ಉಲ್ಲಾಸ್ಯ ಕಾಲಕರವಾಲ: ಖಡ್ಗದ ಮೋಡ ಸುರಿಸಿದ ಮಳೆ

ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಬಣವೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿದರೆ ಬಕೆಟಿನ ನೀರು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮಳೆಯೇ ಬರಬೇಕು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಮಳೆಯನ್ನು ತರುವುದು ರಾಜನ ಖಡ್ಗ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ, ಸಾಲಿಗೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಅಕ್ಷರ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಇನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಪ್ರತಾಪವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 10 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Majesty of the King, verse 10

ವಿಷಯ: ಖಡ್ಗವೆಂಬ ಮೋಡ · The sword as a rain cloud

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 28 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 28 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಉಲ್ಲಾಸ್ಯ ಕಾಲಕರವಾಲಮಹಾಂಬುವಾಹಂ ದೇವೇನ ಯೇನ ಜರಠೋರ್ಜಿತಗರ್ಜಿತೇನ
ನಿರ್ವಾಪಿತಃ ಸಕಲ ಏವ ರಣೇ ರಿಪೂಣಾಂ ಧಾರಾಜಲೈಸ್ತ್ರಿಜಗತಿ ಜ್ವಲಿತಃ ಪ್ರತಾಪಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

उल्लास्य कालकरवालमहाम्बुवाहं देवेन येन जरठोर्जितगर्जितेन
निर्वापितः सकल एव रणे रिपूणां धाराजलैस्त्रिजगति ज्वलितः प्रतापः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

ullāsya kālakaravālamahāmbuvāhaṃ devena yena jaraṭhorjitagarjitena
nirvāpitaḥ sakala eva raṇe ripūṇāṃ dhārājalaistrijagati jvalitaḥ pratāpaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಉಲ್ಲಾಸ್ಯ (उल्लास्य, ullāsya) = ಎತ್ತಿ ಬೀಸಿ (having brandished)
ಕಾಲಕರವಾಲಮಹಾಂಬುವಾಹಂ (कालकरवालमहाम्बुवाहं, kālakaravālamahāmbuvāhaṃ) = ಯಮನಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಖಡ್ಗವೆಂಬ ದೊಡ್ಡ ಮೋಡವನ್ನು (ಕಾಲ + ಕರವಾಲ + ಮಹಾ + ಅಂಬುವಾಹಂ) (the great cloud that is the death-dark sword)
ದೇವೇನ (देवेन, devena) = ರಾಜನಿಂದ (by the king)
ಯೇನ (येन, yena) = ಯಾವನಿಂದ (by whom)
ಜರಠೋರ್ಜಿತಗರ್ಜಿತೇನ (जरठोर्जितगर्जितेन, jaraṭhorjitagarjitena) = ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಬಲವಾದ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ (ಜರಠ + ಊರ್ಜಿತ + ಗರ್ಜಿತೇನ) (with a hard, mighty roar)
ನಿರ್ವಾಪಿತಃ (निर्वापितः, nirvāpitaḥ) = ಆರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು (was quenched)
ಸಕಲ (सकल, sakala) = ಸಂಪೂರ್ಣ (whole)
ಏವ (एव, eva) = ಖಂಡಿತ (indeed)
ರಣೇ (रणे, raṇe) = ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (in battle)
ರಿಪೂಣಾಂ (रिपूणां, ripūṇāṃ) = ಶತ್ರುಗಳ (ರಿಪೂಣಾಂ ಎಂದು ಉದ್ದೇಶ) (of the enemies)
ಧಾರಾಜಲೈಸ್ತ್ರಿಜಗತಿ (धाराजलैस्त्रिजगति, dhārājalaistrijagati) = ಧಾರೆಯ ನೀರಿನಿಂದ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ (ಧಾರಾಜಲೈಃ + ತ್ರಿಜಗತಿ) (by streams of water, in the three worlds)
ಜ್ವಲಿತಃ (ज्वलितः, jvalitaḥ) = ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ (blazing)
ಪ್ರತಾಪಃ (प्रतापः, pratāpaḥ) = ಪ್ರತಾಪ (the prowess)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಯಮನಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಖಡ್ಗವೆಂಬ ದೊಡ್ಡ ಮೋಡವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಬೀಸಿ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಬಲವಾದ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡಿದ ಯಾವ ರಾಜನಿಂದ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಶತ್ರುಗಳ ಪ್ರತಾಪವೆಲ್ಲ ಧಾರೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ಆರಿಹೋಯಿತು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

By the king who brandished the great death-dark cloud of his sword and roared with a hard and mighty roar, the whole prowess of the enemies, which had blazed through the three worlds, was put out in battle by streams of water.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಧಾರೆ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಖಡ್ಗದ ಅಲಗು ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಮೋಡದಿಂದ ಮಳೆಯ ಧಾರೆ ಸುರಿಯುವಂತೆ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಪ್ರಹಾರದ ಧಾರೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಶ್ಲೇಷ, ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಪದದ ಎರಡು ಅರ್ಥ.

The word dhārā means both a stream of water and the edge of a sword. Just as a stream of rain falls from a cloud, a stream of blows falls from the sword. This is a pun, one word with two senses.

ಖಡ್ಗ ಮೋಡವಾಗಿದೆ, ಗರ್ಜನೆ ಗುಡುಗಾಗಿದೆ, ಪ್ರಹಾರ ಮಳೆಯಾಗಿದೆ, ಶತ್ರುಪ್ರತಾಪ ಬೆಂಕಿಯಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಯುದ್ಧ ಒಂದು ಹವಾಮಾನದ ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲ ಎಂದರೆ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಮೃತ್ಯು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.

The sword is a cloud, the roar is thunder, the blows are rain, and the enemy’s prowess is fire. The whole battle turns into a scene of weather. Kāla may be taken as black or as death.

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗದಂತಹ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಬೇಕಾದ ರೂಪವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ.

The scan of this book loses some small marks such as the anusvara and visarga. So we have written the form that the grammar requires.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 133. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 133. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಏರಿದ ಸಿಟ್ಟನ್ನು ಶಾಂತ ಮಾತಿನ ಮಳೆ ಆರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಪದಿಂದ ಕೂಗಾಡುವ ರೋಗಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಮುಂದೆ ತಾಳ್ಮೆಯ ಮಾತು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವೈದ್ಯರು ಬಲ್ಲರು. ಕವಿ ಇದನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ, ನಾವು ಹಾಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

A rain of calm words puts out a temper that has risen like a fire. Doctors know how patient words work before the family of a patient shouting in anger. The poet says this of war, and we may take it so.

ಶ್ಲೋಕದ ನಿಜ ಚಿತ್ರ ಯುದ್ಧದ್ದು. ಅಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಎಂದರೆ ಖಡ್ಗದ ಪ್ರಹಾರ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯದೆ ಓದಬೇಕು.

The real picture in the verse is of war. One should read it without forgetting that the rain there means the blows of the sword.