ಇತರರಿಗಾಗಿ ದುಡಿಯುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಒಂದು ಸಿಕ್ಕು ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಹಿತ ನೋಡಿದರೆ ಕೆಲಸ ಕೆಡುತ್ತದೆ, ತನ್ನ ಹಿತ ಪೂರ್ತಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ತಾನೇ ಬಳಲುತ್ತಾನೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ರಾಜನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಿಕ್ಕನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಪರಾರ್ಥಾನುಷ್ಠಾನೇ ಜಡಯತಿ ನೃಪಂ ಸ್ವಾರ್ಥಪರತಾ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಸ್ವಾರ್ಥೋ ನಿಯತಮಯಥಾರ್ಥಃ ಕ್ಷಿತಿಪತಿಃ
ಪರಾರ್ಥಶ್ಚೇತ್ಸ್ವಾರ್ಥಾದಭಿಮತತರೋ ಹಂತ ಪರವಾನ್ಪರಾಯತ್ತಃ ಪ್ರೀತೇಃ ಕಥಮಿವ ರಸಂ ವೇತ್ತು ಪುರುಷಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
परार्थानुष्ठाने जडयति नृपं स्वार्थपरता परित्यक्तस्वार्थो नियतमयथार्थः क्षितिपतिः
परार्थश्चेत्स्वार्थादभिमततरो हन्त परवान्परायत्तः प्रीतेः कथमिव रसं वेत्तु पुरुषः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
parārthānuṣṭhāne jaḍayati nṛpaṃ svārthaparatā parityaktasvārtho niyatamayathārthaḥ kṣitipatiḥ
parārthaścetsvārthādabhimatataro hanta paravānparāyattaḥ prīteḥ kathamiva rasaṃ vettu puruṣaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಪರಾರ್ಥಾನುಷ್ಠಾನೇ (परार्थानुष्ठाने, parārthānuṣṭhāne) = ಇತರರ ಹಿತದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ (in carrying out the good of others)
- ಜಡಯತಿ (जडयति, jaḍayati) = ಮಂದ ಮಾಡುತ್ತದೆ (dulls)
- ನೃಪಂ (नृपं, nṛpaṃ) = ರಾಜನನ್ನು (the king)
- ಸ್ವಾರ್ಥಪರತಾ (स्वार्थपरता, svārthaparatā) = ಸ್ವಂತ ಲಾಭದ ಧ್ಯಾನ (absorption in one’s own interest)
- ಪರಿತ್ಯಕ್ತಸ್ವಾರ್ಥೋ (परित्यक्तस्वार्थो, parityaktasvārtho) = ಸ್ವಂತ ಹಿತವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನು (ಪರಿತ್ಯಕ್ತಸ್ವಾರ್ಥಃ) (one who has given up his own interest)
- ನಿಯತಮಯಥಾರ್ಥಃ (नियतमयथार्थः, niyatamayathārthaḥ) = ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತಿಲ್ಲದವನು (ನಿಯತಮ್ + ಅಯಥಾರ್ಥಃ) (surely not true to his name)
- ಕ್ಷಿತಿಪತಿಃ (क्षितिपतिः, kṣitipatiḥ) = ರಾಜ (the lord of the earth)
- ಪರಾರ್ಥಶ್ಚೇತ್ಸ್ವಾರ್ಥಾದಭಿಮತತರೋ (परार्थश्चेत्स्वार्थादभिमततरो, parārthaścetsvārthādabhimatataro) = ಇತರರ ಹಿತ ಸ್ವಂತ ಹಿತಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯವಾದರೆ (ಪರಾರ್ಥಃ + ಚೇತ್ + ಸ್ವಾರ್ಥಾತ್ + ಅಭಿಮತತರಃ) (if the good of others is dearer than one’s own)
- ಹಂತ (हन्त, hanta) = ಅಯ್ಯೋ (alas)
- ಪರವಾನ್ಪರಾಯತ್ತಃ (परवान्परायत्तः, paravānparāyattaḥ) = ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ವಶದವನು, ಅವರ ಅಧೀನ (ಪರವಾನ್ + ಪರಾಯತ್ತಃ) (one under another’s sway, dependent)
- ಪ್ರೀತೇಃ (प्रीतेः, prīteḥ) = ಸಂತೋಷದ, ಪ್ರೀತಿಯ (of joy)
- ಕಥಮಿವ (कथमिव, kathamiva) = ಹೇಗೆ ತಾನೇ (how indeed)
- ರಸಂ (रसं, rasaṃ) = ರಸವನ್ನು (the relish)
- ವೇತ್ತು (वेत्तु, vettu) = ತಿಳಿಯಬಲ್ಲ (may know)
- ಪುರುಷಃ (पुरुषः, puruṣaḥ) = ಮನುಷ್ಯ (a man)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಇತರರ ಹಿತದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಲಾಭದ ಧ್ಯಾನ ರಾಜನನ್ನು ಮಂದಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಂತ ಹಿತವನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ತ್ಯಜಿಸಿದ ರಾಜ ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕವನಲ್ಲ. ಇತರರ ಹಿತವೇ ಸ್ವಂತ ಹಿತಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯವಾದರೆ, ಅಯ್ಯೋ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ವಶದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮನುಷ್ಯ ಸಂತೋಷದ ರಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿದಾನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Absorption in his own interest dulls a king in serving others. A king who has wholly given up his own interest is surely not king in the true sense. And if the good of others is dearer to him than his own, alas, how can a man under another’s sway know the relish of joy?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಅಯಥಾರ್ಥ ಎಂದರೆ ಯಥಾರ್ಥವಲ್ಲದ, ಅಂದರೆ ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತಿಲ್ಲದ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ಸೋಲುವ ರಾಜನ ಸ್ಥಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ: ಸ್ವಾರ್ಥ ಇದ್ದರೆ ಕೆಲಸ ಕೆಡುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರಾಜನೇ ಇಲ್ಲ.
Ayathartha seems to mean not true to the thing, that is, not king in the real sense. The verse shows a king who loses on both sides: with self-interest the work suffers, without it there is no king left.
ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯೋ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪದ ಇದೆ. ಆ ಪಾಠವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಕೆಲವು ಅನುಸ್ವಾರ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಗ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಮಸುಕಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಅಂತಹ ಅಕ್ಷರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
The printed book reads hanta here, and we have followed it. A few anusvara and visarga dots are faint in the scan, so a little uncertainty remains about such marks.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 139. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 139. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಸಹಾಯ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಕೆಲಸದ ಭಾಗ. ಇತರರಿಗಾಗಿ ದುಡಿಯುವ ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ನಿದ್ದೆ, ಊಟ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅವರ ಸೇವೆಯೂ ಮಂದವಾಗುತ್ತದೆ.
For those who help, keeping up their own strength is part of the work. A doctor who gives up sleep, meals and rest altogether for others will find the service itself growing dull.
ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಇತರರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಮೇಲೇ ಬದುಕು ನಿಂತರೆ ಸಂತೋಷದ ರಸ ಕಳೆದು ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮತೋಲನ ಹುಡುಕುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪಾಠ.
On the other side, when a life rests wholly on others’ approval, the relish of joy slips away, the verse hints. Looking for balance is its lesson.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ