ಸ್ವಪಕ್ಷಚ್ಛೇದಂ ವಾ: ಬಾಣಕ್ಕೆ ಬಿಲ್ಲಿನ ಸಹವಾಸದ ಫಲ

ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಆಟದ ಬಿಲ್ಲು ಬಾಣ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಣದ ಗರಿ ಹರಿದಿರುತ್ತದೆ, ತುದಿ ಮುರಿದಿರುತ್ತದೆ, ಅದು ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಬಾಣದ ದುರ್ಗತಿಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಏನು ಎಂದು ಬಿಲ್ಲಿನ ಕಡೆ ಬೆರಳು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 252 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 252

ವಿಷಯ: ಬಾಣ ಮತ್ತು ವಕ್ರ ಬಿಲ್ಲು · The arrow and the crooked bow

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕ (ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ) · A two-line verse (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸ್ವಪಕ್ಷಚ್ಛೇದಂ ವಾ ಸಮುಚಿತಫಲಭ್ರಂಶಮಥವಾ ಸ್ವಮೂರ್ತೇರ್ಭಂಗಂ ವಾ ಪತನಮಶುಚೌ ನಾಶಮಥವಾ
ಶರಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯೇತಾನ್ಹೃದಯಪಥಸಂಸ್ಥೋಽಪಿ ಧನುಷ ಋಜೋರ್ವಕ್ತ್ರಾಶ್ಲೇಷಾದ್ಭವತಿ ಖಲು ಸುವ್ಯಕ್ತಮಶುಭಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

स्वपक्षच्छेदं वा समुचितफलभ्रंशमथवा स्वमूर्तेर्भङ्गं वा पतनमशुचौ नाशमथवा
शरः प्राप्नोत्येतान्हृदयपथसंस्थोऽपि धनुष ऋजोर्वक्त्राश्लेषाद्भवति खलु सुव्यक्तमशुभम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

svapakṣacchedaṃ vā samucitaphalabhraṃśamathavā svamūrterbhaṅgaṃ vā patanamaśucau nāśamathavā
śaraḥ prāpnotyetānhṛdayapathasaṃstho’pi dhanuṣa ṛjorvaktrāśleṣādbhavati khalu suvyaktamaśubham

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸ್ವಪಕ್ಷಚ್ಛೇದಂ (स्वपक्षच्छेदं, svapakṣacchedaṃ) = ತನ್ನ ಗರಿಗಳು ಕತ್ತರಿಸುವುದು (the cutting of its own feathers)
ವಾ (वा, vā) = ಅಥವಾ (or)
ಸಮುಚಿತಫಲಭ್ರಂಶಮಥವಾ (समुचितफलभ्रंशमथवा, samucitaphalabhraṃśamathavā) = ತಕ್ಕ ಫಲ ತಪ್ಪುವುದು ಅಥವಾ (loss of the fitting fruit, or)
ಸ್ವಮೂರ್ತೇರ್ಭಂಗಂ (स्वमूर्तेर्भङ्गं, svamūrterbhaṅgaṃ) = ತನ್ನ ಮೈ ಮುರಿಯುವುದು (the breaking of its own body)
ವಾ (वा, vā) = ಅಥವಾ (or)
ಪತನಮಶುಚೌ (पतनमशुचौ, patanamaśucau) = ಅಶುಚಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದು (a fall into filth)
ನಾಶಮಥವಾ (नाशमथवा, nāśamathavā) = ನಾಶ ಅಥವಾ (destruction, or)
ಶರಃ (शरः, śaraḥ) = ಬಾಣ (the arrow)
ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯೇತಾನ್ಹೃದಯಪಥಸಂಸ್ಥೋಽಪಿ (प्राप्नोत्येतान्हृदयपथसंस्थोऽपि, prāpnotyetānhṛdayapathasaṃstho’pi) = ಹೃದಯದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಇವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ (though it stands on the way to the heart, it meets these)
ಧನುಷ (धनुष, dhanuṣa) = ಬಿಲ್ಲಿನ (of the bow)
ಋಜೋರ್ವಕ್ತ್ರಾಶ್ಲೇಷಾದ್ಭವತಿ (ऋजोर्वक्त्राश्लेषाद्भवति, ṛjorvaktrāśleṣādbhavati) = ನೇರವಾದುದಕ್ಕೆ ವಕ್ರ ಮುಖದ ತಬ್ಬುಗೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ (to the straight one, from the embrace of the crooked mouth, there comes)
ಖಲು (खलु, khalu) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
ಸುವ್ಯಕ್ತಮಶುಭಮ್ (सुव्यक्तमशुभम्, suvyaktamaśubham) = ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಶುಭ (a plainly visible harm)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಬಾಣವು ಹೃದಯದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ತನ್ನ ಗರಿಗಳ ಕತ್ತರಿಕೆ, ತಕ್ಕ ಫಲ ತಪ್ಪುವುದು, ಮೈ ಮುರಿಯುವುದು, ಅಶುಚಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದು ಅಥವಾ ನಾಶ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಬಿಲ್ಲಿನ ವಕ್ರ ಮುಖದ ತಬ್ಬುಗೆಯಿಂದ ನೇರವಾದುದಕ್ಕೆ ಅಶುಭ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

An arrow, even while it stays on the path to the heart, meets one of these: the cutting of its own feathers, the loss of its fitting fruit, the breaking of its body, a fall into filth, or destruction. For from the embrace of the bow’s crooked mouth, harm plainly comes to the straight one.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ವಕ್ತ್ರ ಎಂದರೆ ಮುಖ. ವಕ್ರ ಎಂದರೆ ಡೊಂಕು. ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಅನ್ವಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಕ್ಲಿಷ್ಟ, ನಾವು ಸರಳವಾದ ಓದನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಡೊಂಕಾದ ಬಿಲ್ಲು ನೇರವಾದ ಬಾಣವನ್ನು ತಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಿತ್ರ ಇಲ್ಲಿದೆ.

Vaktra means mouth, and vakra means crooked. The syntax of the last line is a little difficult, and we have given the simple reading. The picture is of a curved bow embracing a straight arrow.

ಬಾಣದ ದುರ್ಗತಿಗಳು ಐದು: ಗರಿ ಹೋಗುವುದು, ಗುರಿ ತಪ್ಪುವುದು, ಮೈ ಮುರಿಯುವುದು, ಕೊಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದು, ನಾಶ. ಹೃದಯದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಎಂಬುದು ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಬಾಣ ಎಷ್ಟು ಹತ್ತಿರ ಇತ್ತು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

The arrow’s misfortunes are five: losing feathers, missing the aim, breaking the body, falling in dirt, destruction. Even on the path to the heart shows how close the arrow had been to the bow.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 60. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 60. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ನೇರವಾದ ನಡತೆಯವನೂ ವಕ್ರ ಸ್ವಭಾವದವರ ಹತ್ತಿರ ಕೂತರೆ ಅದರ ಬೆಲೆ ತೆರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರ ಜೊತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಹೆಸರಿಗೂ ಅಂಟುತ್ತದೆ.

Even a straight-dealing person pays a price for sitting close to the crooked. Whom we work with sticks to our name too.

ಇದು ಎಲ್ಲ ವಕ್ರ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಓಡು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾರ ಹತ್ತಿರ ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಇರುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

The verse is not telling us to run from every crooked word. But it is good to count once whom we stay close to and for how long.