ಸಂವರ್ಧಿತೋಽಪಿ ಭುಜಗಃ: ಹಾಲೆರೆದರೂ ಹಾವು ಹಾವೇ

ನಾಗರಪಂಚಮಿಯ ದಿನ ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಹಾಲೆರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಳೆಯದು. ಅದು ಭಕ್ತಿಯ ಮಾತು, ಹಾವನ್ನು ಸಾಕುವ ಮಾತಲ್ಲ.

ಹಾಲು ಕುಡಿಸಿದರೂ ಹಾವು ವಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಗಾದೆಯಂಥ ಮಾತನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ದುಷ್ಟನ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 239 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 239

ವಿಷಯ: ಉಪಕಾರ ಮರೆಯುವ ದುಷ್ಟ · The wicked who repay kindness with harm

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕ (ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ) · A two-line verse (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸಂವರ್ಧಿತೋಽಪಿ ಭುಜಗಃ ಪಯಸಾ ನ ವಶ್ಯಸ್ತತ್ಪಾಲಕಾನಪಿ ನಿಹಂತಿ ಬಲೇನ ಸಿಂಹಃ
ದುಷ್ಟಃ ಪರೈರುಪಕೃತಸ್ತದನಿಷ್ಟಕಾರೀ ವಿಶ್ವಾಸಲೇಶ ಇಹ ನೈವ ಬುಧೈರ್ವಿಧೇಯಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

संवर्धितोऽपि भुजगः पयसा न वश्यस्तत्पालकानपि निहन्ति बलेन सिंहः
दुष्टः परैरुपकृतस्तदनिष्टकारी विश्वासलेश इह नैव बुधैर्विधेयः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

saṃvardhito’pi bhujagaḥ payasā na vaśyastatpālakānapi nihanti balena siṃhaḥ
duṣṭaḥ parairupakṛtastadaniṣṭakārī viśvāsaleśa iha naiva budhairvidheyaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸಂವರ್ಧಿತೋಽಪಿ (संवर्धितोऽपि, saṃvardhito’pi) = ಪೋಷಿಸಿದರೂ (even when reared)
ಭುಜಗಃ (भुजगः, bhujagaḥ) = ಹಾವು (the snake)
ಪಯಸಾ (पयसा, payasā) = ಹಾಲಿನಿಂದ (with milk)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ವಶ್ಯಸ್ತತ್ಪಾಲಕಾನಪಿ (वश्यस्तत्पालकानपि, vaśyastatpālakānapi) = ವಶವಾಗುವುದು, ಅದನ್ನು ಸಾಕಿದವರನ್ನೂ (tamed, and even its keepers)
ನಿಹಂತಿ (निहन्ति, nihanti) = ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ (kills)
ಬಲೇನ (बलेन, balena) = ಬಲದಿಂದ (by force)
ಸಿಂಹಃ (सिंहः, siṃhaḥ) = ಸಿಂಹ (the lion)
ದುಷ್ಟಃ (दुष्टः, duṣṭaḥ) = ದುಷ್ಟ (the wicked man)
ಪರೈರುಪಕೃತಸ್ತದನಿಷ್ಟಕಾರೀ (परैरुपकृतस्तदनिष्टकारी, parairupakṛtastadaniṣṭakārī) = ಇತರರಿಂದ ಉಪಕಾರ ಪಡೆದರೂ ಅವರಿಗೇ ಕೇಡು ಮಾಡುವವನು (helped by others, yet doing them harm)
ವಿಶ್ವಾಸಲೇಶ (विश्वासलेश, viśvāsaleśa) = ವಿಶ್ವಾಸದ ಒಂದು ಕಣ (a particle of trust)
ಇಹ (इह, iha) = ಇಲ್ಲಿ (here)
ನೈವ (नैव, naiva) = ಖಂಡಿತ ಬೇಡ (by no means)
ಬುಧೈರ್ವಿಧೇಯಃ (बुधैर्विधेयः, budhairvidheyaḥ) = ತಿಳಿದವರು ಇಡತಕ್ಕದ್ದು (to be placed by the wise)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಹಾಲು ಕುಡಿಸಿ ಸಾಕಿದರೂ ಹಾವು ವಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಿಂಹವು ತನ್ನನ್ನು ಸಾಕಿದವರನ್ನೂ ಬಲದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ದುಷ್ಟನು ಇತರರಿಂದ ಉಪಕಾರ ಪಡೆದರೂ ಅವರಿಗೇ ಕೇಡು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಿಳಿದವರು ಅವನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಣದಷ್ಟೂ ವಿಶ್ವಾಸ ಇಡಬಾರದು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A snake, though reared on milk, is not tamed. A lion kills by force even those who keep it. In the same way the wicked man, helped by others, does them harm. So the wise should not place even a particle of trust in him.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಉಪಮೆಗಳಿವೆ. ಹಾವಿನದು ವಿಷದ ಸ್ವಭಾವ, ಸಿಂಹದ್ದು ಬಲದ ಸ್ವಭಾವ. ಎರಡೂ ಸಾಕಿದವನ ಹಿತವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.

There are two comparisons. The snake stands for the nature of poison, the lion for the nature of strength. Neither looks to the good of the one who reared it.

ವಿಶ್ವಾಸಲೇಶ ಎಂದರೆ ವಿಶ್ವಾಸದ ಒಂದು ಚೂರು. ಸ್ವಲ್ಪ ನಂಬಿಕೆ ಇಡು ಎಂದೂ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಅಷ್ಟೂ ಬೇಡ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.

Vishvasalesha means a scrap of trust. The verse does not even allow a little: it says not even that.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 60. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 60. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಹಲವರು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂಥ ಅನುಭವ ಬಂದರೆ ಮುಂದೆ ಕೊಡುವ ಸಹಾಯದ ಮೊತ್ತ ಮತ್ತು ರೀತಿಯನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ ಇಡುವುದು ಜಾಣತನ.

Many have felt the letdown that follows helping someone. After such an experience it is prudent to think about the size and manner of any help given next time.

ಆದರೆ ಯಾರನ್ನು ದುಷ್ಟ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಕಠಿಣ ತೀರ್ಮಾನ. ಒಂದು ಬಾರಿ ಮರೆತರೆ ಅವರು ಹಾವಲ್ಲ. ಶ್ಲೋಕದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಸ್ವಭಾವವೇ ಹಾಗಿರುವವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ.

But deciding who is truly wicked is a hard call. One lapse of memory does not make a snake. The warning is only about those whose nature is so.