ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 27 ಅರ್ಥ: ಕರಸ್ಥೇ ಹೇಮಾದ್ರೌ

ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯ ನೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ.

All hundred verses in Kannada, Sanskrit or English IAST.

ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)

ಕರಸ್ಥೇ ಹೇಮಾದ್ರೌ ಗಿರಿಶ ನಿಕಟಸ್ಥೇ ಧನಪತೌ
ಗೃಹಸ್ಥೇ ಸ್ವರ್ಭೂಜಾಽಮರಸುರಭಿಚಿಂತಾಮಣಿಗಣೇ ।
ಶಿರಸ್ಸ್ಥೇ ಶೀತಾಂಶೌ ಚರಣಯುಗಲಸ್ಥೇಽಖಿಲಶುಭೇ
ಕಮರ್ಥಂ ದಾಸ್ಯೇಽಹಂ ಭವತು ಭವದರ್ಥಂ ಮಮ ಮನಃ ॥ 27 ॥

ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)

करस्थे हेमाद्रौ गिरिश निकटस्थे धनपतौ
गृहस्थे स्वर्भूजाऽमरसुरभिचिन्तामणिगणे ।
शिरस्स्थे शीतांशौ चरणयुगलस्थेऽखिलशुभे
कमर्थं दास्येऽहं भवतु भवदर्थं मम मनः ॥ 27 ॥

ಶ್ಲೋಕ (English IAST)

karasthe hemādrau giriśa nikaṭasthe dhanapatau
gṛhasthe svarbhūjā’marasurabhicintāmaṇigaṇe |
śirassthe śītāṃśau caraṇayugalasthe’khilaśubhe
kamarthaṃ dāsye’haṃ bhavatu bhavadarthaṃ mama manaḥ || 27 ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕರಸ್ಥೇ (करस्थे, karasthe) = ಕೈಯಲ್ಲಿರುವಾಗ (when it is in your hand)
ಹೇಮಾದ್ರೌ (हेमाद्रौ, hemādrau) = ಚಿನ್ನದ ಬೆಟ್ಟವಾದ ಮೇರು (the golden mountain, Meru)
ಗಿರಿಶ (गिरिश, giriśa) = ಗಿರೀಶನೇ (O Girisha)
ನಿಕಟಸ್ಥೇ (निकटस्थे, nikaṭasthe) = ಹತ್ತಿರವೇ ಇರುವಾಗ (when he stands close by)
ಧನಪತೌ (धनपतौ, dhanapatau) = ಸಂಪತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ಕುಬೇರ (Kubera, the lord of wealth)
ಗೃಹಸ್ಥೇ (गृहस्थे, gṛhasthe) = ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ (when they are in your house)
ಸ್ವರ್ಭೂಜಾಽಮರಸುರಭಿ (स्वर्भूजाऽमरसुरभि, svarbhūjā’marasurabhi) = ಸ್ವರ್ಗದ ಮರವಾದ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ, ದೇವಲೋಕದ ಹಸುವಾದ ಕಾಮಧೇನು (ಸ್ವರ್ಭೂಜ, ಅಮರಸುರಭಿ) (the heavenly tree, the wish-granting kalpavriksha, and the divine cow, kamadhenu (svarbhuja, amarasurabhi))
ಚಿಂತಾಮಣಿಗಣೇ (चिन्तामणिगणे, cintāmaṇigaṇe) = ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಕೊಡುವ ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಇವುಗಳ ಗುಂಪು (and the wish-granting gem, chintamani, this whole group)
ಶಿರಸ್ಸ್ಥೇ (शिरस्स्थे, śirassthe) = ತಲೆಯ ಮೇಲಿರುವಾಗ (when he is on your head)
ಶೀತಾಂಶೌ (शीतांशौ, śītāṃśau) = ತಂಪು ಕಿರಣಗಳ ಚಂದ್ರ (the cool-rayed moon)
ಚರಣಯುಗಲಸ್ಥೇಽಖಿಲಶುಭೇ (चरणयुगलस्थेऽखिलशुभे, caraṇayugalasthe’khilaśubhe) = ಎಲ್ಲ ಶುಭವೂ ಎರಡು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವಾಗ (ಚರಣಯುಗಲಸ್ಥೇ ಅಖಿಲಶುಭೇ) (when all good fortune rests at your two feet (charanayugalasthe akhilashubhe))
ಕಮರ್ಥಂ (कमर्थं, kamarthaṃ) = ಯಾವ ವಸ್ತುವನ್ನು (ಕಂ ಅರ್ಥಂ) (what thing (kam artham))
ದಾಸ್ಯೇಽಹಂ (दास्येऽहं, dāsye’haṃ) = ನಾನು ಕೊಡಬಲ್ಲೆ (ದಾಸ್ಯೇ ಅಹಂ) (shall I give (dasye aham))
ಭವತು (भवतु, bhavatu) = ಆಗಿರಲಿ (let it be)
ಭವದರ್ಥಂ (भवदर्थं, bhavadarthaṃ) = ನಿನಗಾಗಿ (for your sake)
ಮಮ ಮನಃ (मम मनः, mama manaḥ) = ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು (my mind)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಗಿರೀಶನೇ, ಚಿನ್ನದ ಬೆಟ್ಟವಾದ ಮೇರು ನಿನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ಕುಬೇರ ನಿನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದಾನೆ, ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ, ಕಾಮಧೇನು, ಚಿಂತಾಮಣಿಗಳ ಗುಂಪೇ ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿದೆ, ತಂಪು ಕಿರಣಗಳ ಚಂದ್ರ ನಿನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿದ್ದಾನೆ, ಎಲ್ಲ ಶುಭವೂ ನಿನ್ನ ಎರಡು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ನಾನು ನಿನಗೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಡಬಲ್ಲೆ? ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿನಗಾಗಿಯೇ ಆಗಿರಲಿ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O Girisha, the golden mountain Meru is in your hand, Kubera the lord of wealth stands at your side, the wish-granting tree, the divine cow and the wish-granting gem are all household things in your house, the cool-rayed moon is on your head, and every good thing rests at your two feet. What object, then, can I give you? Let my mind be yours.

ಶ್ಲೋಕ 27ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 27

ಶ್ಲೋಕದ ಮೊದಲ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ‘ಇದು ಇಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಅದು ಅಲ್ಲಿರುವಾಗ’ ಎಂಬ ಐದು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಾನೇನು ಕೊಡಲಿ’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತ ಮುಟ್ಟುವ ಹಂಬಲವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದ. ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಕಾಣಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಕೊಡಲು ತನ್ನ ಬಳಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

The first three lines use the same construction again and again. Five statements of the form ‘this being here, that being there’ are strung together, and at the end comes the question: what then am I to give? In the previous verse the devotee spoke of his longing to touch. Here he thinks about an offering, and finds that he has nothing to offer.

‘ಕರಸ್ಥೇ ಹೇಮಾದ್ರೌ’ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತ್ರಿಪುರ ದಹನದ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೇರು ಪರ್ವತವೇ ಶಿವನ ಬಿಲ್ಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಪರಂಪರೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೆಲವರು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚಿನ್ನದ ಬೆಟ್ಟವೇ ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಮಾತೆಲ್ಲಿ ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಕುಬೇರ ಯಕ್ಷರ ರಾಜ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಒಡೆಯ, ಕೈಲಾಸದ ಹತ್ತಿರದ ಅಲಕಾ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವನು ಮತ್ತು ಶಿವನ ಭಕ್ತ ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಂಪತ್ತು ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಯುತ್ತ ನಿಂತಿದೆ.

Two senses are given for ‘karasthe hemadrau’. Some recall the traditional account in which Mount Meru itself became Shiva’s bow at the burning of Tripura. Others read it more simply: with the golden mountain in his hand, what talk can there be of offering him gold? The Puranas describe Kubera as king of the yakshas, lord of wealth, dwelling at Alaka near Kailasa and a devotee of Shiva. Wealth, then, stands waiting at his side.

ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ, ಕಾಮಧೇನು ಮತ್ತು ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಈ ಮೂರೂ ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಕೊಡುವ ದೇವಲೋಕದ ವಸ್ತುಗಳು. ಮರ ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಹಸು ಬೇಕಾದುದನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಮಣಿ ನೆನೆದದ್ದನ್ನು ತಂದಿಡುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕ ಅವುಗಳನ್ನು ‘ಗೃಹಸ್ಥೇ’ ಎಂದು ಮನೆಯ ಸಾಮಾನುಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಚಂದ್ರ ಅವನ ತಲೆಯ ಅಲಂಕಾರ, ಎಲ್ಲ ಶುಭವೂ ಅವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಕೊರತೆಯಾದದ್ದು ಒಂದೂ ಇಲ್ಲ.

The kalpavriksha, the kamadhenu and the chintamani are the three celestial wish-fulfillers: the tree gives what is asked, the cow yields what is wanted, the gem brings what is thought of. The verse places them in the line of household goods with the single word ‘grihasthe’. Besides this, the moon is the ornament of his head, and all good fortune rests at his feet. There is nothing Shiva lacks.

ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಉತ್ತರ ಸರಳ: ‘ಭವತು ಭವದರ್ಥಂ ಮಮ ಮನಃ’, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿನಗಾಗಿಯೇ ಆಗಿರಲಿ. ‘ಭವತು’ ಮತ್ತು ‘ಭವದರ್ಥಂ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ‘ಭವ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಎರಡು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆಗುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಹೆಸರಾದ ಭವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ. ಎಲ್ಲವೂ ಈಗಾಗಲೇ ಅವನದೇ ಆಗಿರುವಾಗ, ಮನುಷ್ಯನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ವಸ್ತು ಮನಸ್ಸು, ಏಕೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವನು ಕೊಡದೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸನ್ನೇ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಈ ಮಾತು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ‘ಮನ್ಮನಾ ಭವ’ ಎಂಬ ನುಡಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

The answer in the last line is simple: ‘bhavatu bhavadartham mama manah’, let my mind be yours. In the two words ‘bhavatu’ and ‘bhavadartham’ the syllable bhava sounds twice over, once in the sense of becoming and once as Bhava, a name of Shiva. When everything is already his, the one thing left in a person’s hands is the mind, because the mind is the one thing he can withhold. This offering of the mind itself recalls the words ‘manmana bhava’ in the Bhagavad Gita.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಶಿಖರಿಣೀ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದೆ, ಆರನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ಬಳಿ ಯತಿ ಇರುವ ಹದಿನೇಳು ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದ. ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯ ಈ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿಖರಿಣೀಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಇದು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

The verse is in the shikharini metre, a quarter of seventeen syllables with a pause after the sixth. It is generally said to be the last verse in shikharini in this opening stretch of the Shivananda Lahari, for from the next verse the metre turns to shardulavikridita.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮಗುವೊಂದು ತಾನೇ ಬರೆದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಡಿಚಿ ತಂದು ಮೇಷ್ಟ್ರ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಡುತ್ತದೆ. ಮೇಷ್ಟ್ರಿಗೆ ಆ ಚಿತ್ರದಿಂದ ದೊರೆಯುವುದೇನೂ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಗುವಿನ ಬಳಿ ಇರುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಆಗಿತ್ತು.

In a classroom a child folds a drawing of its own making and leaves it on the teacher’s table. The teacher gains nothing from the drawing, yet that was all the child had.

ನಮಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರುವವರಿಗೆ, ನಮ್ಮಿಂದ ಏನೂ ಬೇಡದವರಿಗೆ ನಾವೇನು ಕೊಡಬಲ್ಲೆವು ಎಂಬ ಸಂಕಟ ಆಗಾಗ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಡಲು ಉಳಿಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಸ್ತುವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಗಮನ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಪಾಲು.

The difficulty of what to give to someone who has more than we do, and who wants nothing from us, comes to us now and then. What is left to give is usually not an object but our attention and a share of our mind.