ನಮ್ರತ್ವೇನೋನ್ನಮಂತಃ: ವಿನಯದಿಂದಲೇ ಎತ್ತರಕ್ಕೇರುವ ಸಂತರು

ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲು ಮೊಣಕೈ ಬಳಸುವವರನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಅದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನೂ ತಳ್ಳದೆ ಇದ್ದೂ ಸರಿಯಾದ ಕಡೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಲುಪುವವರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಎರಡನೇ ರೀತಿಯವರ ಪರ್ಯಾಯ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 277 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 277

ವಿಷಯ: ವಿನಯದಿಂದ ಏರುವ ಸಂತರು · Good people who rise through humility

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 42 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 42 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ನಮ್ರತ್ವೇನೋನ್ನಮಂತಃ ಪರಗುಣಕಥನೈಃ ಸ್ವಾನ್ಗುಣಾನ್ಖ್ಯಾಪಯಂತಃ ಸ್ವಾರ್ಥಾನ್ಸಂಪಾದಯಂತೋ ವಿತತಬಹುತರಾರಂಭಯತ್ನಾಃ ಪರಾರ್ಥೇ
ಕ್ಷಾಂತ್ಯೈವಾಕ್ಷೇಪರೂಕ್ಷಾಕ್ಷರಮುಖರಮುಖಾಂದುರ್ಮುಖಾಂದುಃಖಯಂತಃ ಸಂತಃ ಸಾಶ್ಚರ್ಯಚರ್ಯಾ ಜಗತಿ ಬಹುನತಾಃ ಕಸ್ಯ ನಾಭ್ಯರ್ಥನೀಯಾಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

नम्रत्वेनोन्नमन्तः परगुणकथनैः स्वान्गुणान्ख्यापयन्तः स्वार्थान्संपादयन्तो विततबहुतरारम्भयत्नाः परार्थे
क्षान्त्यैवाक्षेपरूक्षाक्षरमुखरमुखान्दुर्मुखान्दुःखयन्तः सन्तः साश्चर्यचर्या जगति बहुनताः कस्य नाभ्यर्थनीयाः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

namratvenonnamantaḥ paraguṇakathanaiḥ svānguṇānkhyāpayantaḥ svārthānsaṃpādayanto vitatabahutarārambhayatnāḥ parārthe
kṣāntyaivākṣeparūkṣākṣaramukharamukhāndurmukhānduḥkhayantaḥ santaḥ sāścaryacaryā jagati bahunatāḥ kasya nābhyarthanīyāḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ನಮ್ರತ್ವೇನೋನ್ನಮಂತಃ (नम्रत्वेनोन्नमन्तः, namratvenonnamantaḥ) = ವಿನಯದಿಂದಲೇ ಎತ್ತರಕ್ಕೇರುವವರು (rising high through humility)
ಪರಗುಣಕಥನೈಃ (परगुणकथनैः, paraguṇakathanaiḥ) = ಇತರರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದರಿಂದ (by speaking of the virtues of others)
ಸ್ವಾನ್ಗುಣಾನ್ಖ್ಯಾಪಯಂತಃ (स्वान्गुणान्ख्यापयन्तः, svānguṇānkhyāpayantaḥ) = ತಮ್ಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವವರು (making known their own virtues)
ಸ್ವಾರ್ಥಾನ್ಸಂಪಾದಯಂತೋ (स्वार्थान्संपादयन्तो, svārthānsaṃpādayanto) = ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಲೇ (while accomplishing their own aims)
ವಿತತಬಹುತರಾರಂಭಯತ್ನಾಃ ಪರಾರ್ಥೇ (विततबहुतरारम्भयत्नाः परार्थे, vitatabahutarārambhayatnāḥ parārthe) = ಪರರಿಗಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನ ಆರಂಭಿಸುವವರು (who begin many wide efforts for the sake of others)
ಕ್ಷಾಂತ್ಯೈವಾಕ್ಷೇಪರೂಕ್ಷಾಕ್ಷರಮುಖರಮುಖಾನ್ (क्षान्त्यैवाक्षेपरूक्षाक्षरमुखरमुखान्, kṣāntyaivākṣeparūkṣākṣaramukharamukhān) = ಕ್ಷಮೆಯಿಂದಲೇ, ನಿಂದೆಯ ಒರಟು ಮಾತುಗಳಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಬಾಯಿಯವರನ್ನು (by forbearance alone, those whose mouths are loud with the rough words of abuse)
ದುರ್ಮುಖಾನ್ (दुर्मुखान्, durmukhān) = ಕೆಟ್ಟ ಬಾಯಿಯವರನ್ನು (the foul mouthed)
ದುಃಖಯಂತಃ (दुःखयन्तः, duḥkhayantaḥ) = ನೊಂದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವವರು (who leave them pained)
ಸಂತಃ (सन्तः, santaḥ) = ಸಜ್ಜನರು (the good)
ಸಾಶ್ಚರ್ಯಚರ್ಯಾ (साश्चर्यचर्या, sāścaryacaryā) = ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ನಡತೆಯವರು (of wondrous conduct)
ಜಗತಿ ಬಹುನತಾಃ (जगति बहुनताः, jagati bahunatāḥ) = ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿನಯದವರು (very humble in the world)
ಕಸ್ಯ ನಾಭ್ಯರ್ಥನೀಯಾಃ (कस्य नाभ्यर्थनीयाः, kasya nābhyarthanīyāḥ) = ಯಾರಿಗೆ ತಾನೇ ಬೇಡವಾದವರು, ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ (who would not seek them out)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಂತರು ವಿನಯದಿಂದಲೇ ಎತ್ತರಕ್ಕೇರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಲೇ ತಮ್ಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಲೇ ಪರರಿಗಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿಂದೆಯ ಒರಟು ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುವ ಕೆಟ್ಟ ಬಾಯಿಯವರನ್ನು ಕ್ಷಮೆಯಿಂದಲೇ ನೊಂದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ನಡತೆಯ, ಬಹಳ ವಿನಯದ ಸಂತರನ್ನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರು ತಾನೇ ಹುಡುಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The good rise high through humility alone. They make their own virtues known by speaking of the virtues of others. While accomplishing their own aims they begin many wide efforts for the sake of others. By forbearance alone they leave the foul mouthed, loud with rough words of abuse, pained. Of such wondrous conduct and such deep humility, who in the world would not seek them out.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲೂ ಒಂದು ವಿರೋಧಾಭಾಸ. ವಿನಯದಿಂದ ಎತ್ತರ ಏರುವುದು, ಇತರರನ್ನು ಹೊಗಳಿ ತಾವು ಹೆಸರಾಗುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ ಎರಡು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿರುವುದೇ ಇದರ ಚೆಲುವು.

Each line holds a paradox: rising by humility, becoming known by praising others. The beauty lies in pairing two things that usually do not go together.

ಕ್ಷಾಂತ್ಯೈವ ದುರ್ಮುಖಾನ್ ದುಃಖಯಂತಃ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯೇ ಆಯುಧ. ಕ್ಷಮಿಸಿದಾಗ ಬೈದವನಿಗೆ ತನ್ನ ಮಾತಿನ ನಾಚಿಕೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಇದೆ. ಕೊನೆಯ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

In kshantyaiva durmukhan duhkhayantah, forbearance is itself the weapon. The suggestion is that being forgiven makes the abuser ashamed of his words. We have given the last word its natural sense.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 53. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 53. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಇತರರ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಹೇಳುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚಿಲ್ಲದ ಅಭ್ಯಾಸ. ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ವೈದ್ಯರ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಸರೆತ್ತಿ ಹೇಳಿದರೆ ಹೇಳಿದವರ ಬೆಲೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

Naming another’s good work in public costs little. When a senior names a junior doctor’s good analysis in a meeting, the speaker’s own standing rises too.

ಕ್ಷಮೆ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸುವುದು ಎಂದಲ್ಲ. ಸುರಕ್ಷತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪನ್ನು ತಪ್ಪೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಶ್ಲೋಕದ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲ.

Forbearance does not mean putting up with everything. Calling a mistake a mistake where safety is concerned is not against the verse.