ನಿರ್ಗುಣ ಇತಿ ಮೃತ ಇತಿ: ಹೆದೆ ಇಲ್ಲದ ಬಿಲ್ಲು

ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಹೆದೆ ಏರಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ಬಗ್ಗಿದ ಒಂದು ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಹೆದೆ ಇಳಿಸಿ ಇಟ್ಟ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಜೀವ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಆ ಒಂದು ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮನುಷ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಗುಣ ಎಂಬ ಪದದ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ ಇಡೀ ಶ್ಲೋಕ ನಿಂತಿದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕುಪಂಡಿತನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 27 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Falsely Learned, verse 27

ವಿಷಯ: ಗುಣ ಇಲ್ಲದ ಬದುಕು · A life without merit

ಛಂದಸ್ಸು: ಆರ್ಯಾ · Arya

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ನಿರ್ಗುಣ ಇತಿ ಮೃತ ಇತಿ ಚ ದ್ವಾವೇಕಾರ್ಥಾಭಿಧಾಯಿನೌ ವಿದ್ಧಿ ।
ಪಶ್ಯ ಧನುರ್ಗುಣಶೂನ್ಯಂ ನಿರ್ಜೀವಂ ಯದಿಹ ಶಂಸನ್ತಿ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

निर्गुण इति मृत इति च द्वावेकार्थाभिधायिनौ विद्धि ।
पश्य धनुर्गुणशून्यं निर्जीवं यदिह शंसन्ति ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

nirguṇa iti mṛta iti ca dvāvekārthābhidhāyinau viddhi |
paśya dhanurguṇaśūnyaṃ nirjīvaṃ yadiha śaṃsanti ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ನಿರ್ಗುಣಃ ಇತಿ (निर्गुणः इति, nirguṇaḥ iti) = ಗುಣ ಇಲ್ಲದವನು ಎಂಬ ಮಾತು (the words “he is without merit”)
ಮೃತಃ ಇತಿ (मृतः इति, mṛtaḥ iti) = ಸತ್ತವನು ಎಂಬ ಮಾತು (the words “he is dead”)
ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
ದ್ವೌ (द्वौ, dvau) = ಈ ಎರಡು (these two)
ಏಕಾರ್ಥಾಭಿಧಾಯಿನೌ (एकार्थाभिधायिनौ, ekārthābhidhāyinau) = ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುವವು (say one and the same thing)
ವಿದ್ಧಿ (विद्धि, viddhi) = ತಿಳಿದುಕೊ (know)
ಪಶ್ಯ (पश्य, paśya) = ನೋಡು (see)
ಧನುಃ (धनुः, dhanuḥ) = ಬಿಲ್ಲನ್ನು (a bow)
ಗುಣಶೂನ್ಯಮ್ (गुणशून्यम्, guṇaśūnyam) = ಹೆದೆ ಇಲ್ಲದ (with no string on it)
ನಿರ್ಜೀವಮ್ (निर्जीवम्, nirjīvam) = ನಿರ್ಜೀವ ಎಂದು (as lifeless)
ಯತ್ ಇಹ (यत् इह, yat iha) = ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ (here in the world)
ಶಂಸನ್ತಿ (शंसन्ति, śaṃsanti) = ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ (they call it)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಗುಣ ಇಲ್ಲದವನು ಎಂಬ ಮಾತು ಮತ್ತು ಸತ್ತವನು ಎಂಬ ಮಾತು, ಈ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊ. ನೋಡು, ಹೆದೆ ಇಲ್ಲದ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಜೀವ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Know that “he is without merit” and “he is dead” are two phrases saying one and the same thing. See how a bow with no string on it is called lifeless in this world.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಗುಣ ಎಂದರೆ ಸದ್ಗುಣ. ಗುಣ ಎಂದರೆ ಬಿಲ್ಲಿನ ಹೆದೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ ಶ್ಲೋಕ ನಿಂತಿದೆ. ಗುಣಶೂನ್ಯ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಹಚ್ಚಿದಾಗ ಅದು ಹೆದೆ ಇಲ್ಲದ ಬಿಲ್ಲು, ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹಚ್ಚಿದಾಗ ಸದ್ಗುಣ ಇಲ್ಲದವನು.

Guna means a virtue. Guna also means the string of a bow. The verse stands on both senses at once. Applied to the bow, gunashunya is unstrung; applied to a man, it is without virtue.

ನಿರ್ಜೀವ ಎಂಬುದು ಬಿಲ್ಲಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದ. ಹೆದೆ ಇಳಿಸಿದ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಅದೇ ಹೆಸರು. ಶ್ಲೋಕ ಹೊಸ ಉಪಮೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿಲ್ಲ. ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಇದ್ದ ಒಂದು ಪದವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ನೋಡು ಎನ್ನುತ್ತಿದೆ.

Nirjiva is the technical word for an unstrung bow. The verse is not building a fresh simile. It points at a word the language already had and says, look.

ವಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲು ತಿಳಿದುಕೊ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಸಾಕ್ಷಿ ತೋರಿಸಲು ನೋಡು ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ವಾದದ ಕ್ರಮ ಶ್ಲೋಕದ ಒಳಗೇ ಇದೆ.

Note the two imperatives, viddhi and pashya. First it says know, then it says look, to show the evidence. The shape of an argument sits inside the verse.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 40. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 40. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯನಿಗೆ ಪದವಿ, ಹುದ್ದೆ, ವರ್ಷಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಇರಬಹುದು. ರೋಗಿಯ ಜೊತೆ ಕುಳಿತು ಕೇಳುವ ಸಹನೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಎಲ್ಲವೂ ಹೆದೆ ಇಲ್ಲದ ಬಿಲ್ಲಿನಂತೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

A doctor may have the degrees, the post and the years. Without the patience to sit and listen to a patient, all of it stays a bow with no string.

ಶ್ಲೋಕದ ಮಾತು ಕಠಿಣ. ಆದರೆ ಹೆದೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಏರಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯೂ ಅದರಲ್ಲಿದೆ. ಹೆದೆ ಇಳಿದ ಬಿಲ್ಲು ಮುರಿದ ಬಿಲ್ಲಲ್ಲ.

The verse is hard. But it also hints that the string can be put back on. An unstrung bow is not a broken bow.