ದಾತಾ ನ ದಾಪಯತಿ: ಕೊಡುವುದು, ಕೊಡಿಸುವುದು, ಮಧುರ ಮಾತು

ಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಲೆಗೆ ಹೊಸ ಕೊಠಡಿ ಕಟ್ಟಬೇಕಾದಾಗ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ತರಹದ ಜನ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬರು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಪಾಲು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಎಲ್ಲರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಚಂದಾ ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ, ತಾವು ಮಾತ್ರ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಮೂರೂ ಗುಣಗಳು ಒಬ್ಬನಲ್ಲೇ ಸೇರಿರುವುದನ್ನು ಸಜ್ಜನನ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 198 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 198

ವಿಷಯ: ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಧುರ ಮಾತು · Giving, getting others to give, and a sweet word

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 28 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 28 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ದಾತಾ ನ ದಾಪಯತಿ ದಾಪಯಿತಾ ನ ದತ್ತೇ ಯೋ ದಾನದಾಪನಪರೋ ಮಧುರಂ ನ ವಕ್ತಿ
ದಾನಂ ಚ ದಾಪನಮಥೋ ಮಧುರಾ ಚ ವಾಣೀ ತ್ರೀಣ್ಯಪ್ಯಮೂನಿ ಖಲು ಸತ್ಪುರುಷೇ ವಸಂತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

दाता न दापयति दापयिता न दत्ते यो दानदापनपरो मधुरं न वक्ति
दानं च दापनमथो मधुरा च वाणी त्रीण्यप्यमूनि खलु सत्पुरुषे वसन्ति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

dātā na dāpayati dāpayitā na datte yo dānadāpanaparo madhuraṃ na vakti
dānaṃ ca dāpanamatho madhurā ca vāṇī trīṇyapyamūni khalu satpuruṣe vasanti

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ದಾತಾ (दाता, dātā) = ಕೊಡುವವನು (the giver)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ದಾಪಯತಿ (दापयति, dāpayati) = ಕೊಡಿಸುತ್ತಾನೆ (makes others give)
ದಾಪಯಿತಾ (दापयिता, dāpayitā) = ಕೊಡಿಸುವವನು (the one who gets others to give)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ದತ್ತೇ (दत्ते, datte) = ತಾನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ (himself gives)
ಯೋ (यो, yo) = ಯಾವನು (who)
ದಾನದಾಪನಪರೋ (दानदापनपरो, dānadāpanaparo) = ಕೊಡುವುದರಲ್ಲೂ ಕೊಡಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ನಿರತನಾದವನು (devoted to both giving and getting given)
ಮಧುರಂ (मधुरं, madhuraṃ) = ಮಧುರವಾಗಿ (sweetly)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ವಕ್ತಿ (वक्ति, vakti) = ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ (speaks)
ದಾನಂ ಚ (दानं च, dānaṃ ca) = ದಾನವೂ (giving, and)
ದಾಪನಮಥೋ (दापनमथो, dāpanamatho) = ಕೊಡಿಸುವುದೂ ಅಲ್ಲದೆ (getting others to give, and then)
ಮಧುರಾ ಚ ವಾಣೀ (मधुरा च वाणी, madhurā ca vāṇī) = ಮಧುರವಾದ ಮಾತೂ (a sweet voice too)
ತ್ರೀಣ್ಯಪ್ಯಮೂನಿ (त्रीण्यप्यमूनि, trīṇyapyamūni) = ಈ ಮೂರೂ (all these three)
ಖಲು ಸತ್ಪುರುಷೇ ವಸಂತಿ (खलु सत्पुरुषे वसन्ति, khalu satpuruṣe vasanti) = ನಿಜವಾಗಿ ಸತ್ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ (truly dwell in a good man)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಕೊಡುವವನು ಇತರರಿಂದ ಕೊಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊಡಿಸುವವನು ತಾನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊಡುವುದರಲ್ಲೂ ಕೊಡಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ನಿರತನಾದವನು ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದಾನ, ದಾನ ಕೊಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಧುರ ಮಾತು ಈ ಮೂರೂ ಸತ್ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The giver does not get others to give. The one who gets others to give does not give himself. The one devoted to both giving and getting given does not speak sweetly. But giving, getting others to give, and a sweet voice, all three dwell together in a good man.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ದಾಪಯತಿ ಎಂದರೆ ಕೊಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಪ್ರೇರಣಾರ್ಥಕ ರೂಪ. ಅಂದರೆ ತಾನು ಕೊಡುವುದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯವರನ್ನೂ ಕೊಡುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು. ಶ್ಲೋಕ ಇದನ್ನು ದಾನದ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೆಲಸ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.

Dapayati means gets someone to give. It is the causative form: not only giving oneself but moving others to give. The verse treats this as a separate act of generosity.

ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಾದಗಳು ಮೂರು ಒಂಟಿ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮೂರನೆಯದು ದಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನ ಒರಟು ಮಾತು. ನಂತರದ ಎರಡು ಪಾದಗಳು ಸಜ್ಜನನಲ್ಲಿ ಮೂರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿರುಗುತ್ತವೆ.

The first two padas list the lopsided cases, and the third adds the generous man whose speech is rough. The last two padas turn to the good man in whom all three sit together.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 50. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 50. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಇಂದಿನ ದೇಣಿಗೆ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲೂ ಇದೇ ಮೂರು ಪಾತ್ರಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಸ್ವತಃ ಕೊಟ್ಟು, ಇತರರನ್ನು ನಯವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ಕೇಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಮಧುರತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವರ ಮಾತಿಗೆ ಜನ ಕಿವಿಗೊಡುತ್ತಾರೆ.

Today’s fundraisers show the same three roles. People listen to those who gave first, ask others gently, and kept their courtesy while asking.

ಕೊಡುವ ಮನಸ್ಸು ಇದ್ದರೂ ಮಾತು ಕಠಿಣವಾದರೆ ಕೊಡುಗೆಯ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊಡುವವರಿಗೇ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ತಟ್ಟುವ ಮಾತು.

The verse reminds us that a hard tongue lowers the worth of a gift. It touches the generous most of all.