ಭಗವದ್ಗೀತೆ 15.5 ಅರ್ಥ: ನಿರ್ಮಾನಮೋಹಾ ಜಿತಸಂಗದೋಷಾ

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಹದಿನೈದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಲ್ಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಯೋಗ.

All verses of Chapter 15 in Kannada, Sanskrit or English IAST.

ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)

ನಿರ್ಮಾನಮೋಹಾ ಜಿತಸಂಗದೋಷಾ ಅಧ್ಯಾತ್ಮನಿತ್ಯಾ ವಿನಿವೃತ್ತಕಾಮಾಃ।
ದ್ವಂದ್ವೈರ್ವಿಮುಕ್ತಾಃ ಸುಖದುಃಖಸಂಜ್ಞೈರ್ಗಚ್ಛಂತ್ಯಮೂಢಾಃ ಪದಮವ್ಯಯಂ ತತ್ ॥ 5 ॥

ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)

निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः।
द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञैर्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥ 5 ॥

ಶ್ಲೋಕ (English IAST)

nirmānamohā jitasaṅgadoṣā adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ|
dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñairgacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat || 5 ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ನಿರ್ಮಾನಮೋಹಾಃ ಜಿತಸಂಗದೋಷಾಃ (निर्मानमोहाः जितसङ्गदोषाः, nirmānamohāḥ jitasaṅgadoṣāḥ) = ಅಭಿಮಾನ ಮೋಹಗಳಿಲ್ಲದ, ಸಂಗದೋಷವನ್ನು ಗೆದ್ದ (free of pride and delusion, having conquered the flaw of attachment)
ಅಧ್ಯಾತ್ಮನಿತ್ಯಾಃ ವಿನಿವೃತ್ತಕಾಮಾಃ (अध्यात्मनित्याः विनिवृत्तकामाः, adhyātmanityāḥ vinivṛttakāmāḥ) = ಆತ್ಮಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ, ಬಯಕೆಗಳು ಕಳೆದ (ever intent on the Self, their desires stilled)
ಸುಖದುಃಖಸಂಜ್ಞೈಃ ದ್ವಂದ್ವೈಃ ವಿಮುಕ್ತಾಃ (सुखदुःखसंज्ञैः द्वन्द्वैः विमुक्ताः, sukhaduḥkhasaṃjñaiḥ dvandvaiḥ vimuktāḥ) = ಸುಖ ದುಃಖ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ (freed from the pairs called pleasure and pain)
ಅಮೂಢಾಃ ತತ್ ಅವ್ಯಯಂ ಪದಂ ಗಚ್ಛಂತಿ (अमूढाः तत् अव्ययं पदं गच्छन्ति, amūḍhāḥ tat avyayaṃ padaṃ gacchanti) = ಮೋಹರಹಿತರು ಆ ಅವ್ಯಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ (the undeluded reach that imperishable state)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಅಭಿಮಾನ ಮೋಹಗಳಿಲ್ಲದ, ಸಂಗದೋಷವನ್ನು ಗೆದ್ದ, ಆತ್ಮಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತರಾದ, ಬಯಕೆಗಳು ಕಳೆದ, ಸುಖ ದುಃಖ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೋಹರಹಿತರು ಆ ಅವ್ಯಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Free of pride and delusion, having conquered the flaw of attachment, ever intent on the Self, their desires stilled, freed from the pairs called pleasure and pain, the undeluded reach that imperishable state.

ಶ್ಲೋಕ 15.5ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 15.5

ಆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪುವವರ ಗುರುತುಗಳು. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ‘ಮಾನ’ ಮತ್ತು ‘ಮೋಹ’ವನ್ನು ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳಿನ ಮೇಲಿನ ಹಠ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ‘ಸಂಗದೋಷ’ವನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಮೊದಲಾದವರ ಮೇಲಿನ ಅಂಟು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಅಧ್ಯಾತ್ಮನಿತ್ಯ’ ಎಂದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪದ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿದವರು, ಇವರು ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು.

The marks of those who reach that state. Sridhara Swami takes ‘mana’ and ‘moha’ as egoism and stubborn attachment to what is false, and the ‘flaw of attachment’ as clinging to children and the like. For Shankara ‘adhyatmanitya’ means those always established in contemplation of the nature of the supreme Self, and these are renunciates.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಗುಣಗಳನ್ನು ಶರಣಾಗತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ: ‘ಹೀಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಶರಣು ಹೊಂದಿ’ ಅನಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾಭಿಮಾನವೆಂಬ ಮೋಹ ಕಳೆದವರು, ಗುಣಮಯ ಭೋಗಗಳ ಸಂಗವನ್ನು ಗೆದ್ದವರು, ಆತ್ಮ ಅನಾತ್ಮಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಲ್ಲ ‘ಅಮೂಢ’ರು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಧನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ.

Ramanuja reads these qualities as the fruit of surrender: ‘having thus taken refuge in me’, those in whom the delusion of taking the not-self for the self is gone, who have conquered attachment to pleasures made of the gunas, the ‘undeluded’ who know the nature of self and not-self. Madhva calls this a further means, and so does Sridhara Swami.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

‘ನಿರ್ಮಾನ’, ಅಭಿಮಾನವಿಲ್ಲದ. ಹೆಸರು, ಹುದ್ದೆ, ಪದವಿಗಳ ಭಾರವನ್ನು ಬಾಗಿಲಲ್ಲೇ ಇಳಿಸಿ ಒಳಗೆ ಬರುವುದು ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಕೆಲಸದಲ್ಲೂ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

‘Nirmana’, without pride. Setting down the weight of name, post and title at the door before coming in lightens relationships both at home and at work.

‘ಅಮೂಢಾಃ’, ಮೋಹರಹಿತರು. ಸ್ಪಷ್ಟ ಯೋಚನೆಗೆ ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸು ಬೇಕು, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ವಿರಾಮ ಬೇಕು.

‘Amudhah’, the undeluded. Clear thinking needs a calm mind, and a calm mind needs enough sleep and rest.