ಪ್ರಾಯಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿತರಾಂ: ಪ್ರೀತಿಗೇ ಸಿಟ್ಟಾಗುವ ಪ್ರಖಲ

ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮುಲಾಮು ಹಚ್ಚಿದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ದೃಷ್ಟಿ ಮಂಜಾಗುವುದನ್ನು ಕ್ಲಿನಿಕ್ಕಿಗೆ ಬಂದ ಅನೇಕರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಉದ್ದೇಶದ ಮುಲಾಮು ಕೂಡ ಕ್ಷಣ ಕಾಲ ನೋಟವನ್ನು ಕದಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಪ್ರಖಲನ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ, ಸ್ನೇಹ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 76 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 76

ವಿಷಯ: ಪ್ರೀತಿಗೆ ಕೆರಳುವ ಖಲ · The wicked who bristles at affection

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಪ್ರಾಯಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿತರಾಂ ಪ್ರೀತ್ಯೈವ ಪ್ರಖಲೋ ಜನಃ
ನಯನಂ ಸ್ನೇಹಸಂಪರ್ಕಾತ್ಕಾಲುಷ್ಯಂ ಸಮುಪೈತ್ಯಲಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

प्रायः प्रकुप्यतितरां प्रीत्यैव प्रखलो जनः
नयनं स्नेहसंपर्कात्कालुष्यं समुपैत्यलम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

prāyaḥ prakupyatitarāṃ prītyaiva prakhalo janaḥ
nayanaṃ snehasaṃparkātkāluṣyaṃ samupaityalam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಪ್ರಾಯಃ (प्रायः, prāyaḥ) = ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (mostly)
ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿತರಾಂ (प्रकुप्यतितरां, prakupyatitarāṃ) = ಬಹಳವಾಗಿ ಸಿಟ್ಟಾಗುತ್ತಾನೆ (grows very angry)
ಪ್ರೀತ್ಯೈವ (प्रीत्यैव, prītyaiva) = ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ (by affection itself)
ಪ್ರಖಲೋ (प्रखलो, prakhalo) = ಅತಿ ಕೆಟ್ಟವನಾದ (the thoroughly wicked)
ಜನಃ (जनः, janaḥ) = ಮನುಷ್ಯ (person)
ನಯನಂ (नयनं, nayanaṃ) = ಕಣ್ಣು (the eye)
ಸ್ನೇಹಸಂಪರ್ಕಾತ್ಕಾಲುಷ್ಯಂ (स्नेहसंपर्कात्कालुष्यं, snehasaṃparkātkāluṣyaṃ) = ಸ್ನೇಹದ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಮಂಕಾಗುವಿಕೆ (murkiness from contact with sneha)
ಸಮುಪೈತ್ಯಲಮ್ (समुपैत्यलम्, samupaityalam) = ತುಂಬ ಹೊಂದುತ್ತದೆ (takes on fully)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಪ್ರಖಲನಾದ ಮನುಷ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸಿದಾಗಲೇ ತುಂಬ ಕೆರಳುತ್ತಾನೆ. ಕಣ್ಣು ಸ್ನೇಹದ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಮಂಕಾಗುವಂತೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A thoroughly wicked person mostly flares up at the very affection shown to him, as the eye grows murky from contact with sneha.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸ್ನೇಹ ಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆ ಎರಡೂ ಅರ್ಥ ಇವೆ. ಎಣ್ಣೆ ತಾಕಿದರೆ ಕಣ್ಣು ಮಂಜಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರೀತಿ ತಾಕಿದರೆ ಖಲನ ಮನಸ್ಸು ಕದಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಶ್ಲೇಷೆ.

The word sneha means both affection and oil. Oil on the eye blurs it, affection on the wicked stirs him up. That is the pun.

ಕಾಲುಷ್ಯ ಎಂದರೆ ಕದಡಿದ, ಕೊಳೆಯಾದ ಸ್ಥಿತಿ. ಕಣ್ಣು ಮಂಕಾದರೆ ನೋಟವೇ ಕೆಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಖಲನ ದೃಷ್ಟಿಯೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೆಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಓದಬಹುದು.

Kalushya means a clouded, soiled state. When the eye is clouded the sight suffers, and one may read that the wicked man’s outlook also spoils with affection.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 55. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 55. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಕೆಲವರು ದೂರ ಸರಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಅದು ನಮ್ಮ ತಪ್ಪಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

We have seen some people draw away the moment a kindness is done to them. Knowing that this need not be our fault gives the mind a little rest.

ಆದರೂ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಸಿಟ್ಟಾದವರೆಲ್ಲ ಖಲರಲ್ಲ. ಅಳುಕು, ನೋವು ಅಥವಾ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದಲೂ ಜನ ಹಾಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ಲೋಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೀಗೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ಅಲ್ಲ.

Yet not everyone who bristles at affection is wicked. Shyness, pain or shame can make people act so too. The verse says mostly, not always.