ಭಗವದ್ಗೀತೆ 13.8 ಅರ್ಥ: ಇಂದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ವೈರಾಗ್ಯಮ್

‘ಅನುದರ್ಶನ’ ಎಂದರೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೋಡುವುದು, ಆಲೋಚಿಸುವುದು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಐದನ್ನೂ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಹುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗರ್ಭವಾಸದ ಮತ್ತು ಹೊರಬರುವ ಕಷ್ಟ, ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ನೋವು, ಮುಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ, ಶಕ್ತಿ, ತೇಜಸ್ಸುಗಳ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರರ ಅವಗಣನೆ, ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆನೋವು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಬಾಧೆ. ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುವುದರಿಂದ ದೇಹ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಭೋಗದಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ಒಳಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.

‘Anudarshana’ means seeing again and again, reflecting. Shankara unfolds all five one by one: in birth, the hardship of dwelling in the womb and of coming out, in death its pain, in old age the waning of intellect, strength and vigour and neglect by others, in diseases the torment of headache and the like. Through such reflection, he says, dispassion for the pleasures of body and senses arises and the mind turns inward.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಅನಹಂಕಾರ’ಕ್ಕೆ ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಅಭಿಮಾನವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ತನ್ನದಲ್ಲದ್ದರಲ್ಲಿ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಅಭಿಮಾನವಿಲ್ಲದಿರುವುದೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ದೇಹವಿರುವವರೆಗೂ ಹುಟ್ಟು, ಸಾವು, ಮುಪ್ಪು, ರೋಗಗಳ ದುಃಖ ತಪ್ಪದು ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುವುದು ಅವರ ಅನುದರ್ಶನ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಎರಡು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ದುಃಖ ಮತ್ತು ದೋಷ ಎರಡರ ಚಿಂತನೆ, ಇಲ್ಲವೇ ದುಃಖವೇ ಆದ ದೋಷದ ಚಿಂತನೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.

Ramanuja takes ‘anahankara’ as having no sense of ‘I’ in the body, which is not the self, and says it includes having no sense of ‘mine’ in what is not one’s own. His ‘anudarshana’ is reflecting that as long as there is a body, the sorrow of birth, death, old age and disease cannot be escaped. Sridhara Swami gives two senses: reflection on both sorrow and flaw, or reflection on the flaw that is sorrow itself. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ವೈದ್ಯರು ದಿನವೂ ಈ ಐದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಅದು ನಿರಾಶೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬೇಕಿಲ್ಲ. ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬರುವಂಥವು ಎಂಬ ಅರಿವು ರೋಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕರುಣೆಯನ್ನೂ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ವಿನಯವನ್ನೂ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

Doctors see these five every day. This need not lead to despair. Knowing that old age and illness come to everyone gives rise to compassion for the patient and humility about ourselves.

ಈ ಚಿಂತನೆಗೆ ಒಂದು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ರೂಪವೂ ಇದೆ: ಆರೋಗ್ಯವಿರುವಾಗಲೇ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮನೆಯವರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುವುದು. ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ, ಉಯಿಲು, ಗಂಭೀರ ಕಾಯಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಬೇಕು ಬೇಡ ಎಂಬ ಇಚ್ಛೆ, ಇವು ಭಯವಲ್ಲ, ಸಿದ್ಧತೆ.

This reflection also has a practical form: talking with the family about the days ahead while we are still in good health. Health insurance, a will, and our wishes about what treatment we would or would not want in a serious illness are not fear but preparation.