ಅಮಾಂತ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾವಣ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿ ಅಜಾ ಏಕಾದಶಿ; ಉತ್ತರದ ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಪಂಚಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾದ್ರಪದ ಕೃಷ್ಣ.
ಎರಡು ಹೆಸರು
ಅಜ ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದವನು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಹಲವು ಪಂಚಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ದಿನ ಅನ್ನದಾ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದು ಮುದ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಅನ್ನದಾ ಎಂದರೆ ಅನ್ನ ಕೊಡುವವಳು. ಎರಡು ಹೆಸರೂ ಒಂದೇ ತಿಥಿಯ ಮೇಲಿವೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವ್ರತಗಳಲ್ಲ. ಯಾವ ಹೆಸರು ಮುದ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಆ ಪಂಚಾಂಗ ಯಾವ ಪುರಾಣ ಪಾಠವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ.
ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ
ಇದರ ಕಥೆ ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ ಪುರಾಣದ್ದು, ಕೃಷ್ಣ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಅದು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಕಥೆ. ಮಾತು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಹೆಂಡತಿ ಮಗ ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನೇ ಮಾರಿಕೊಂಡ ರಾಜ ಕಾಶಿಯ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಗೌತಮ ಮುನಿ ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರು. ಅದನ್ನು ಮಾಡಿ ರಾಜನಿಗೆ ಮಗ ಬದುಕಿ ಬಂದ, ಹೆಂಡತಿ ಮರಳಿದಳು, ರಾಜ್ಯವೂ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂದು ಕಥೆ.
ಹಾಗಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವುದೇ ಇದರ ಫಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ತಪ್ಪೇ ಮಾಡದೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನ ಕಥೆ ಇದು, ಮತ್ತು ಏಕಾದಶಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅಪರೂಪದ ಸ್ವರ; ಉಳಿದವು ಬಹುತೇಕ ದೋಷ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ.
ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ
ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಜಾ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡುವುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ತನ್ನದೇ ಪೂಜೆಯಿಲ್ಲ, ವಿಶೇಷ ಅಡುಗೆಯಿಲ್ಲ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಬೇರೆಡೆಯಾಗಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡ ಹಬ್ಬವಿಲ್ಲ. ಶ್ರಾವಣದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮಳೆಯ ನಡುವೆ, ಈಗಾಗಲೇ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉಪವಾಸ, ತಿಥಿಯ ನಿರ್ಧಾರ, ದಶಮಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಪಾರಣೆ ಎಲ್ಲವೂ ಏಕಾದಶಿಯ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಈ ಪುಟದಿಂದ ಓದುಗರಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವುದು ಎರಡನೆಯ ಹೆಸರು.
Aja Ekadashi is the eleventh tithi of the dark fortnight of Shravana in the amanta reckoning, and of Bhadrapada in the purnimanta almanacs of the north.
Two names
Aja is the unborn, one of the names of Vishnu. The same day is printed as Annada Ekadashi in a good many almanacs, annada being the giver of food. The two names sit on the same tithi and are not two observances. Which one a calendar prints depends on which puranic recension it follows, and a reader comparing sources should expect to meet both.
The mahatmya
The account given with it is from the Brahmavaivarta Purana, told by Krishna to Yudhishthira, and the story is Harishchandra’s. The king, having given away his kingdom and then sold his wife, his son and himself to keep his word, was serving in the cremation ground at Kashi. The sage Gautama came upon him there, heard what had happened, and gave him this vrata. By keeping it the king is said to have had his son restored to life, his wife returned and his kingdom given back.
The phala said to follow is accordingly the recovery of what has been lost, and the chapter is usually read as being about a man who did nothing wrong and lost everything anyway. That is an unusual note among the ekadashi mahatmyas, most of which are about fault and its removal.
In practice
Nothing sets Aja apart in the keeping. It has no puja of its own, no distinct food and no festival attached to it in Karnataka or elsewhere in the south. It falls in the last days of Shravana, in the middle of the rains and of a month already full of observances, and it passes quietly. The fast, the sunrise reckoning of the tithi, the dashami question and the parana are the general rules, set out on the Ekadashi page. What a reader is most likely to need from this page is the second name.