Bhagavad Gita, Chapter 3: कर्मयोगः
Forty-three verses. The Gita’s answer to the question of whether to work or to withdraw is here.
Tap any verse card to open its page with the word-by-word meaning. Pages are ready for every verse of this chapter.
ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन।
तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ 1 ॥Meaning of verse 3.1 →2व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे।
तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ 2 ॥Meaning of verse 3.2 →3श्रीभगवानुवाच
लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ।
ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ 3 ॥Meaning of verse 3.3 →4न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते।
न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥ 4 ॥Meaning of verse 3.4 →5न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत्।
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ 5 ॥Meaning of verse 3.5 →6कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन्।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥ 6 ॥Meaning of verse 3.6 →7यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन।
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥ 7 ॥Meaning of verse 3.7 →8नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः।
शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥ 8 ॥Meaning of verse 3.8 →9यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः।
तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥ 9 ॥Meaning of verse 3.9 →10सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः।
अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ 10 ॥Meaning of verse 3.10 →11देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः।
परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ 11 ॥Meaning of verse 3.11 →12इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः।
तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ 12 ॥Meaning of verse 3.12 →13यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः।
भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥ 13 ॥Meaning of verse 3.13 →14अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः।
यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ 14 ॥Meaning of verse 3.14 →15कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम्।
तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ 15 ॥Meaning of verse 3.15 →16एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः।
अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥ 16 ॥Meaning of verse 3.16 →17यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः।
आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ 17 ॥Meaning of verse 3.17 →18नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन।
न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ 18 ॥Meaning of verse 3.18 →19तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर।
असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥ 19 ॥Meaning of verse 3.19 →20कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः।
लोकसङ्ग्रहमेवापि सम्पश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ 20 ॥Meaning of verse 3.20 →21यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः।
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ 21 ॥Meaning of verse 3.21 →22न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन।
नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ 22 ॥Meaning of verse 3.22 →23यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ 23 ॥Meaning of verse 3.23 →24उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम्।
सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ 24 ॥Meaning of verse 3.24 →25सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत।
कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसङ्ग्रहम् ॥ 25 ॥Meaning of verse 3.25 →26न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम्।
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥ 26 ॥Meaning of verse 3.26 →27प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः।
अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ॥ 27 ॥Meaning of verse 3.27 →28तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः।
गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥ 28 ॥Meaning of verse 3.28 →29प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु।
तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥ 29 ॥Meaning of verse 3.29 →30मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥ 30 ॥Meaning of verse 3.30 →31ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः।
श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ 31 ॥Meaning of verse 3.31 →32ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम्।
सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥ 32 ॥Meaning of verse 3.32 →33सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ 33 ॥Meaning of verse 3.33 →34इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ।
तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ 34 ॥Meaning of verse 3.34 →35श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात्।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ 35 ॥Meaning of verse 3.35 →36अर्जुन उवाच
अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः।
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ 36 ॥Meaning of verse 3.36 →37श्रीभगवानुवाच
काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः।
महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ 37 ॥Meaning of verse 3.37 →38धूमेनाव्रियते वह्निर्यथादर्शो मलेन च।
यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ 38 ॥Meaning of verse 3.38 →39आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा।
कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥ 39 ॥Meaning of verse 3.39 →40इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते।
एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ 40 ॥Meaning of verse 3.40 →41तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ।
पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ 41 ॥Meaning of verse 3.41 →42इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः।
मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ 42 ॥Meaning of verse 3.42 →43एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना।
जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ 43 ॥Meaning of verse 3.43 →
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे कर्मयोगो नाम तृतीयोऽध्यायः ॥
About Karma Yoga
The second chapter ended with the description of the person of steady wisdom. Hearing it, a natural doubt rises in Arjuna: if understanding is the higher thing, why this terrible war? The third chapter opens not with a question but with that protest.
The whole chapter turns on one point: nobody becomes free of work by giving up work. What has to be given up is not the work but the grip on it. To make that case the Gita offers three kinds of support: argument, the example of good men, and Krishna’s own conduct.
How the chapter moves
- Verses 1 to 8: Arjuna’s protest, the answer of the two standings, and the statement that nobody can stay even a moment without acting.
- Verses 9 to 16: Sacrifice and the wheel of the world. The life of one who breaks the circle of giving and receiving is wasted.
- Verses 17 to 24: The state of one who needs nothing, the holding together of the world, the example of Janaka, and Krishna putting himself forward as the example.
- Verses 25 to 35: Do not unsettle the understanding of the ignorant; it is the qualities that do the work; the force of one’s own nature; and the worth of one’s own duty.
- Verses 36 to 43: Arjuna asks what makes a man sin against his will, desire is named, and its seat and its defeat are described.
The two standings
In the third verse Krishna speaks of the yoga of knowledge for the Sankhyas and the yoga of action for the yogis. A large part of the commentarial debate turns on that single line. For Shankara these are two distinct roads for two distinct kinds of people. For Ramanuja they are two stages of one road, and karma yoga is both the earlier and the safer. Madhva puts it through persons: some, like Sanaka and his brothers, stood in knowledge having left their work, while others, like Janaka, became knowers while standing inside it.
These pages do not decide between the readings. Wherever the acharyas part, each position is recorded in its own terms.
Lokasangraha
One important word this chapter gives is lokasangraha, the holding together of the world: keeping people steady in their own duty and keeping the order from collapsing. It is for this that a person who needs nothing for himself still works. The twenty-first verse, that people learn by watching what their seniors do, is as true now as it was then.
Sources: several.