ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಯಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷರಮತೀತೋಽಹಮಕ್ಷರಾದಪಿ ಚೋತ್ತಮಃ।
ಅತೋಽಸ್ಮಿ ಲೋಕೇ ವೇದೇ ಚ ಪ್ರಥಿತಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ ॥ 18 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥ 18 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
yasmātkṣaramatīto’hamakṣarādapi cottamaḥ|
ato’smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ || 18 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯಸ್ಮಾತ್ ಅಹಂ ಕ್ಷರಮ್ ಅತೀತಃ (यस्मात् अहं क्षरम् अतीतः, yasmāt ahaṃ kṣaram atītaḥ) = ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಕ್ಷರವನ್ನು ಮೀರಿದವನು (since I am beyond the perishable)
- ಅಕ್ಷರಾತ್ ಅಪಿ ಚ ಉತ್ತಮಃ (अक्षरात् अपि च उत्तमः, akṣarāt api ca uttamaḥ) = ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮನು (and higher even than the imperishable)
- ಅತಃ ಲೋಕೇ ವೇದೇ ಚ (अतः लोके वेदे च, ataḥ loke vede ca) = ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲೂ ವೇದದಲ್ಲೂ (therefore in the world and in the Veda)
- ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ ಪ್ರಥಿತಃ ಅಸ್ಮಿ (पुरुषोत्तमः प्रथितः अस्मि, puruṣottamaḥ prathitaḥ asmi) = ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ (I am renowned as Purushottama)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನಾನು ಕ್ಷರವನ್ನು ಮೀರಿದವನು, ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲೂ ವೇದದಲ್ಲೂ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Since I am beyond the perishable and higher even than the imperishable, I am renowned in the world and in the Veda as Purushottama, the highest Person.
ಶ್ಲೋಕ 15.18ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 15.18
‘ಪುರುಷೋತ್ತಮ’ ಹೆಸರಿನ ನಿರುಕ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ, ಅದರಿಂದಲೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಹೆಸರು. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ನಿತ್ಯಮುಕ್ತನಾದ್ದರಿಂದ ಜಡವರ್ಗವನ್ನು ಮೀರಿದವನು, ನಿಯಾಮಕನಾದ್ದರಿಂದ ಚೇತನವರ್ಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಕ್ಷರ’ವನ್ನು ಮೀರುವುದು ಅಶ್ವತ್ಥವೆಂಬ ಸಂಸಾರಮಾಯಾವೃಕ್ಷವನ್ನು ಮೀರುವುದು, ‘ಅಕ್ಷರ’ಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಎಂದರೆ ಆ ವೃಕ್ಷದ ಬೀಜಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲು. ಭಕ್ತರು ಅವನನ್ನು ಹೀಗೆ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ, ಕವಿಗಳು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.
The derivation of the name ‘Purushottama’, which gives the chapter its name, comes here. Sridhara Swami states the reasons exactly: being ever free, he is beyond the insentient, and being the ruler, higher than the sentient. For Shankara, being beyond the ‘perishable’ means being beyond the ashvattha, the tree of the maya of samsara, and ‘higher than the imperishable’ means above even the seed of that tree. Devotees know him in this way, he says, and poets use this name in their works.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಲೋಕ’ ಪದಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ವೇದಾರ್ಥವನ್ನು ನೋಡಿ ರಚಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ‘ಲೋಕ’ ಸ್ಮೃತಿ. ಅಂದರೆ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲೂ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲೂ ಅವನು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಬದ್ಧ ಜೀವರನ್ನು ಮೀರಿದವನು, ಮುಕ್ತ ಜೀವರಿಗಿಂತಲೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
Ramanuja gives ‘loka’ a distinctive sense: since it was composed by seeing the meaning of the Veda, the ‘world’ here is smriti. That is, in both shruti and smriti he is renowned as Purushottama. He is beyond the bound selves and higher even than the released ones. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
‘ಪುರುಷೋತ್ತಮ’ ಕನ್ನಡದ ಹಲವು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ, ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತ ಹೆಸರು. ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೇಳುವುದು ಗೀತೆಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ತರುವ ಸರಳ ದಾರಿ.
‘Purushottama’ is a familiar name in many Kannada towns and families. Telling children the meaning of such names is a simple way of bringing the Gita home.
ಅತೀತ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ, ಮೀರುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲಾಗಿರುವುದು. ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮತೆ ಎಂದರೆ ಇತರರನ್ನು ತುಳಿಯುವುದಲ್ಲ, ತನ್ನ ಕೀಳು ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ಮೀರುವುದು.
Atita and uttama, going beyond and being higher. In a human being too, excellence is not trampling others but rising beyond one’s own lower tendencies.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ