ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು ಕಣ್ಣು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಕೇಳಿಸಿದರೂ ಕೇಳದಂತೆ, ಕೋಲು ಹಿಡಿದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವುದನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಅದನ್ನು ನಾವು ವಯಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.
ಈ ಪದ್ಯದ ಸೇವಕ ಅದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ, ಇದು ಮುಪ್ಪಿನ ಕೆಲಸ ಅಲ್ಲ, ಸೇವೆಯ ಕೆಲಸ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಅಕ್ಷರ. ನಿಖರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ನೋಚ್ಚೈಃ ಸತ್ಯಪಿ ಚಕ್ಷುಷೀಕ್ಷಿತುಮಲಂ ಶ್ರುತ್ವಾಪಿ ನಾಕರ್ಣಿತಂ ಶಕ್ತೇನಾಪ್ಯಧಿಕಾರ ಇತ್ಯಧಿಕೃತಾ ಯಷ್ಟಿಃ ಸಮಾಲಂಬ್ಯತೇ
ಸರ್ವತ್ರ ಸ್ಖಲಿತೇಷು ದತ್ತಮನಸಾ ಯಾತಂ ಮಯಾ ನೋದ್ಧತಂ ಸೇವಾಸ್ವೀಕೃತಜೀವಿತಸ್ಯ ಜರಸಾ ಕಿಂ ನಾಮ ಯನ್ಮೇ ಕೃತಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
नोच्चैः सत्यपि चक्षुषीक्षितुमलं श्रुत्वापि नाकर्णितं शक्तेनाप्यधिकार इत्यधिकृता यष्टिः समालम्ब्यते
सर्वत्र स्खलितेषु दत्तमनसा यातं मया नोद्धतं सेवास्वीकृतजीवितस्य जरसा किं नाम यन्मे कृतम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
noccaiḥ satyapi cakṣuṣīkṣitumalaṃ śrutvāpi nākarṇitaṃ śaktenāpyadhikāra ityadhikṛtā yaṣṭiḥ samālambyate
sarvatra skhaliteṣu dattamanasā yātaṃ mayā noddhataṃ sevāsvīkṛtajīvitasya jarasā kiṃ nāma yanme kṛtam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನೋಚ್ಚೈಃ (नोच्चैः, noccaiḥ) = ತಲೆಯೆತ್ತಿ ಅಲ್ಲ (ನ, ಉಚ್ಚೈಃ) (not upward)
- ಸತ್ಯಪಿ (सत्यपि, satyapi) = ಇದ್ದರೂ (ಸತಿ, ಅಪಿ) (though there be)
- ಚಕ್ಷುಷೀಕ್ಷಿತುಮಲಂ (चक्षुषीक्षितुमलं, cakṣuṣīkṣitumalaṃ) = ಕಣ್ಣುಗಳು ನೋಡಲು ಸಮರ್ಥವಿದ್ದರೂ (ಚಕ್ಷುಷೀ, ಈಕ್ಷಿತುಮ್, ಅಲಮ್) (eyes, able to look)
- ಶ್ರುತ್ವಾಪಿ (श्रुत्वापि, śrutvāpi) = ಕೇಳಿಯೂ (having heard even)
- ನಾಕರ್ಣಿತಂ (नाकर्णितं, nākarṇitaṃ) = ಕಿವಿಗೊಡಲಿಲ್ಲ (ನ, ಆಕರ್ಣಿತಮ್) (it was not listened to)
- ಶಕ್ತೇನಾಪ್ಯಧಿಕಾರ (शक्तेनाप्यधिकार, śaktenāpyadhikāra) = ಶಕ್ತನಾದರೂ ಅಧಿಕಾರ (ಶಕ್ತೇನ, ಅಪಿ, ಅಧಿಕಾರಃ) (though strong, the office)
- ಇತ್ಯಧಿಕೃತಾ (इत्यधिकृता, ityadhikṛtā) = ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಯ (ಇತಿ, ಅಧಿಕೃತಾ) (so, belonging to the appointed)
- ಯಷ್ಟಿಃ (यष्टिः, yaṣṭiḥ) = ದಂಡ, ಕೋಲು (staff)
- ಸಮಾಲಂಬ್ಯತೇ (समालम्ब्यते, samālambyate) = ಆಧಾರವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ (is taken up for support)
- ಸರ್ವತ್ರ (सर्वत्र, sarvatra) = ಎಲ್ಲೆಡೆ (everywhere)
- ಸ್ಖಲಿತೇಷು (स्खलितेषु, skhaliteṣu) = ಎಡವುವ ಸ್ಥಳಗಳ ಮೇಲೆ (on the slips)
- ದತ್ತಮನಸಾ (दत्तमनसा, dattamanasā) = ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟು (with mind set)
- ಯಾತಂ (यातं, yātaṃ) = ನಡೆದೆ (it was walked)
- ಮಯಾ (मया, mayā) = ನನ್ನಿಂದ (by me)
- ನೋದ್ಧತಂ (नोद्धतं, noddhataṃ) = ಹಮ್ಮಿನಿಂದ ಅಲ್ಲ (ನ, ಉದ್ಧತಮ್) (not haughtily)
- ಸೇವಾಸ್ವೀಕೃತಜೀವಿತಸ್ಯ (सेवास्वीकृतजीवितस्य, sevāsvīkṛtajīvitasya) = ಸೇವೆಯನ್ನೇ ಬದುಕಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವನ (of one who took up service as his life)
- ಜರಸಾ (जरसा, jarasā) = ಮುಪ್ಪಿನಿಂದ (by old age)
- ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಏನು (what)
- ನಾಮ (नाम, nāma) = ಎಂದರೆ, ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
- ಯನ್ಮೇ (यन्मे, yanme) = ಯಾವುದು ನನಗೆ (ಯತ್, ಮೇ) (which for me)
- ಕೃತಮ್ (कृतम्, kṛtam) = ಮಾಡಿತು (has been done)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಕಣ್ಣಿದ್ದರೂ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇಳಿಯೂ ಕೇಳದಂತೆ ಇರುತ್ತೇನೆ. ಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಧಿಕಾರದ ದಂಡವನ್ನು ಊರುಗೋಲಾಗಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದೇನೆ. ಎಡವಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟು ನಡೆದಿದ್ದೇನೆ, ಹಮ್ಮಿನಿಂದ ಅಲ್ಲ. ಸೇವೆಯನ್ನೇ ಬದುಕಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನನಗೆ ಮುಪ್ಪು ಹೊಸದಾಗಿ ಏನು ಮಾಡೀತು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Though I have eyes, I do not look up. Though I hear, I behave as if I had not. Though I am strong, I lean on the staff of office as on a crutch. I have walked with my mind fixed on every place where one might slip, never with pride. For one who has taken up service as his life, what is there that old age could do to me that has not been done already?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಮುಪ್ಪಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಕಣ್ಣು ತಗ್ಗಿಸುವುದು, ಕಿವುಡುತನ, ಊರುಗೋಲು, ಎಡವುವ ನಡಿಗೆ ಇವನ್ನು ಸೇವಕ ಆಗಲೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಪದ್ಯದ ಚಮತ್ಕಾರ ಇದು.
The marks of age, lowered eyes, deafness, a stick and a careful gait, the servant has already taken on. That is the verse’s conceit.
ಯಷ್ಟಿ ಎಂದರೆ ಕೋಲು. ಅಧಿಕೃತರ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ದಂಡ ಅಧಿಕಾರದ ಚಿಹ್ನೆಯೂ ಹೌದು, ಊರುಗೋಲೂ ಹೌದು ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Yashti means a stick. The staff in an official’s hand is both a sign of office and a walking stick, and the verse plays on that double use.
ನೋದ್ಧತಂ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಮ್ಮಿನಿಂದ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಓದು, ಆದರೆ ಪೂರ್ತಿ ಖಚಿತ ಎನ್ನಲಾಗದು.
We have read nodhritam as not haughtily. It fits the sense of the sentence, but we cannot call it wholly certain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 139. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 139. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಒತ್ತಡದ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವವರು ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ದಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ವಯಸ್ಸಿನ ತಪ್ಪು ಎನ್ನುವ ಮೊದಲು ಕೆಲಸದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.
People long in high pressure posts tire before their years. Before blaming age, we should look at the nature of the work.
ಪದ್ಯ ಕಹಿಯಾದರೂ ಇದು ಒಂದು ಸಲಹೆಯೂ ಹೌದು. ಕಣ್ಣು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬದುಕಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಒಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸಬಹುದು.
Bitter as it is, the verse also carries advice. Before taking up as a life a job that survives only with lowered eyes and a closed mouth, one may think twice.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ