ಸತ್ಪೂರುಷಃ ಖಲು ಹಿತಾಚರಣೈಃ: ಕೇಳದೆಯೇ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಆನಂದ

ದಾರಿಬದಿಯ ಅರವಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ತಂಪಾದ ನೀರಿನ ಮಡಕೆ ಇಟ್ಟು ಹೋಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಇಡಬೇಕೆಂದು ಯಾರೂ ಕೇಳಿರಲಿಲ್ಲ, ಇಟ್ಟವರ ಹೆಸರೂ ಬಹುತೇಕ ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಸಜ್ಜನರ ಬಗ್ಗೆ. ಅವರನ್ನು ಕೇಳುವವರಿಲ್ಲದೆಯೇ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಆನಂದ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 197 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 197

ವಿಷಯ: ಕೇಳದೆ ಮಾಡುವ ಹಿತ · Good done unasked

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 28 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 28 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸತ್ಪೂರುಷಃ ಖಲು ಹಿತಾಚರಣೈರಮಂದಮಾನಂದಯತ್ಯಖಿಲಲೋಕಮನುಕ್ತ ಏವ
ಆರಾಧಿತಃ ಕಥಯ ಕೇನ ಕರೈರುದಾರೈರಿಂದುರ್ವಿಕಾಸಯತಿ ಕೈರವಿಣೀಕುಲಾನಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

सत्पूरुषः खलु हिताचरणैरमन्दमानन्दयत्यखिललोकमनुक्त एव
आराधितः कथय केन करैरुदारैरिन्दुर्विकासयति कैरविणीकुलानि

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

satpūruṣaḥ khalu hitācaraṇairamandamānandayatyakhilalokamanukta eva
ārādhitaḥ kathaya kena karairudārairindurvikāsayati kairaviṇīkulāni

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸತ್ಪೂರುಷಃ (सत्पूरुषः, satpūruṣaḥ) = ಸಜ್ಜನ ಪುರುಷ (a good person)
ಖಲು (खलु, khalu) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
ಹಿತಾಚರಣೈರಮಂದಮಾನಂದಯತ್ಯಖಿಲಲೋಕಮನುಕ್ತ (हिताचरणैरमन्दमानन्दयत्यखिललोकमनुक्त, hitācaraṇairamandamānandayatyakhilalokamanukta) = ಹಿತವಾದ ನಡವಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಇಡೀ ಲೋಕವನ್ನು ಆನಂದಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹೇಳದೆ (delights the whole world abundantly by beneficial deeds, unbidden)
ಏವ (एव, eva) = ಹೀಗೆಯೇ (just so)
ಆರಾಧಿತಃ (आराधितः, ārādhitaḥ) = ಪೂಜಿಸಿ ಒಲಿಸಿಕೊಂಡವನು (propitiated)
ಕಥಯ (कथय, kathaya) = ಹೇಳು (tell me)
ಕೇನ (केन, kena) = ಯಾರಿಂದ (by whom)
ಕರೈರುದಾರೈರಿಂದುರ್ವಿಕಾಸಯತಿ (करैरुदारैरिन्दुर्विकासयति, karairudārairindurvikāsayati) = ಉದಾರ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರ ಅರಳಿಸುತ್ತಾನೆ (with generous rays the moon makes bloom)
ಕೈರವಿಣೀಕುಲಾನಿ (कैरविणीकुलानि, kairaviṇīkulāni) = ಕನ್ನೈದಿಲೆಗಳ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು (the clusters of night lilies)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಜ್ಜನನು ಯಾರೂ ಹೇಳದೆಯೇ ತನ್ನ ಹಿತಕರ ನಡವಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಇಡೀ ಲೋಕವನ್ನು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಆನಂದಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೇಳಿ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಯಾರು ಪೂಜಿಸಿ ಒಲಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವನು ತನ್ನ ಉದಾರ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಕನ್ನೈದಿಲೆಗಳ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಅರಳಿಸುತ್ತಾನಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A good person delights the whole world abundantly through beneficial deeds, and does so without being asked. Tell me, who propitiated the moon, that with his generous rays he makes whole clusters of night lilies bloom?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕರ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಕೈ ಎಂಬ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಉಂಟು. ಉದಾರ ಕರಗಳು ಎಂದರೆ ಉದಾರ ಕಿರಣಗಳು, ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಉದಾರ ಕೈಗಳು. ಹೋಲಿಕೆ ಈ ಪದದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಿದೆ.

The word kara means both ray and hand. Generous karas are generous rays and, at the same time, generous hands. The comparison rests on this word.

ಕೈರವಿಣಿ ಎಂದರೆ ರಾತ್ರಿ ಅರಳುವ ಕನ್ನೈದಿಲೆ. ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅದು ಅರಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕವಿ ಸಮಯದ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಉತ್ತರ ಕೇಳುವುದಕ್ಕಲ್ಲ, ಉತ್ತರ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ.

Kairavini is the night blooming water lily. That it opens to moonlight is an old poetic convention. The question is not asked to be answered, but to show that no answer is needed.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 50. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 50. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಹಿತ ಮಾಡಲು ಯಾರಾದರೂ ಕೇಳುವವರೆಗೆ ಕಾಯುವುದು ಅಗತ್ಯವಲ್ಲ. ಹೊರರೋಗಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೋಗಿ ಕೇಳದಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಉತ್ತರ ಹೇಳುವ ವೈದ್ಯ ಇದರ ಸಣ್ಣ ರೂಪ.

There is no need to wait to be asked before doing good. A doctor in the outpatient clinic who answers even the question the patient did not ask is a small form of this.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇಳದೆ ಮಾಡುವ ಸಹಾಯ ಒತ್ತಾಯವಾಗಬಾರದು. ಕಿರಣಗಳು ಬೀಳುತ್ತವೆ, ಅರಳುವುದು ಹೂವಿನ ಕೆಲಸ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನೆಯಬಹುದು.

At the same time, help given unasked should not become pressure. We may remember that the rays fall, and the opening is the flower’s own work.