ಕೇನಾಂಜಿತಾನಿ ನಯನಾನಿ: ವಿನಯ ಕುಲಜರ ಸಹಜಗುಣ

ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಯಾರೂ ಹೇಳಿಕೊಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅವರು ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ, ಕೈ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸದ್ದು ಮಾಡದೆ ಜಾಗ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ವಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಾಲ್ಕು ಸುಂದರ ಸಂಗತಿಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಬಾಯಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 199 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 199

ವಿಷಯ: ಸಹಜವಾದ ವಿನಯ · Humility that comes naturally

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 28 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 28 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕೇನಾಂಜಿತಾನಿ ನಯನಾನಿ ಮೃಗಾಂಗನಾನಾಂ ಕೋ ವಾ ಕರೋತಿ ರುಚಿರಾಂಗರುಹಾನ್ಮಯೂರಾನ್
ಕಶ್ಚೋತ್ಪಲೇಷು ದಲಸಂನಿಚಯಂ ಕರೋತಿ ಕೋ ವಾ ಕರೋತಿ ವಿನಯಂ ಕುಲಜೇಷು ಪುಂಸು

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

केनाञ्जितानि नयनानि मृगाङ्गनानां को वा करोति रुचिराङ्गरुहान्मयूरान्
कश्चोत्पलेषु दलसंनिचयं करोति को वा करोति विनयं कुलजेषु पुंसु

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kenāñjitāni nayanāni mṛgāṅganānāṃ ko vā karoti rucirāṅgaruhānmayūrān
kaścotpaleṣu dalasaṃnicayaṃ karoti ko vā karoti vinayaṃ kulajeṣu puṃsu

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕೇನಾಂಜಿತಾನಿ (केनाञ्जितानि, kenāñjitāni) = ಯಾರು ಕಾಡಿಗೆ ಹಚ್ಚಿದರು (by whom were they lined with kohl)
ನಯನಾನಿ (नयनानि, nayanāni) = ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು (the eyes)
ಮೃಗಾಂಗನಾನಾಂ (मृगाङ्गनानां, mṛgāṅganānāṃ) = ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಗಳ (of the doe)
ಕೋ ವಾ (को वा, ko vā) = ಅಥವಾ ಯಾರು (or who)
ಕರೋತಿ (करोति, karoti) = ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (makes)
ರುಚಿರಾಂಗರುಹಾನ್ಮಯೂರಾನ್ (रुचिराङ्गरुहान्मयूरान्, rucirāṅgaruhānmayūrān) = ಸುಂದರ ಪುಕ್ಕಗಳುಳ್ಳ ನವಿಲುಗಳನ್ನಾಗಿ (peacocks with lovely plumage)
ಕಶ್ಚೋತ್ಪಲೇಷು (कश्चोत्पलेषु, kaścotpaleṣu) = ಮತ್ತು ಯಾರು ನೈದಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ (and who, in the lotuses)
ದಲಸಂನಿಚಯಂ (दलसंनिचयं, dalasaṃnicayaṃ) = ದಳಗಳ ಗುಂಪನ್ನು (the cluster of petals)
ಕರೋತಿ (करोति, karoti) = ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (makes)
ಕೋ ವಾ (को वा, ko vā) = ಅಥವಾ ಯಾರು (or who)
ಕರೋತಿ (करोति, karoti) = ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (makes)
ವಿನಯಂ (विनयं, vinayaṃ) = ವಿನಯವನ್ನು (humility)
ಕುಲಜೇಷು (कुलजेषु, kulajeṣu) = ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ (among those of good birth)
ಪುಂಸು (पुंसु, puṃsu) = ಪುರುಷರಲ್ಲಿ (among men)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಜಿಂಕೆಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹಚ್ಚಿದವರು ಯಾರು. ನವಿಲುಗಳಿಗೆ ಸುಂದರ ಪುಕ್ಕ ಕೊಟ್ಟವರು ಯಾರು. ನೈದಿಲೆಯಲ್ಲಿ ದಳಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದವರು ಯಾರು. ಕುಲಜರಲ್ಲಿ ವಿನಯವನ್ನು ತಂದವರು ಯಾರು. ಇವೆಲ್ಲ ತಾನಾಗಿ ಬಂದವು ಎಂಬುದು ಇದರ ಒಳಗಿನ ಉತ್ತರ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Who lined the eyes of the does with kohl. Who gave the peacocks their lovely plumage. Who set the petals in a cluster in the lotus. Who puts humility into men of good birth. The answer left unspoken is that all of it came on its own.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಬರೆದಿಲ್ಲ. ಇದು ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಹೇಳದೆ ಬಿಡುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಉತ್ತರ ಸ್ವಭಾವ ಎಂದು ನಾವು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ಇದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾತ್ರ.

The questions are not answered. We read the unspoken answer as nature itself, but that is an interpretation, not something the verse states.

ಕುಲಜ ಎಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು. ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯಲ್ಲ, ಸಂಸ್ಕಾರದ ಅರ್ಥವೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಯ ಕಣ್ಣಿನ ಕಪ್ಪು ರೇಖೆ, ನವಿಲಿನ ಪುಕ್ಕ, ನೈದಿಲೆಯ ದಳ ಇವೆಲ್ಲ ಜೊತೆಗೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಲಂಕಾರಗಳು.

Kulaja means one born in a good family. The stress seems to fall on upbringing, not pride of birth. The three images, the dark rim of a deer’s eye, the peacock’s plume and the lotus petal, are all ornaments that come with the creature from birth.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 50. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 50. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ನಡತೆಯನ್ನು ಭಾಷಣದಿಂದ ಕಲಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಕಲಿಯುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ವಿನಯ ನಮ್ಮ ನಡತೆಯ ಕನ್ನಡಿ ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

Manners are caught more than taught. A child’s courtesy mirrors the home, and the verse leaves us with that thought.

ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ವಿನಯ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ನಿಜವಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಕಾರ ಪಡೆದ ಮೇಲೆಯೂ ವಿನಯ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ಆಯ್ಕೆ.

Saying humility comes with birth is not true in every case. Keeping it after being raised well is still a choice.