ವದಂತು ದೇವ ತಾವಕ: ಪ್ರತಾಪ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲ, ಮಹಾ ಹಿಮ

ಚಳಿಗಾಲದ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಕಂಬಳಿ ಹೊದ್ದ ಮುದುಕರೊಬ್ಬರು ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಕಾರಣ ಚಳಿ ಎಂದು ನಾವು ಸಹಜವಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಡುಕ ಚಳಿಯದಲ್ಲ, ಭಯದ್ದು. ಆದರೂ ಕವಿ ಅದನ್ನು ಚಳಿಯೆಂದೇ ಕರೆದು ಒಂದು ತಮಾಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ, ಸಾಲಿಗೆ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತೆರಡು ಅಕ್ಷರ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಇನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಪ್ರತಾಪವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 11 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Majesty of the King, verse 11

ವಿಷಯ: ಬೆಂಕಿಯೋ ಹಿಮವೋ · Fire or frost

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 32 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 32 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವದಂತು ದೇವ ತಾವಕಂ ಪ್ರತಾಪಮೇವ ಪಾವಕಂ ಮಹಾತುಷಾರಶೀತಲಂ ವದಾಮಹೇ ವಯಂ ಯತಃ
ಸುಮೇರುಕಂದರೋದರಸ್ಥಿತೋ ಗೃಹೀತಕಂಬಲಸ್ತವಾರಿವರ್ಗಪಂಕಜಃ ಪ್ರಕಂಪತೇ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

वदन्तु देव तावकं प्रतापमेव पावकं महातुषारशीतलं वदामहे वयं यतः
सुमेरुकन्दरोदरस्थितो गृहीतकम्बलस्तवारिवर्गपङ्कजः प्रकम्पते मुहुर्मुहुः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

vadantu deva tāvakaṃ pratāpameva pāvakaṃ mahātuṣāraśītalaṃ vadāmahe vayaṃ yataḥ
sumerukandarodarasthito gṛhītakambalastavārivargapaṅkajaḥ prakampate muhurmuhuḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ವದಂತು (वदन्तु, vadantu) = ಹೇಳಲಿ (let them say)
ದೇವ (देव, deva) = ದೇವನೇ, ರಾಜನೇ (O lord)
ತಾವಕಂ (तावकं, tāvakaṃ) = ನಿನ್ನ (ತಾವಕಂ ಎಂದು ಉದ್ದೇಶ) (your)
ಪ್ರತಾಪಮೇವ (प्रतापमेव, pratāpameva) = ಪ್ರತಾಪವನ್ನೇ (ಪ್ರತಾಪಂ + ಏವ) (the prowess itself)
ಪಾವಕಂ (पावकं, pāvakaṃ) = ಬೆಂಕಿ ಎಂದು (as fire)
ಮಹಾತುಷಾರಶೀತಲಂ (महातुषारशीतलं, mahātuṣāraśītalaṃ) = ಮಹಾ ಹಿಮದಂತೆ ತಂಪು ಎಂದು (ಮಹಾ + ತುಷಾರ + ಶೀತಲಂ) (as cold as great frost)
ವದಾಮಹೇ (वदामहे, vadāmahe) = ಹೇಳುತ್ತೇವೆ (we say)
ವಯಂ (वयं, vayaṃ) = ನಾವು (we)
ಯತಃ (यतः, yataḥ) = ಏಕೆಂದರೆ (because)
ಸುಮೇರುಕಂದರೋದರಸ್ಥಿತೋ (सुमेरुकन्दरोदरस्थितो, sumerukandarodarasthito) = ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಗುಹೆಯ ಒಳಗೆ ನಿಂತ (ಸುಮೇರು + ಕಂದರ + ಉದರ + ಸ್ಥಿತಃ) (standing in the hollow of a cave of Mount Meru)
ಗೃಹೀತಕಂಬಲಸ್ತವಾರಿವರ್ಗಪಂಕಜಃ (गृहीतकम्बलस्तवारिवर्गपङ्कजः, gṛhītakambalastavārivargapaṅkajaḥ) = ಕಂಬಳಿ ಹೊದ್ದ, ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳ ಗುಂಪೆಂಬ ಕಮಲ (ಗೃಹೀತಕಂಬಲಃ + ತವ + ಅರಿ + ವರ್ಗ + ಪಂಕಜಃ) (wrapped in a blanket, the lotus-cluster of your enemy host)
ಪ್ರಕಂಪತೇ (प्रकम्पते, prakampate) = ನಡುಗುತ್ತದೆ (trembles)
ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ (मुहुर्मुहुः, muhurmuhuḥ) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ (again and again)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದೇವನೇ, ಜನ ನಿನ್ನ ಪ್ರತಾಪವನ್ನು ಬೆಂಕಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಿ. ನಾವಾದರೋ ಅದನ್ನು ಮಹಾ ಹಿಮದಂತೆ ತಂಪು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಗುಹೆಯ ಒಳಗೆ ಕಂಬಳಿ ಹೊದ್ದು ನಿಂತ ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳೆಂಬ ಕಮಲಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಡುಗುತ್ತವೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord, let people call your prowess fire. We call it as cold as great frost, because the lotus-cluster of your enemies, standing wrapped in blankets in the hollow of a cave of Mount Meru, trembles again and again.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಹಿಮ ಬಿದ್ದರೆ ಕಮಲ ಬಾಡುತ್ತದೆ. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕಮಲಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಅವರು ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ ಕಂಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಡುಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮೇರು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ.

A lotus withers when frost falls. The poet likens the enemies to lotuses and says they hide in the caves of Mount Meru and shiver in blankets. Meru is the towering mountain of the old stories.

ನಡುಕ ಚಳಿಯಿಂದಲೂ ಬರುತ್ತದೆ, ಭಯದಿಂದಲೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಭಯದ ನಡುಕವನ್ನೇ ಚಳಿಯ ನಡುಕ ಎಂದು ತೋರಿಸಿ ಪ್ರತಾಪವನ್ನು ತಂಪು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಉರಿ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಿಗೂ ತಂಪು ಎನ್ನುವ ಫಲಕ್ಕೂ ಇರುವ ಈ ವಿರೋಧವೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚುರುಕು.

Trembling can come from cold and from fear. The poet presents the trembling of fear as the trembling of cold and so calls the prowess cold. The sting of the verse is this clash between the name of fire and the effect of frost.

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗದಂತಹ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಬೇಕಾದ ರೂಪವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ.

The scan of this book loses some small marks such as the anusvara and visarga. So we have written the form that the grammar requires.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 133. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 133. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಬ್ಬ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಶಿಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದು ಅವರ ಜ್ಞಾನದ ಮೇಲಿನ ಭಯವೋ ತಯಾರಿಯ ಕೊರತೆಯ ಭಯವೋ ಎಂದು ಶಿಕ್ಷಕರೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

If students tremble before a strict teacher, the teacher may ask whether it is fear of the teacher’s knowledge or fear born of too little preparation.

ಒಂದೇ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕಾರಣ ಇರಬಹುದು. ನಡುಕ ಚಳಿಯಿಂದಲೂ ಭಯದಿಂದಲೂ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ರೋಗಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ವೈದ್ಯರು ಬಲ್ಲರು. ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ಮೊದಲು ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

One sign can have two causes. A doctor seeing a patient knows that trembling may come from cold or from fear. It reminds us to ask before jumping from the sign to the cause.