ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಹದಿಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ: ಕ್ಷೇತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ವಿಭಾಗ ಯೋಗ
ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳು. ದೇಹವೆಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅರಿಯುವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಗೀತೆ ‘ಜ್ಞಾನ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಇಪ್ಪತ್ತು ಗುಣಗಳು, ಅರಿಯಬೇಕಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ವಿವೇಕ ಇಲ್ಲಿವೆ.
ಯಾವುದೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿದರೆ ಅದರ ಪದಶಃ ಅರ್ಥದ ಪುಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಲ್ಲ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಆ ಪುಟಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಇದಂ ಶರೀರಂ ಕೌಂತೇಯ ಕ್ಷೇತ್ರಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ।
ಏತದ್ಯೋ ವೇತ್ತಿ ತಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಇತಿ ತದ್ವಿದಃ ॥ 1 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.1ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →2ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಚಾಪಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ಭಾರತ।
ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರ್ಜ್ಞಾನಂ ಯತ್ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಮತಂ ಮಮ ॥ 2 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.2ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →3ತತ್ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಯಚ್ಚ ಯಾದೃಕ್ಚ ಯದ್ವಿಕಾರಿ ಯತಶ್ಚ ಯತ್।
ಸ ಚ ಯೋ ಯತ್ಪ್ರಭಾವಶ್ಚ ತತ್ಸಮಾಸೇನ ಮೇ ಶೃಣು ॥ 3 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.3ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →4ಋಷಿಭಿರ್ಬಹುಧಾ ಗೀತಂ ಛಂದೋಭಿರ್ವಿವಿಧೈಃ ಪೃಥಕ್।
ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಪದೈಶ್ಚೈವ ಹೇತುಮದ್ಭಿರ್ವಿನಿಶ್ಚಿತೈಃ ॥ 4 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.4ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →5ಮಹಾಭೂತಾನ್ಯಹಂಕಾರೋ ಬುದ್ಧಿರವ್ಯಕ್ತಮೇವ ಚ।
ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ದಶೈಕಂ ಚ ಪಂಚ ಚೇಂದ್ರಿಯಗೋಚರಾಃ ॥ 5 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.5ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →6ಇಚ್ಛಾ ದ್ವೇಷಃ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಸಂಘಾತಶ್ಚೇತನಾ ಧೃತಿಃ।
ಏತತ್ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಸಮಾಸೇನ ಸವಿಕಾರಮುದಾಹೃತಮ್ ॥ 6 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.6ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →7ಅಮಾನಿತ್ವಮದಂಭಿತ್ವಮಹಿಂಸಾ ಕ್ಷಾಂತಿರಾರ್ಜವಮ್।
ಆಚಾರ್ಯೋಪಾಸನಂ ಶೌಚಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಮಾತ್ಮವಿನಿಗ್ರಹಃ ॥ 7 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.7ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →8ಇಂದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ವೈರಾಗ್ಯಮನಹಂಕಾರ ಏವ ಚ।
ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಜರಾವ್ಯಾಧಿದುಃಖದೋಷಾನುದರ್ಶನಮ್ ॥ 8 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.8ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →9ಅಸಕ್ತಿರನಭಿಷ್ವಂಗಃ ಪುತ್ರದಾರಗೃಹಾದಿಷು।
ನಿತ್ಯಂ ಚ ಸಮಚಿತ್ತತ್ವಮಿಷ್ಟಾನಿಷ್ಟೋಪಪತ್ತಿಷು ॥ 9 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.9ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →10ಮಯಿ ಚಾನನ್ಯಯೋಗೇನ ಭಕ್ತಿರವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೀ।
ವಿವಿಕ್ತದೇಶಸೇವಿತ್ವಮರತಿರ್ಜನಸಂಸದಿ ॥ 10 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.10ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →11ಅಧ್ಯಾತ್ಮಜ್ಞಾನನಿತ್ಯತ್ವಂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾರ್ಥದರ್ಶನಮ್।
ಏತಜ್ಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಮಜ್ಞಾನಂ ಯದತೋಽನ್ಯಥಾ ॥ 11 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.11ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →12ಜ್ಞೇಯಂ ಯತ್ತತ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾಮೃತಮಶ್ನುತೇ।
ಅನಾದಿಮತ್ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನ ಸತ್ತನ್ನಾಸದುಚ್ಯತೇ ॥ 12 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.12ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →13ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಂ ತತ್ಸರ್ವತೋಽಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಮ್।
ಸರ್ವತಃ ಶ್ರುತಿಮಲ್ಲೋಕೇ ಸರ್ವಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ॥ 13 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.13ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →14ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಗುಣಾಭಾಸಂ ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯವಿವರ್ಜಿತಮ್।
ಅಸಕ್ತಂ ಸರ್ವಭೃಚ್ಚೈವ ನಿರ್ಗುಣಂ ಗುಣಭೋಕ್ತೃ ಚ ॥ 14 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.14ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →15ಬಹಿರಂತಶ್ಚ ಭೂತಾನಾಮಚರಂ ಚರಮೇವ ಚ।
ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾತ್ತದವಿಜ್ಞೇಯಂ ದೂರಸ್ಥಂ ಚಾಂತಿಕೇ ಚ ತತ್ ॥ 15 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.15ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →16ಅವಿಭಕ್ತಂ ಚ ಭೂತೇಷು ವಿಭಕ್ತಮಿವ ಚ ಸ್ಥಿತಮ್।
ಭೂತಭರ್ತೃ ಚ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ಗ್ರಸಿಷ್ಣು ಪ್ರಭವಿಷ್ಣು ಚ ॥ 16 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.16ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →17ಜ್ಯೋತಿಷಾಮಪಿ ತಜ್ಜ್ಯೋತಿಸ್ತಮಸಃ ಪರಮುಚ್ಯತೇ।
ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಂ ಹೃದಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಿಷ್ಠಿತಮ್ ॥ 17 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.17ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →18ಇತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ತಥಾ ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಚೋಕ್ತಂ ಸಮಾಸತಃ।
ಮದ್ಭಕ್ತ ಏತದ್ವಿಜ್ಞಾಯ ಮದ್ಭಾವಾಯೋಪಪದ್ಯತೇ ॥ 18 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.18ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →19ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪುರುಷಂ ಚೈವ ವಿದ್ಧ್ಯನಾದೀ ಉಭಾವಪಿ।
ವಿಕಾರಾಂಶ್ಚ ಗುಣಾಂಶ್ಚೈವ ವಿದ್ಧಿ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾನ್ ॥ 19 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.19ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →20ಕಾರ್ಯಕರಣಕರ್ತೃತ್ವೇ ಹೇತುಃ ಪ್ರಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ।
ಪುರುಷಃ ಸುಖದುಃಖಾನಾಂ ಭೋಕ್ತೃತ್ವೇ ಹೇತುರುಚ್ಯತೇ ॥ 20 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.20ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →21ಪುರುಷಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥೋ ಹಿ ಭುಂಕ್ತೇ ಪ್ರಕೃತಿಜಾನ್ಗುಣಾನ್।
ಕಾರಣಂ ಗುಣಸಂಗೋಽಸ್ಯ ಸದಸದ್ಯೋನಿಜನ್ಮಸು ॥ 21 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.21ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →22ಉಪದ್ರಷ್ಟಾನುಮಂತಾ ಚ ಭರ್ತಾ ಭೋಕ್ತಾ ಮಹೇಶ್ವರಃ।
ಪರಮಾತ್ಮೇತಿ ಚಾಪ್ಯುಕ್ತೋ ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ಪುರುಷಃ ಪರಃ ॥ 22 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.22ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →23ಯ ಏವಂ ವೇತ್ತಿ ಪುರುಷಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಚ ಗುಣೈಃ ಸಹ।
ಸರ್ವಥಾ ವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ ನ ಸ ಭೂಯೋಽಭಿಜಾಯತೇ ॥ 23 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.23ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →24ಧ್ಯಾನೇನಾತ್ಮನಿ ಪಶ್ಯಂತಿ ಕೇಚಿದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ।
ಅನ್ಯೇ ಸಾಂಖ್ಯೇನ ಯೋಗೇನ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಚಾಪರೇ ॥ 24 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.24ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →25ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಮಜಾನಂತಃ ಶ್ರುತ್ವಾನ್ಯೇಭ್ಯ ಉಪಾಸತೇ।
ತೇಽಪಿ ಚಾತಿತರಂತ್ಯೇವ ಮೃತ್ಯುಂ ಶ್ರುತಿಪರಾಯಣಾಃ ॥ 25 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.25ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →26ಯಾವತ್ಸಂಜಾಯತೇ ಕಿಂಚಿತ್ಸತ್ತ್ವಂ ಸ್ಥಾವರಜಂಗಮಮ್।
ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸಂಯೋಗಾತ್ತದ್ವಿದ್ಧಿ ಭರತರ್ಷಭ ॥ 26 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.26ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →27ಸಮಂ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ತಿಷ್ಠಂತಂ ಪರಮೇಶ್ವರಮ್।
ವಿನಶ್ಯತ್ಸ್ವವಿನಶ್ಯಂತಂ ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ॥ 27 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.27ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →28ಸಮಂ ಪಶ್ಯನ್ಹಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮವಸ್ಥಿತಮೀಶ್ವರಮ್।
ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ತತೋ ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 28 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.28ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →29ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿ ಸರ್ವಶಃ।
ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ತಥಾತ್ಮಾನಮಕರ್ತಾರಂ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ॥ 29 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.29ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →30ಯದಾ ಭೂತಪೃಥಗ್ಭಾವಮೇಕಸ್ಥಮನುಪಶ್ಯತಿ।
ತತ ಏವ ಚ ವಿಸ್ತಾರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಪದ್ಯತೇ ತದಾ ॥ 30 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.30ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →31ಅನಾದಿತ್ವಾನ್ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾತ್ಪರಮಾತ್ಮಾಯಮವ್ಯಯಃ।
ಶರೀರಸ್ಥೋಽಪಿ ಕೌಂತೇಯ ನ ಕರೋತಿ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ ॥ 31 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.31ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →32ಯಥಾ ಸರ್ವಗತಂ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದಾಕಾಶಂ ನೋಪಲಿಪ್ಯತೇ।
ಸರ್ವತ್ರಾವಸ್ಥಿತೋ ದೇಹೇ ತಥಾತ್ಮಾ ನೋಪಲಿಪ್ಯತೇ ॥ 32 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.32ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →33ಯಥಾ ಪ್ರಕಾಶಯತ್ಯೇಕಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಲೋಕಮಿಮಂ ರವಿಃ।
ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಕ್ಷೇತ್ರೀ ತಥಾ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ ಭಾರತ ॥ 33 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.33ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →34ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರೇವಮಂತರಂ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಾ।
ಭೂತಪ್ರಕೃತಿಮೋಕ್ಷಂ ಚ ಯೇ ವಿದುರ್ಯಾಂತಿ ತೇ ಪರಮ್ ॥ 34 ॥ಶ್ಲೋಕ 13.34ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →
ॐ ತತ್ಸದಿತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಸೂಪನಿಷತ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನಸಂವಾದೇ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಭಾಗಯೋಗೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥
ಕ್ಷೇತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ವಿಭಾಗ ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ
ಗೀತೆಯ ಕೊನೆಯ ಆರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ‘ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದಿದ್ದ. ಆ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಬೇಕಾದ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ: ಈ ದೇಹ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಅದನ್ನು ಅರಿಯುವವನು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಇವೆರಡರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರಿಯುವುದೇ ಜ್ಞಾನ.
ಅಧ್ಯಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಗ ಅಮಾನಿತ್ವದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಇಪ್ಪತ್ತು ಗುಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ. ವಿನಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಸಹನೆ, ನೇರತೆ, ಗುರುಸೇವೆಗಳನ್ನು ಗೀತೆ ‘ಜ್ಞಾನ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದದ್ದನ್ನು ‘ಅಜ್ಞಾನ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪುರುಷಂ ಚೈವ’ ಎಂಬ ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಶ್ಲೋಕವಿದೆ. ಏಳುನೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸೇರಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳು.
ಅಧ್ಯಾಯದ ನಡೆ
- ಶ್ಲೋಕ 1 ಮತ್ತು 2: ಈ ದೇಹ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಅದನ್ನು ಅರಿಯುವವನು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ. ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೂ ನಾನೇ.
- ಶ್ಲೋಕ 3 ಮತ್ತು 4: ಮುಂದಿನ ಉಪದೇಶದ ನಕ್ಷೆ, ಋಷಿಗಳು, ವೇದಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಗಳು ಇದನ್ನು ಹೇಳಿವೆ.
- ಶ್ಲೋಕ 5 ಮತ್ತು 6: ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಟ್ಟಿ. ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳು, ಬಯಕೆ, ದ್ವೇಷ, ಸುಖ, ದುಃಖಗಳು.
- ಶ್ಲೋಕ 7 ರಿಂದ 11: ಜ್ಞಾನದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಗುಣಗಳು, ಅಮಾನಿತ್ವದಿಂದ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾರ್ಥದರ್ಶನದವರೆಗೆ.
- ಶ್ಲೋಕ 12 ರಿಂದ 18: ಅರಿಯಬೇಕಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೈಕಾಲುಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಲ್ಲದ್ದು, ಬೆಳಕುಗಳಿಗೆ ಬೆಳಕು, ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು.
- ಶ್ಲೋಕ 19 ರಿಂದ 23: ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ. ಕರ್ತೃತ್ವ ಪ್ರಕೃತಿಯದು, ಅನುಭವ ಪುರುಷನದು, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿ.
- ಶ್ಲೋಕ 24 ಮತ್ತು 25: ಧ್ಯಾನ, ಜ್ಞಾನ, ಕರ್ಮ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವುದು, ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುವ ದಾರಿಗಳು.
- ಶ್ಲೋಕ 26 ರಿಂದ 34: ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸಮನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಕಾಣುವವನೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಉಪಮೆಗಳು, ಜ್ಞಾನದ ಕಣ್ಣು.
ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಯಾರು: ಮೂರು ದೃಷ್ಟಿಗಳು
‘ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಚಾಪಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ’ (13.2) ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ವಸ್ತುತಃ ಸಂಸಾರವಿಲ್ಲದ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ, ಸಂಸಾರ ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ‘ತತ್ತ್ವಮಸಿ’ಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ಹೀಗೆಯೇ ಓದುತ್ತಾರೆ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೂ ಭಗವಂತನ ಶರೀರ, ಅವನು ಅವರ ಅಂತರಾತ್ಮ, ಆದ್ದರಿಂದ ‘ನಾನು’ ಎಂದು ಅವನು ಅವರನ್ನು ಹೇಳಬಹುದು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಜೀವ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರರನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿಯೇ ಇಟ್ಟು, ‘ಉಪದ್ರಷ್ಟಾ’ (13.22) ಮೊದಲಾದ ವರ್ಣನೆಗಳು ಭಗವಂತನವು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಾಯದ ಅನೇಕ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಶುದ್ಧ ಜೀವಾತ್ಮನ ವರ್ಣನೆಯಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ, ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ವರ್ಣನೆಯಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥ ಸರಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯರ ದಾರಿ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ನಿಲುವನ್ನೂ ಅವರವರ ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇವೆ.
ಈ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ
ಮೂಲ ಪಾಠ ಗೀತಾ ಪ್ರೆಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯದು. ಪಾಠಭೇದಗಳಿರುವಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ‘ಕಾರ್ಯಕರಣ’ (13.20) ಮತ್ತು ‘ಚೇತನಾ ಧೃತಿಃ’ (13.6), ಆಯಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾಠವನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ‘ಸರ್ವಥಾ ವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ’ (13.23) ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ತಪ್ಪು ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಯಾಗಿ ಓದಬಾರದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರವನ್ನೂ ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
‘ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ’ ಭಾಗ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇಹ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ: ದೇಹದ ಕಾಳಜಿ, ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ, ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವವರ ದಣಿವು, ಒಂಟಿತನ, ಕಾಯಿಲೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಳಂಕ. ಆರೋಗ್ಯದ ಮಾತುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯೇ ಸರಿ.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು.