ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಯದಾ ಸಂಹರತೇ ಚಾಯಂ ಕೂರ್ಮೋಽಂಗಾನೀವ ಸರ್ವಶಃ।
ಇಂದ್ರಿಯಾಣೀಂದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಭ್ಯಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ॥ 58 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ 58 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo’ṅgānīva sarvaśaḥ|
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā || 58 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯದಾ (यदा, yadā) = ಯಾವಾಗ (when)
- ಸಂಹರತೇ (संहरते, saṃharate) = ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ (he draws in)
- ಚ ಅಯಮ್ (च अयम्, ca ayam) = ಈ ಯೋಗಿ (this one)
- ಕೂರ್ಮಃ ಅಂಗಾನಿ ಇವ (कूर्मः अङ्गानि इव, kūrmaḥ aṅgāni iva) = ಆಮೆ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ (as a tortoise draws in its limbs)
- ಸರ್ವಶಃ (सर्वशः, sarvaśaḥ) = ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ (from every side)
- ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ (इन्द्रियाणि, indriyāṇi) = ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು (the senses)
- ಇಂದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಭ್ಯಃ (इन्द्रियार्थेभ्यः, indriyārthebhyaḥ) = ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಿಂದ (from their objects)
- ತಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ (तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता, tasya prajñā pratiṣṭhitā) = ಅವನ ಪ್ರಜ್ಞೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ (his wisdom is established)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಆಮೆ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ, ಯಾವಾಗ ಇವನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನ ಪ್ರಜ್ಞೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
When, as a tortoise draws in its limbs, he draws in his senses from their objects on every side, his wisdom is established.
ಚಿಂತನ (Reflection)
ಇಲ್ಲಿನ ‘ಇವನು’ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಯತಿ ಎಂದು ಶಂಕರರು ಓದುತ್ತಾರೆ. ಆಮೆ ಭಯದಿಂದ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇವನು ತನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆಮೇಲೆ ಶಂಕರರು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ಉತ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ. ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದ ರೋಗಿಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಆಮೆಯ ಅಂಗಗಳಂತೆ ಒಳಗೆ ಸರಿದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವನ ಆಸೆ ಒಳಗೆ ಸರಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಹೋಗುವುದು ಹೇಗೆ?
Shankara reads ‘he’ here as the ascetic who has entered on the path of knowledge. A tortoise draws in its limbs from every side, out of fear, and so this man gathers his senses in from all their objects. Then Shankara raises the question the next verse answers. A sick person who takes in no objects also has his senses drawn in like a tortoise’s limbs. But his longing for those things is not drawn in. How is that to go?
ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಭಾಷ್ಯ
Sri Shankara Bhagavatpada, Bhagavad Gita Bhashya
ಶ್ಲೋಕ 2.58ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 2.58
ಆಮೆಯ ಉಪಮೆಯ ಸೊಗಸು ಅದರ ಸಹಜತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆಮೆ ಪ್ರಯಾಸಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
The beauty of the tortoise image lies in its ease. The tortoise takes no trouble over it, Sridhara Swami stresses; it draws in by its very nature.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಜೀವಾಳ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಸಿದ್ಧವಾದ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂದರೆ ಸಂಯಮ ಬರುವುದು ಮೊದಲೇ ಅಲ್ಲ, ಆ ಸರಿಯಾದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ.
Ramanujacharya adds a fine note that is the heart of this verse. At the very moment the senses are ready to reach out to their objects, he draws them back and sets the mind in the self. Restraint comes not beforehand but at that exact moment.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಆಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ರೋಗಿಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಹೀಗೆಯೇ ಹಿಂತೆಗೆಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವನ ರಾಗ ಹಿಂತೆಗೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
Shankaracharya here prepares the objection of the next verse: a sick man’s senses also withdraw like this, but his longing does not.
ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪರಂಪರೆ ಕೊಡುವ ಹೆಸರು ‘ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ’. ‘ಆಹಾರ’ ಎಂದರೆ ‘ಒಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು’: ಊಟ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸೇವಿಸುವ ನೋಟ, ಶಬ್ದ ಮುಂತಾದವೂ. ‘ಪ್ರತಿ’ ಅದನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ‘ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ’ ಎಂದರೆ ಹೊರಗಿನದನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಹೊರಟ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಒಳಮುಖ ಮಾಡುವುದು.
The tradition’s name for this drawing in is pratyahara. Ahara is ‘what is taken in’: food, and also the sights, sounds and the rest that the senses feed on. Prati turns it back. So pratyahara is the senses turned inward from what they would take in.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದು ಚರ್ಚೆ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದು ಒಂದು ಕೌಶಲ. ಮಾತು ಆಡಿದ ಮೇಲೆ ಸರಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ.
Stepping back at the moment one notices an argument heating up is a skill. Stepping back after the words are out is worth much less.
ಈ ಕೌಶಲಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಬಲ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಆಮೆಯಂತೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಬರುವವರೆಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಬೇಕು. ಫೋನ್ ಕೆಳಗಿಡುವುದು, ಕೋಣೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವುದು, ಉತ್ತರಿಸುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ಉಸಿರು ಬಿಡುವುದು.
The skill needs no great strength. It needs practice until it comes as naturally as it does to the tortoise: putting the phone down, walking out of the room, taking one breath before replying.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ