ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ನಾಸತೋ ವಿದ್ಯತೇ ಭಾವೋ ನಾಭಾವೋ ವಿದ್ಯತೇ ಸತಃ।
ಉಭಯೋರಪಿ ದೃಷ್ಟೋಽಂತಸ್ತ್ವನಯೋಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ ॥ 16 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ 16 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ|
ubhayorapi dṛṣṭo’ntastvanayostattvadarśibhiḥ || 16 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನ ವಿದ್ಯತೇ (न विद्यते, na vidyate) = ಇರುವುದಿಲ್ಲ (there is no)
- ಅಸತಃ (असतः, asataḥ) = ಅಸತ್ತಿಗೆ, ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ (of the unreal)
- ಭಾವಃ (भावः, bhāvaḥ) = ಇರುವಿಕೆ (being)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಅಭಾವಃ (अभावः, abhāvaḥ) = ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ (non-being)
- ವಿದ್ಯತೇ (विद्यते, vidyate) = ಇರುತ್ತದೆ (there is)
- ಸತಃ (सतः, sataḥ) = ಸತ್ತಿಗೆ, ಇರುವುದಕ್ಕೆ (of the real)
- ಉಭಯೋಃ ಅಪಿ (उभयोः अपि, ubhayoḥ api) = ಎರಡರ (of both)
- ದೃಷ್ಟಃ (दृष्टः, dṛṣṭaḥ) = ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ (has been seen)
- ಅಂತಃ (अन्तः, antaḥ) = ಅಂತ್ಯ, ನಿರ್ಣಯ (the conclusion, the settled truth)
- ತು (तु, tu) = ಆದರೆ (indeed)
- ಅನಯೋಃ (अनयोः, anayoḥ) = ಇವೆರಡರ (of these two)
- ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ (तत्त्वदर्शिभिः, tattvadarśibhiḥ) = ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಂಡವರಿಂದ (by the seers of truth)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವಿಕೆ ಇಲ್ಲ, ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ಎರಡರ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಂಡವರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The unreal has no being; the real never ceases to be. The seers of truth have seen the conclusion about both.
ಚಿಂತನ (Reflection)
ಶಂಕರರ ದೀರ್ಘ ಭಾಷ್ಯ ಒಂದೇ ಒರೆಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಯಾವುದರ ಬಗೆಗಿನ ಅರಿವು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದು ‘ಸತ್’. ಯಾವುದರ ಬಗೆಗಿನ ಅರಿವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೋ ಅದು ‘ಅಸತ್’. ‘ಮಡಕೆ ಇದೆ’, ‘ಬಟ್ಟೆ ಇದೆ’ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಮಡಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಬಟ್ಟೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ‘ಇದೆ’ ಎಂಬುದು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಡಕೆಯ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಇರುವಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಬದಲಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ತನ್ನ ಕಾರಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇರುವಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಂಡವರ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಡಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು: ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಮರೀಚಿಕೆಯ ನೀರಿನಂತೆ ಬರೀ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಸಹಿಸು.
Shankara’s long comment turns on one test. What our knowledge does not waver about is real, sat; what it wavers about is unreal, asat. We say ‘the pot is’, ‘the cloth is’. The pot goes and the cloth goes; the ‘is’ stays. Every changing thing has no being apart from its cause, as a pot’s shape has none apart from clay. So take the view of those who see the truth, he says: this change only appears, like water in a mirage. Then bear it.
ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಭಾಷ್ಯ
Sri Shankara Bhagavatpada, Bhagavad Gita Bhashya
ಶ್ಲೋಕ 2.16ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 2.16
ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂದ್ರವಾದ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು. ‘ಸತ್’ ಮತ್ತು ‘ಅಸತ್’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಮೂರು ಆಚಾರ್ಯರು ಮೂರು ರೀತಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
This is one of the densest verses in the Bhagavad Gita. The two words sat and asat are opened in three ways by three acharyas.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ‘ಅಸತ್’ ಎಂದರೆ ಚಳಿ ಬಿಸಿಗಳಂಥ ವಿಕಾರಗಳು. ಮಣ್ಣಿಲ್ಲದೆ ಮಡಕೆಯ ಆಕಾರ ಇಲ್ಲವಾದಂತೆ, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ವಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತ ಇರುವಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗುವುದೆಲ್ಲ ‘ಅಸತ್’, ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿಯುವುದು ‘ಸತ್’. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಓದು ನೇರವಾಗಿದೆ: ‘ಅಸತ್’ ಎಂದರೆ ದೇಹ, ‘ಸತ್’ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮ. ದೇಹದ ಸ್ವಭಾವವೇ ನಾಶ, ಆತ್ಮದ ಸ್ವಭಾವವೇ ಇರುವಿಕೆ ಎಂಬುದು ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಗಳ ನಿರ್ಣಯ.
For Shankaracharya, asat means changing states such as cold and heat. As the shape of a pot has no being apart from the clay, a modification has no being of its own apart from its cause. Whatever changes is asat; what remains unchanged is sat. Ramanujacharya’s reading is direct: asat is the body, sat is the self. The nature of the body is to perish and the nature of the self is to be, and that is the conclusion the seers of truth have reached.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇನ್ನೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆತ್ಮ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾಲದಂಥವೂ ನಿತ್ಯ ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕ ಮೂರು ದರ್ಶನಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇವೆ.
Madhvacharya goes another way. On the authority of shruti and smriti he argues that not only the self but prakriti and time too are eternal. We record here how one verse stands as ground for three schools.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ನಮ್ಮಿಂದ ಕೇಳುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಪರಂಪರೆ ಒಂದು ಹೆಸರು ಕೊಟ್ಟಿದೆ: ‘ವಿವೇಕ’, ಅಂದರೆ ‘ವಿವೇಚನೆ’, ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದು. ಸಾಧಕನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಇದೇ.
The tradition has a name for the work this verse asks of us: viveka, ‘discernment’, knowing the lasting and the passing as two. It is the first of the qualities a seeker is asked to have.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ದೊಡ್ಡ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ನೋಡಿದರೂ ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಒಂದು ಕೆಲಸವಿದೆ: ಬದಲಾಗುವುದನ್ನೂ ಉಳಿಯುವುದನ್ನೂ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನೋಡುವುದು.
Even setting the great philosophy aside, this verse holds an everyday task: to see separately what changes and what remains.
ಜ್ವರ ಬಂದಾಗ ‘ನಾನು ಸೋತುಹೋದೆ’ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ರಿಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ಏರಿದಾಗ ‘ನನ್ನ ಬದುಕೇ ಬದಲಾಯಿತು’ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಹಾದುಹೋಗುವಂಥದ್ದು, ಯಾವುದು ಉಳಿಯುವಂಥದ್ದು ಎಂದು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಮಾಧಾನ.
With a fever it feels as though ‘I have been defeated’. When one number rises in a report it feels as though ‘my whole life has changed’. In that moment, separating what is passing from what will remain is itself a large relief.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ