ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 22 ಅರ್ಥ: ಪ್ರಲೋಭಾದ್ಯೈರರ್ಥಾಹರಣ

ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯ ನೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ.

All hundred verses in Kannada, Sanskrit or English IAST.

ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)

ಪ್ರಲೋಭಾದ್ಯೈರರ್ಥಾಹರಣಪರತಂತ್ರೋ ಧನಿಗೃಹೇ
ಪ್ರವೇಶೋದ್ಯುಕ್ತಃ ಸನ್ ಭ್ರಮತಿ ಬಹುಧಾ ತಸ್ಕರಪತೇ ।
ಇಮಂ ಚೇತಶ್ಚೋರಂ ಕಥಮಿಹ ಸಹೇ ಶಂಕರ ವಿಭೋ
ತವಾಧೀನಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಯಿ ನಿರಪರಾಧೇ ಕುರು ಕೃಪಾಮ್ ॥ 22 ॥

ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)

प्रलोभाद्यैरर्थाहरणपरतन्त्रो धनिगृहे
प्रवेशोद्युक्तः सन् भ्रमति बहुधा तस्करपते ।
इमं चेतश्चोरं कथमिह सहे शङ्कर विभो
तवाधीनं कृत्वा मयि निरपराधे कुरु कृपाम् ॥ 22 ॥

ಶ್ಲೋಕ (English IAST)

pralobhādyairarthāharaṇaparatantro dhanigṛhe
praveśodyuktaḥ san bhramati bahudhā taskarapate |
imaṃ cetaścoraṃ kathamiha sahe śaṅkara vibho
tavādhīnaṃ kṛtvā mayi niraparādhe kuru kṛpām || 22 ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಪ್ರಲೋಭಾದ್ಯೈಃ (प्रलोभाद्यैः, pralobhādyaiḥ) = ಅತಿಯಾದ ಆಸೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ (by greed and the rest)
ಪ್ರಲೋಭಾದ್ಯೈರರ್ಥಾಹರಣಪರತಂತ್ರೋ (प्रलोभाद्यैरर्थाहरणपरतन्त्रो, pralobhādyairarthāharaṇaparatantro) = ಆಸೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಕೈಗೊಂಬೆಯಾಗಿ ಪರರ ಹಣವನ್ನು ಕದಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನು (ಪ್ರಲೋಭಾದ್ಯೈಃ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಾಹರಣಪರತಂತ್ರಃ ಸಂಧಿಯಾಗಿವೆ) (made dependent by greed and the rest upon the carrying off of wealth)
ಪರತಂತ್ರೋ (परतन्त्रो, paratantro) = ಬೇರೆಯವರ ಅಧೀನವಾದದ್ದು, ಸ್ವತಂತ್ರವಲ್ಲದ್ದು (not its own master, dependent on another)
ಧನಿಗೃಹೇ (धनिगृहे, dhanigṛhe) = ಶ್ರೀಮಂತರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ (in the rich man’s house)
ಪ್ರವೇಶೋದ್ಯುಕ್ತಃ (प्रवेशोद्युक्तः, praveśodyuktaḥ) = ನುಗ್ಗಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿ (ready to break in)
ಸನ್ (सन्, san) = ಆಗಿದ್ದು (being)
ಭ್ರಮತಿ (भ्रमति, bhramati) = ಅಲೆಯುತ್ತದೆ (wanders)
ಬಹುಧಾ (बहुधा, bahudhā) = ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ (in many ways)
ತಸ್ಕರಪತೇ (तस्करपते, taskarapate) = ಕಳ್ಳರ ಒಡೆಯನೇ (O lord of thieves)
ಇಮಮ್ (इमम्, imam) = ಈ (this)
ಚೇತಶ್ಚೋರಮ್ (चेतश्चोरम्, cetaścoram) = ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಕಳ್ಳನನ್ನು (the thief that is the mind)
ಕಥಮಿಹ (कथमिह, kathamiha) = ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ (how, here)
ಸಹೇ (सहे, sahe) = ಸಹಿಸಲಿ (am I to bear)
ಶಂಕರ (शङ्कर, śaṅkara) = ಶಂಕರನೇ (O Shankara)
ವಿಭೋ (विभो, vibho) = ವಿಭುವೇ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿರುವವನೇ (O all-pervading one)
ತವಾಧೀನಮ್ (तवाधीनम्, tavādhīnam) = ನಿನ್ನ ಅಧೀನವಾಗಿ (subject to you)
ಕೃತ್ವಾ (कृत्वा, kṛtvā) = ಮಾಡಿ (having made)
ಮಯಿ ನಿರಪರಾಧೇ (मयि निरपराधे, mayi niraparādhe) = ತಪ್ಪಿಲ್ಲದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ (upon me, who am without offence)
ಕುರು ಕೃಪಾಮ್ (कुरु कृपाम्, kuru kṛpām) = ಕೃಪೆ ಮಾಡು (show mercy)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಕಳ್ಳರ ಒಡೆಯನೇ, ನನ್ನ ಈ ಮನಸ್ಸು ಅತಿಯಾದ ಆಸೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಕೈಗೊಂಬೆಯಾಗಿ, ಪರರ ಸೊತ್ತನ್ನು ಕದಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ಶ್ರೀಮಂತರ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದೆ. ಶಂಕರನೇ, ವಿಭುವೇ, ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಈ ಕಳ್ಳನನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಹಿಸಲಿ. ಅವನನ್ನು ನಿನ್ನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ತಪ್ಪಿಲ್ಲದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord of thieves, this mind of mine has become the puppet of greed and the rest. Bent upon carrying off what belongs to others, ready to break into the rich man’s house, it wanders about in many directions. O Shankara, O all-pervading one, how am I to bear this thief that is my mind? Take him under your own control, and show mercy to me, who am without offence.

ಶ್ಲೋಕ 22ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 22

ಶ್ಲೋಕದ ಚಿತ್ರ ಮನೆಗನ್ನ ಕೊರೆಯುವ ಕಳ್ಳನ ಚಿತ್ರ. ಮನಸ್ಸು ಲೋಭ ಮತ್ತು ಮೋಹದ ಆಳಾಗಿ, ಪರರ ಸೊತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು, ಶ್ರೀಮಂತರ ಮನೆಯ ಸುತ್ತ ಸುಳಿಯುತ್ತದೆ. ಪರತಂತ್ರ ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಕಳ್ಳನೇ ಸ್ವತಂತ್ರನಲ್ಲ, ಬೇರೆಯವು ಅವನನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅದರ ಅರ್ಥ. ಆಸೆಗಳಿಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಕೆಲಸಗಾರನಂತೆ ಮನಸ್ಸು ಓಡಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

The picture in the verse is that of a housebreaker. The mind, in the service of greed and delusion, keeps its eye on what belongs to others and circles the rich man’s house. The word paratantra is the fine touch here. It means that the thief himself is not free, for others put him to work. The mind moves about like a labourer under contract to the desires.

ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ತಸ್ಕರಪತೇ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ ಶ್ಲೋಕದ ತಿರುವು. ಶಿವನನ್ನು ಕಳ್ಳರ ಒಡೆಯ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಯಜುರ್ವೇದದ ಶ್ರೀರುದ್ರದ ನಮಕದಿಂದ ಬಂದ ಮಾತು. ಅಲ್ಲಿ ರುದ್ರನನ್ನು ಕಳ್ಳರ ಒಡೆಯ, ದರೋಡೆಕೋರರ ಒಡೆಯ ಎಂದೂ ನಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದನ್ನೂ ಹೊರಗಿಡದ ಆ ಸ್ತುತಿಯ ನೆನಪನ್ನು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿ ಚತುರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಳ್ಳ ನಿನ್ನ ಗುಂಪಿನವನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಣೆ ನಿನ್ನದೇ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಾದ.

The vocative taskarapate at the end of the second line is the turn of the verse. Calling Shiva the lord of thieves comes from the Namaka of the Shri Rudram in the Yajur Veda, where Rudra is saluted as the lord of thieves and of robbers as well. Shankara makes clever use here of that hymn, which leaves nothing outside. The argument is that this thief belongs to your own band, and so the duty of holding him is yours.

ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಾಲು ಒಂದು ದೂರಿನಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮನಸ್ಸು ಕಳ್ಳ, ನಾನು ತಪ್ಪಿಲ್ಲದವನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಕಳ್ಳನನ್ನು ನಿನ್ನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡು ಎಂಬುದು ಬೇಡಿಕೆ. ಮಯಿ ನಿರಪರಾಧೇ ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತದ ಒಂದು ನಿಲುವಿನ ಛಾಯೆ ಇದೆ. ಮಾಡುವುದು ಅಂತಃಕರಣ, ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಆ ಕೆಲಸದ ಕಲೆ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಭಕ್ತಿಯ ದಾರಿಯ ಸೂಚನೆಯೂ ಇದೆ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕಿಲ್ಲ, ಅದರ ಒಡೆಯನನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರೆ ಸಾಕು.

The third and fourth lines proceed like a complaint. The mind is the thief, I am without offence, and so the prayer is that the thief be taken into your custody and I be let off. In the words mayi niraparadhe there is the shade of a Vedantic position, and many readers find in them the sense that it is the inner instrument that acts, while the stain of the act does not touch the witness that watches. There is also a hint of the devotional path. The mind need not be killed. It is enough to change its master.

ಕಥಮಿಹ ಸಹೇ ಶಂಕರ ವಿಭೋ ಎಂಬ ಸಾಲು ಮುಂದಿನ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲೂ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಓದಬೇಕೆಂಬ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಈ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಒಂದರಲ್ಲಿ ಸಹಿಸಲಾಗದ್ದು ಮನಸ್ಸಿನ ಕಳ್ಳತನ, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿಯೂ ಕಾಣದೆ ಉಳಿಯುವ ದುಃಖ. ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸೂಚನೆ. ಸನ್ ಎಂಬುದು ಅಸ್ ಧಾತುವಿನ ವರ್ತಮಾನ ಕೃದಂತ, ಆಗಿದ್ದು ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಿಖರಿಣೀ.

The line kathamiha sahe shankara vibho returns unchanged at the end of verse 23. Many readers see in this repetition a sign that the two verses are to be read as a pair. In the one, what cannot be borne is the thieving of the mind, and in the other the grief of searching and still not seeing. One small note on the words: san is the present participle of the root as, and means being. The metre is shikharini.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ ಮುಂದಿನವರ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ನೋಟಿನ ಕಂತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಕಣ್ಣು ತಾನಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಅದರಿಂದ ಏನೂ ಬೇಡ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಎಣಿಸಿ ಮುಗಿಸುವವರೆಗೆ ಸುಮ್ಮನಿರುವುದಿಲ್ಲ.

Standing in a bank queue, the eye goes of itself to the bundle of notes in the hands of the person ahead. We want nothing from it, yet the mind will not be still until it has counted them.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ನೆಮ್ಮದಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮನಸ್ಸು ಮಾಡುವುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾವು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಆ ಚಲನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಕೈಜೋಡಿಸದಿದ್ದರೆ ಸಾಕು. ನಮ್ಮನ್ನೇ ಕಳ್ಳರೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

The ease of this verse lies in a small separation. We have not chosen everything the mind does. It is enough to notice the movement and not lend it our hands, and there is no need to conclude that we are thieves ourselves.