ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಕಾ ಭಾಷಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಸ್ಯ ಕೇಶವ।
ಸ್ಥಿತಧೀಃ ಕಿಂ ಪ್ರಭಾಷೇತ ಕಿಮಾಸೀತ ವ್ರಜೇತ ಕಿಮ್ ॥ 54 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
अर्जुन उवाच
स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव।
स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥ 54 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
arjuna uvāca
sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava|
sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta vrajeta kim || 54 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅರ್ಜುನಃ ಉವಾಚ (अर्जुनः उवाच, arjunaḥ uvāca) = ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು (Arjuna said)
- ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ಯ (स्थितप्रज्ञस्य, sthitaprajñasya) = ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನ (of one of steady wisdom)
- ಕಾ ಭಾಷಾ (का भाषा, kā bhāṣā) = ಯಾವ ಲಕ್ಷಣ (what is the description)
- ಸಮಾಧಿಸ್ಥಸ್ಯ (समाधिस्थस्य, samādhisthasya) = ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತವನ (of one settled in samadhi)
- ಕೇಶವ (केशव, keśava) = ಓ ಕೇಶವ (O Keshava)
- ಸ್ಥಿತಧೀಃ (स्थितधीः, sthitadhīḥ) = ಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿಯವನು (the one of steady mind)
- ಕಿಮ್ ಪ್ರಭಾಷೇತ (किम् प्रभाषेत, kim prabhāṣeta) = ಹೇಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾನೆ (how does he speak)
- ಕಿಮ್ ಆಸೀತ (किम् आसीत, kim āsīta) = ಹೇಗೆ ಕೂರುತ್ತಾನೆ (how does he sit)
- ವ್ರಜೇತ ಕಿಮ್ (व्रजेत किम्, vrajeta kim) = ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ (how does he move)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಅರ್ಜುನ ಹೇಳಿದನು: ಕೇಶವ, ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನ ಲಕ್ಷಣ ಯಾವುದು? ಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿಯವನು ಹೇಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾನೆ, ಹೇಗೆ ಕೂರುತ್ತಾನೆ, ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ?
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Arjuna said: Keshava, what is the description of one of steady wisdom, settled in samadhi? How does such a one speak, how sit, how move?
ಚಿಂತನ (Reflection)
ಆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದವನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಜುನ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶಂಕರರ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ’ ಎಂದರೆ ‘ನಾನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂಬ ಅರಿವು ಯಾರಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತಿದೆಯೋ ಅವನು. ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಅವನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಸಾಧನವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವನ್ನು ಓದಲು ಶಂಕರರು ಒಂದು ನಿಯಮ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ, ಗುರಿ ಮುಟ್ಟಿದವನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಸಿಗುವಂಥವು.
Arjuna asks for the marks of one who has reached that wisdom. The man of steady wisdom, in Shankara’s gloss, is one in whom the knowledge ‘I am the supreme Brahman’ stands firm. From the next verse to the end of the chapter his marks and the means are taught together, and Shankara gives a rule for reading them. Everywhere in the scriptures on the Self, the marks of the one who has arrived are taught as the means, because they are reached by effort.
ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಭಾಷ್ಯ
Sri Shankara Bhagavatpada, Bhagavad Gita Bhashya
ಶ್ಲೋಕ 2.54ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 2.54
ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗ ಇಲ್ಲಿಂದ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಈ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ.
The last section of the chapter begins here. The remaining nineteen verses are an answer to this one question.
‘ಭಾಷಾ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ‘ಯಾವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೋ ಅದೇ ಅವನ ಲಕ್ಷಣ’ ಎಂದು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಅವನನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ ಯಾವುದು, ಅವನ ಸ್ವರೂಪ ಎಂಥದ್ದು.
For the word bhasha, Sridhara Swami and Madhvacharya give the same sense: that by which he is spoken of, that is, his mark. Ramanujacharya offers another possibility: what word denotes him, and what his nature is.
ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. 57ನೇ ಶ್ಲೋಕ ‘ಹೇಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾನೆ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ, 61ನೇ ಶ್ಲೋಕ ‘ಹೇಗೆ ಕೂರುತ್ತಾನೆ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ, 64ನೇ ಶ್ಲೋಕ ‘ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಎಂಬುದು ಅವರ ಮಾತು. ಅದಲ್ಲದೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸೂಚನೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಅಧ್ಯಾತ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧನ ಲಕ್ಷಣಗಳೇ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಸಾಧನಗಳಾಗುತ್ತವೆ.
Sridhara Swami also marks where each question is answered. Verse 57 answers how he speaks, verse 61 how he sits, and verse 64 how he moves. Shankaracharya gives an important pointer: in this teaching the marks of the accomplished are themselves the practices of the seeker.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೇ: ಅದು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ? ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಸೊಗಸು ಅದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಾತು, ಕೂರುವುದು, ನಡೆಯುವುದು.
After hearing a philosophy, this is the question to ask: what does it look like in a life? The beauty of Arjuna’s question is in how concrete it is. Speech, sitting, walking.
ದೊಡ್ಡ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ದಾರಿ ಇದೇ. ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವನ ಸೋಮವಾರದ ಬೆಳಗು ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ ನೋಡಿ. ಉತ್ತರ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಆ ತತ್ತ್ವ ಇನ್ನೂ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲೇ ಇದೆ.
This is the way to test large claims. Ask what a Monday morning looks like for someone who has accepted them. If no answer comes, the philosophy is still inside the book.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ