ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 37 ಅರ್ಥ: ಆಮ್ನಾಯಾಂಬುಧಿಮಾದರೇಣ

ಶ್ಲೋಕದ ಹಿಂದಿರುವ ಕಥೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದದ್ದು. ದೇವತೆಗಳೂ ಅಸುರರೂ ಮಂದರ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಗೋಲಾಗಿ, ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಹಗ್ಗವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹಾಲಿನ ಕಡಲನ್ನು ಕಡೆದರು. ಅದರಿಂದ ಚಂದ್ರ, ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ, ಕಾಮಧೇನು, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಅಮೃತ ಎದ್ದು ಬಂದವು. ಯಾವ ಯಾವ ವಸ್ತು ಬಂತು ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಚಿಂತಾಮಣಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.

The story behind the verse is well known. Gods and asuras made Mount Mandara their churning rod and Vasuki their rope, and churned the ocean of milk. Out of it rose the moon, the wish-granting tree, the divine cow, Lakshmi and, last of all, the nectar. The lists of what came up are not the same in all the Puranas, and some include the wish-gem among them.

ಕವಿ ಆ ಇಡೀ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಡೆಯಬೇಕಾದ ಕಡಲು ವೇದ, ಅದು ಆಳವೂ ಅಗಲವೂ ಆಗಿದೆ, ಮೇಲುನೋಟಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕಡಗೋಲು ಮೇಲೇಳುತ್ತಿರುವ ಮನಸ್ಸು. ಹಗ್ಗ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಭಕ್ತಿ. ಕಡೆಯುವವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನವರ ಗುಂಪುಗಳು, ಅಂದರೆ ಒಬ್ಬನೇ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವಲ್ಲ ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯೂ ಇದೆ. ಕಡೆಯುವಾಗ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಡೆಗೂ ಎಳೆಯಬೇಕು, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯ ಶ್ರಮ ತಾನೇ ಅಡಗಿದೆ.

The poet turns the whole picture inward. The ocean to be churned is the Veda, deep and wide, and much the same to the eye all over. The rod is the mind on the rise. The rope is firm devotion. Those who churn are companies of the good-minded, which carries the hint that this is not one person’s work. In churning, the rope must be pulled from each side in turn, so the labour of repetition is already inside the image.

ಎದ್ದು ಬರುವ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದೇ ಶ್ಲೇಷ. ಸೋಮ ಎಂದರೆ ಕಡಲಿನಿಂದ ಬಂದ ಚಂದ್ರ. ಸ ಮತ್ತು ಉಮಾ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಿದರೆ ಉಮೆಯೊಡನಿರುವ ಶಿವ. ಅದಲ್ಲದೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಸೋಮ ಎಂಬುದು ಯಜ್ಞದ ರಸದ ಹೆಸರೂ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದವನ್ನು ಕಡೆದು ಸಿಕ್ಕ ಮೊದಲ ವಸ್ತು ಶಿವನೇ ಎಂಬುದು ಶ್ಲೋಕದ ಒಳದನಿ. ಸುಮನಸ್ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೂ ಮೂರು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನವನು, ದೇವತೆ, ಮತ್ತು ಹೂವು. ಕಡೆದವರು ದೇವತೆಗಳೇ ಎಂಬ ಕಥೆಯ ನೆನಪನ್ನು ಈ ಪದ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

The first of the things that rise is itself a pun. Soma is the moon that came out of the ocean. Split as sa and Uma it is Shiva, he who is with Uma. Besides that, in the Veda soma is the name of the pressed juice of the sacrifice. So the undertone of the verse is that the first thing won by churning the Veda is Shiva himself. The word sumanas too has three senses: one of good mind, a god, and a flower. The word keeps alive the memory that in the story it was the gods who churned.

ಉಳಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗಿನ ಫಲಗಳಾಗಿ ಓದಬಹುದು. ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ ಬೇಡಿದ್ದನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಕಾಮಧೇನು ಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಚಿಂತಾಮಣಿ ನೆನೆದದ್ದನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪಟ್ಟಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ನಿತ್ಯಾನಂದದ ಅಮೃತವೇ ನಿಜವಾದ ಗಳಿಕೆ, ಉಳಿದವು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವವು. ಧೀಮತಾಂ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಹುತೇಕರು ಚಿಂತಾಮಣಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಇಡೀ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರಿಗೆ ಇವೆಲ್ಲ ಸಿಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.

The other things may be read as inward yields. The wish-granting tree gives what is asked, the divine cow gives what is needed, the wish-gem gives what is thought of. But the true gain is the nectar of unending bliss that comes at the end of the list, and the rest are found along the way. Most readers attach dhimatam to the wish-gem, the wish-gem of the wise, while others take it with the whole list, so that all these come to those who have wisdom.

ಮೂವತ್ತಾರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಕಲಶವಾಗಿತ್ತು, ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಕಡಗೋಲಾಗಿದೆ. ಎರಡರಲ್ಲೂ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ಸಾಧನ, ಮತ್ತು ಶಿವನೇ ಗಳಿಕೆ. ಕಡೆಯುವ ಕೆಲಸ ಹಿಂದಕ್ಕೂ ಮುಂದಕ್ಕೂ ಸಾಗುವುದರಿಂದ, ಅಲೆಗಳ ಹೆಸರನ್ನೇ ಹೊತ್ತ ಈ ಲಹರೀಗೆ ಅದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ನಂತರ ಯತಿ.

In verse 36 the mind was a pot, and here it is a churning rod. In both, the mind is an instrument and Shiva is the gain. Since churning goes back and forth, the image suits a poem that takes its very name from waves. The metre of this verse is shardulavikridita, nineteen syllables to the quarter, with the pause after the twelfth.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಒಂದೇ ಪಾಠವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ತಿರುಗಿಸಿ ನೋಡುವವರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲ ದಿನವೂ ಹತ್ತನೆಯ ದಿನವೂ ಪುಟ ಅದೇ, ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಅದು ತಾನೇ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

In a corner of a library there are people who turn over the same lesson for months together. The page is the same on the first day and on the tenth, and then one day it opens out of itself.

ಕಡಗೋಲನ್ನು ಒಂದು ಕಡೆಗೆ ಎಳೆದರೆ ಸಾಲದು, ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಡೆಗೂ ಎಳೆಯಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಕಲಿಕೆಯೂ ದುಡಿಮೆಯೂ ಹೀಗೆಯೇ, ಒಂದೇ ಸಲದ ಶ್ರಮದಿಂದ ಏನೂ ಮೇಲೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇಸರ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಆ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಫಲ ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು ನೆನೆದರೆ ಶ್ರಮ ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ.

It is not enough to pull a churning rope from one side. It must be pulled from each side in turn. Our learning and our work are like this, and nothing rises from a single effort. Remembering that the yield is hidden in that tiresome repetition makes the labour lighter.