲಾಗಬೇಕಿಲ್ಲ.

Even when we did not choose the workplace, we can keep our own nature there. We need not change because of the noise around us.

ಆದರೆ ಇದು ಕೆಟ್ಟ ಸಹವಾಸ ಬಿಡಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಲಹೆಯಲ್ಲ. ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ದೂರ ಇರುವುದೇ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಈ ಶ್ಲೋಕ ಕೇವಲ ದೃಢತೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

This is not advice that bad company need not be left. Where possible, staying away is better. The verse only shows a picture of steadiness.