ಶಿಲಾ ಬಾಲಾ ಜಾತಾ: ಮನೆತನ ಒಂದೇ, ಮಹಿಮೆ ಒಬ್ಬನದೇ

ಒಂದೇ ಮನೆತನದ ಮಕ್ಕಳು ಒಂದೇ ರೀತಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿರಿಯರ ಹೆಸರು ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಬೆಳಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರು.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಹಿಮೆ ಯಾರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಸಾಲಿಗೆ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳ, ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 245 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 245

ವಿಷಯ: ವಂಶವಲ್ಲ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆ · Greatness is the person’s, not the lineage’s

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 34 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಶಿಲಾ ಬಾಲಾ ಜಾತಾ ಚರಣರಜಸಾ ಯತ್ಕುಲಶಿಶೋಃ ಸ ಏವಾಯಂ ಸೂರ್ಯಃ ಸಪದಿ ನಿಜಪಾದೈರ್ಗಿರಿಶಿಲಾಮ್
ಸ್ಪೃಶನ್ಭೂಯೋ ಭೂಯೋ ನ ಖಲು ಕುರುತೇ ಕಾಮಪಿ ವಧೂಂ ಕುಲೇ ಕಶ್ಚಿದ್ಧನ್ಯಃ ಪ್ರಭವತಿ ನರಃ ಶ್ಲಾಘ್ಯಮಹಿಮಾ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

शिला बाला जाता चरणरजसा यत्कुलशिशोः स एवायं सूर्यः सपदि निजपादैर्गिरिशिलाम्
स्पृशन्भूयो भूयो न खलु कुरुते कामपि वधूं कुले कश्चिद्धन्यः प्रभवति नरः श्लाघ्यमहिमा

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

śilā bālā jātā caraṇarajasā yatkulaśiśoḥ sa evāyaṃ sūryaḥ sapadi nijapādairgiriśilām
spṛśanbhūyo bhūyo na khalu kurute kāmapi vadhūṃ kule kaściddhanyaḥ prabhavati naraḥ ślāghyamahimā

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಶಿಲಾ (शिला, śilā) = ಕಲ್ಲು (a stone)
ಬಾಲಾ ಜಾತಾ (बाला जाता, bālā jātā) = ತರುಣಿಯಾಯಿತು (became a young woman)
ಚರಣರಜಸಾ (चरणरजसा, caraṇarajasā) = ಪಾದದ ಧೂಳಿನಿಂದ (by the dust of the feet)
ಯತ್ಕುಲಶಿಶೋಃ (यत्कुलशिशोः, yatkulaśiśoḥ) = ಯಾರ ಕುಲದ ಶಿಶುವಿನ (of the child of whose family)
ಸಃ ಏವ ಅಯಂ ಸೂರ್ಯಃ (सः एव अयं सूर्यः, saḥ eva ayaṃ sūryaḥ) = ಅದೇ ಈ ಸೂರ್ಯ (this very Sun)
ಸಪದಿ (सपदि, sapadi) = ಕೂಡಲೇ (at once)
ನಿಜಪಾದೈಃ (निजपादैः, nijapādaiḥ) = ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳೆಂಬ ಪಾದಗಳಿಂದ (with his own feet, his rays)
ಗಿರಿಶಿಲಾಮ್ (गिरिशिलाम्, giriśilām) = ಬೆಟ್ಟದ ಕಲ್ಲನ್ನು (the mountain rock)
ಸ್ಪೃಶನ್ (स्पृशन्, spṛśan) = ಮುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರೂ (though touching)
ಭೂಯಃ ಭೂಯಃ (भूयः भूयः, bhūyaḥ bhūyaḥ) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ (again and again)
ನ ಖಲು ಕುರುತೇ (न खलु कुरुते, na khalu kurute) = ಖಂಡಿತ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ (certainly does not make)
ಕಾಮಪಿ ವಧೂಮ್ (कामपि वधूम्, kāmapi vadhūm) = ಯಾವ ಹೆಣ್ಣನ್ನೂ (any woman at all)
ಕುಲೇ (कुले, kule) = ವಂಶದಲ್ಲಿ (in the family)
ಕಶ್ಚಿತ್ ಧನ್ಯಃ (कश्चित् धन्यः, kaścit dhanyaḥ) = ಯಾವನೋ ಒಬ್ಬ ಧನ್ಯ (some blessed one)
ಪ್ರಭವತಿ ನರಃ (प्रभवति नरः, prabhavati naraḥ) = ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ ಮನುಷ್ಯ (a man arises)
ಶ್ಲಾಘ್ಯಮಹಿಮಾ (श्लाघ्यमहिमा, ślāghyamahimā) = ಪ್ರಶಂಸಿಸಬೇಕಾದ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ (of praiseworthy glory)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಯಾರ ಕುಲದ ಶಿಶುವಿನ ಪಾದದ ಧೂಳಿನಿಂದ ಕಲ್ಲು ತರುಣಿಯಾಯಿತೋ, ಅದೇ ಸೂರ್ಯ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳೆಂಬ ಪಾದಗಳಿಂದ ಬೆಟ್ಟದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮುಟ್ಟಿದರೂ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಬೇಕಾದ ಮಹಿಮೆಯ ಧನ್ಯ ಮನುಷ್ಯ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಮಾತ್ರ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The Sun, in whose family a child once turned a stone into a young woman by the dust of his feet, touches mountain rock again and again with his own feet and makes no woman of any of it. In a family only some rare and blessed man arises whose glory is worthy of praise.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಹೆಣ್ಣಾದ ಕಥೆ ರಾಮಾಯಣದ ಅಹಲ್ಯೆಯದು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಸೂರ್ಯವಂಶದ ರಾಮನ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶ ಅವಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿತು ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆ. ಶ್ಲೋಕ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಸೂಚನೆ ಮಾತ್ರ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

The story of the stone becoming a woman seems here to be that of Ahalya in the Ramayana, where the touch of the feet of Rama of the solar line raised her. The verse names no one and only hints.

ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯವಂಶ ಎರಡನ್ನೂ ಹೋಲಿಸಿದ್ದು ಚಮತ್ಕಾರ. ಸೂರ್ಯನೇ ಕಲ್ಲನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾರ, ಆದರೆ ಅವನ ವಂಶದ ಒಬ್ಬ ಶಿಶು ಬದಲಿಸಿದ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಂಶದ ಹೆಸರಿಗಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುಣ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

Setting the Sun against the solar line is the stroke. The Sun himself cannot change the stone, but a child of his line did, which hints that a person’s quality counts for more than a family name.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 52. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 52. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ದೊಡ್ಡ ವೈದ್ಯರ ಮಗ ವೈದ್ಯನಾದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ವೈದ್ಯನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಮಹಿಮೆ ಅವರೇ ಗಳಿಸಬೇಕಾದದ್ದು.

The son of a great doctor does not become a great doctor merely by becoming a doctor. Each person must earn his own standing.

ಹಿರಿಯರ ಹೆಸರಿನ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಹೆಸರೇ ನಮ್ಮ ಸಾಧನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಶ್ಲೋಕದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೆನಪಾಗಬೇಕು.

There is nothing wrong in living in the shade of an elder’s name. But if we take the name itself to be our achievement, the verse’s warning should come to mind.