ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 28 ಅರ್ಥ: ಸಾರೂಪ್ಯಂ ತವ ಪೂಜನೇ

ಶ್ಲೋಕದ ರಚನೆ ನೇರ್ಪಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಸೇವೆ, ಮತ್ತು ಒಂದೊಂದಕ್ಕೆ ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯ ಮುಕ್ತಿ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅತ್ರ’ ಎಂಬ ಚಿಕ್ಕ ಪದ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಮುಕ್ತಿ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಎಲ್ಲೋ ಸಿಗುವ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿಯೇ, ಈಗಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ‘ಯಾವಾಗ’ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಯುವಿಕೆ ತೀರಿ, ಈಗಲೇ ದೊರೆಯಿತು ಎಂಬ ತೃಪ್ತಿ ಬಂದಿದೆ.

The verse is plainly built: four lines, four kinds of service, and for each a kind of liberation. The small word ‘atra’, here, at the end matters a great deal. Liberation is not something to be found somewhere after death, the poet says, but is accomplished here and now. Verses 25 and 26 asked ‘when?’. Here that waiting is over and the contentment of having already received it takes its place.

ಪರಂಪರೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯಾಗಿ ಎಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಲೋಕ್ಯ ಎಂದರೆ ದೇವನ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವುದು. ಸಾಮೀಪ್ಯ ಎಂದರೆ ಅವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, ಅವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು. ಸಾರೂಪ್ಯ ಎಂದರೆ ಅವನ ರೂಪವನ್ನೇ ಹೋಲುವಂತಾಗುವುದು. ಸಾಯುಜ್ಯ ಎಂದರೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆರೆಯುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಏರುಗತಿಯ ಕ್ರಮ, ಸಾಯುಜ್ಯವೇ ಕೊನೆಯದು. ಶ್ಲೋಕ ಆದರೆ ಸಾರೂಪ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸಾಯುಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಡುವಿನ ಎರಡರ ಕ್ರಮ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ.

Tradition counts liberation in four kinds. Salokya is being in the same world as the god. Samipya is being near him, in his presence. Sarupya is coming to resemble his form. Sayujya is merging into union with him. In the common reckoning this is the ascending order, with sayujya last. The verse, however, begins with sarupya and ends with sayujya, and the order of the middle two differs from the traditional list.

ಯಾವ ಸೇವೆಗೆ ಯಾವ ಫಲ ಎಂಬ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಒಳ ತರ್ಕವಿದೆ. ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವನು ದಿನದಿನವೂ ದೇವರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ರೂಪದ ಹೋಲಿಕೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹೆಸರನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕರೆಯುವುದು ದೂರದಲ್ಲಿರುವವನನ್ನು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಕರೆಯುವಂತೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಕೀರ್ತನೆಗೆ ಸಾಮೀಪ್ಯ. ಭಕ್ತರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಮಾತನಾಡುವುದೇ ಒಂದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಸಂಗಕ್ಕೆ ಸಾಲೋಕ್ಯ. ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ಶರೀರವೇ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ಜಾಗವೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಾಯುಜ್ಯ.

There is an inner logic to the pairing of each service with its fruit. One who performs worship looks at the god’s form day after day, and the likeness of that form settles into him. Calling a name aloud is like calling someone at a distance nearer, so nearness follows from sankirtana. Sitting and talking among devotees is already to live in one world, so salokya follows from good company. When everything is meditated upon as his body, no room is left to stand apart, so union follows from that meditation.

ಮೂರನೆಯ ಫಲದ ಮಾತು ಗಮನಿಸುವಂತಿದೆ. ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು ಮಾಡುವ ಸಾಧನೆಯನ್ನಲ್ಲದೆ, ಭಕ್ತರ ಒಡನಾಟ ಮತ್ತು ಅವರೊಡನೆ ಆಡುವ ಮಾತನ್ನೂ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಸಾಧನವೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಧುರ್ಯ’ ಎಂದರೆ ನೊಗ ಹೊರುವ ಎತ್ತು, ಅಂದರೆ ಮುಂದಾಳಾಗಿ ಹೊರೆ ಹೊರುವವನು. ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಮುಂದಾಳಾದವರ ಸಂಗ ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಅದಲ್ಲದೆ ‘ಚರಾಚರಾತ್ಮಕತನು’ ಎಂಬ ಮಾತು ಶೈವ ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ ಎರಡೂ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ, ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಈಶ್ವರನ ಶರೀರ ಎಂಬ ನೋಟ ಅಲ್ಲಿ ಇದೆ.

The third fruit is worth noticing. Besides practice done sitting alone, the verse counts the company of devotees and the talk exchanged with them as a means in its own right. ‘Dhurya’ means the ox that bears the yoke, that is, one who takes the load at the front, so the phrase means the company of those who lead in devotion to Shiva. Besides this, the phrase ‘characharatmakatanu’ suits both the Shaiva and the Advaita background, holding the view that the whole world is the body of the Lord.

ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯ ಛಂದಸ್ಸು ಇಲ್ಲಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಹದಿನೇಳು ಅಕ್ಷರಗಳ ಶಿಖರಿಣೀಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತದಲ್ಲಿದೆ, ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ಬಳಿ ಯತಿ. ಅಗಲವಾದ ಈ ಪಾದ ಸಾರೂಪ್ಯ, ಸಾಮೀಪ್ಯ, ಸಾಲೋಕ್ಯ, ಸಾಯುಜ್ಯ ಎಂಬ ಉದ್ದದ ಪದಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ದೀರ್ಘ ಸಮಾಸಗಳನ್ನೂ ಸರಾಗವಾಗಿ ಹೊರುತ್ತದೆ.

The metre of the Shivananda Lahari changes here. The preceding verses were in shikharini, of seventeen syllables. This verse is in shardulavikridita, nineteen syllables to the quarter with a pause after the twelfth. The wider line carries the long words sarupya, samipya, salokya and sayujya, and the long compounds that go with them, with ease.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಕಮ್ಮಾರನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದ ಹುಡುಗ ಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಏನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ, ಸಾಮಾನು ಎತ್ತಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಮಾತು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಷ ಕಳೆಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೈ ಹಿಡಿಯುವ ರೀತಿಯೂ ಆಚಾರಿಯ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

In a smith’s workshop a boy who has just joined does nothing at all in his first days. He stands beside the master, hands him his tools, watches and listens. Within a year even the way his hand holds a piece is the master’s way.

ಹತ್ತಿರವಿರುವುದು, ಜೊತೆಗೆ ನಡೆಯುವುದು, ಗಮನಿಸುವುದು, ಹೀಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಒಡನಾಟ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಯಾರ ಜೊತೆ ಹೊತ್ತು ಕಳೆಯುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಾವು ಯಾರಾಗುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

Being near, walking alongside, paying attention: different kinds of closeness work different changes in us. Whom we spend our hours with slowly settles who we become.