ನಿರ್ಗುಣಮಪ್ಯನುರಕ್ತಂ: ಆಶ್ರಿತನನ್ನು ಬಿಡದ ಸಂತರು

ವಾರ್ಡಿನ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಬಾರದ ವೃದ್ಧರೊಬ್ಬರು ಮಲಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅವರ ಬಳಿ ಬಂದು ಎರಡು ಮಾತು ಆಡಿ ಹೋಗುವ ದಾದಿಯನ್ನು ಅವರು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ನಿಷ್ಠೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಗುಣವಿಲ್ಲದವನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೂ ಸಂತರು ಅವನನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ, ಚಂದ್ರ ತನ್ನ ಕಳಂಕವನ್ನು ಹೊತ್ತಂತೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 141 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 141

ವಿಷಯ: ಆಶ್ರಿತನ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ · Loyalty to one who takes refuge

ಛಂದಸ್ಸು: ಆರ್ಯಾ · Arya

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ನಿರ್ಗುಣಮಪ್ಯನುರಕ್ತಂ ಪ್ರಾಯೋ ನ ಸಮಾಶ್ರಿತಂ ಜಹತಿ ಸಂತಃ
ಸಹ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಭಾಜಂ ವಹತಿ ಶಶಾಂಕಃ ಕಲಂಕಮಪಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

निर्गुणमप्यनुरक्तं प्रायो न समाश्रितं जहति सन्तः
सह वृद्धिक्षयभाजं वहति शशाङ्कः कलङ्कमपि

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

nirguṇamapyanuraktaṃ prāyo na samāśritaṃ jahati santaḥ
saha vṛddhikṣayabhājaṃ vahati śaśāṅkaḥ kalaṅkamapi

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ನಿರ್ಗುಣಮಪ್ಯನುರಕ್ತಂ (निर्गुणमप्यनुरक्तं, nirguṇamapyanuraktaṃ) = ಗುಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪ್ರೀತಿಸಿದವನನ್ನು (one who loves, though without merit)
ಪ್ರಾಯೋ (प्रायो, prāyo) = ಬಹುತೇಕ (mostly)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ಸಮಾಶ್ರಿತಂ (समाश्रितं, samāśritaṃ) = ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನನ್ನು (one who has taken refuge)
ಜಹತಿ (जहति, jahati) = ತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ (abandon)
ಸಂತಃ (सन्तः, santaḥ) = ಸಂತರು (the good)
ಸಹ (सह, saha) = ಜೊತೆಗೆ (along with)
ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಭಾಜಂ (वृद्धिक्षयभाजं, vṛddhikṣayabhājaṃ) = ಬೆಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಕ್ಷೀಣಿಸುವ ಸ್ವಭಾವದ್ದನ್ನು (that shares waxing and waning)
ವಹತಿ (वहति, vahati) = ಹೊರುತ್ತಾನೆ (bears)
ಶಶಾಂಕಃ (शशाङ्कः, śaśāṅkaḥ) = ಚಂದ್ರ (the moon)
ಕಲಂಕಮಪಿ (कलङ्कमपि, kalaṅkamapi) = ಕಳಂಕವನ್ನೂ (even the stain)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಗುಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನನ್ನು ಸಂತರು ಬಹುತೇಕ ತೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿರುವ ಕಳಂಕವನ್ನು ಚಂದ್ರ ಹೊತ್ತೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Good people mostly do not abandon one who has taken refuge in them with love, even if he has no merit. The moon goes on bearing the stain that waxes and wanes along with it.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕಲೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿಗಳು ಕಳಂಕ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಅದು ಚಂದ್ರನ ಕೊರತೆ, ಆದರೂ ಚಂದ್ರ ಅದನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಈ ಹೋಲಿಕೆಯ ಸೊಬಗು.

Sanskrit poets called the mark on the moon a stain. It is a flaw, yet the moon does not shed it, and that is the charm of the comparison.

ಸಹ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಭಾಜಂ ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಚಂದ್ರನ ಏರಿಳಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವವಿದೆ. ಅಂದರೆ ಆಶ್ರಿತ ಸಂತನ ಸುಖದುಃಖದಲ್ಲೂ ಪಾಲು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

In the phrase saha vriddhikshaya-bhajam the mark shares in the moon’s rise and fall. The dependant likewise shares in the good one’s joys and sorrows.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 48. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 48. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕಲಿಕೆ ನಿಧಾನವಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತೋರಿಸಿದವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಸುಲಭ.

The verse recalls teachers who do not give up on a slow learner. Supporting those who have shown ability is easy.

ಆದರೆ ಪ್ರಾಯಃ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಹಾನಿ ಮಾಡುವವನನ್ನು ಕೂಡ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ.

But note the word prayah. The verse does not say we must cling even to one who does harm.