ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 26 ಅರ್ಥ: ಕದಾ ವಾ ತ್ವಾಂ

ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ‘ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕಾಣುವೆನು’ ಎಂದು ಮುಗಿದಿತ್ತು. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಕಂಡ ಮೇಲೆ ಏನು ಎಂದು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಓದಬಹುದು. ಹಿಂದಿನದು ದೂರದಿಂದ ಕಾಣುವ ದೃಶ್ಯ, ಇದು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಮುಟ್ಟುವ ಕ್ಷಣ. ಕ್ರಿಯಾಪದ ಭವಿಷ್ಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದೊಂದು ನಡೆದುಹೋದ ಅನುಭವದ ವರದಿಯಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಬರಬೇಕಾದ ಕ್ಷಣದ ಹಾರೈಕೆಯಾಗಿದೆ.

Verse 25 ended with ‘when shall I see you’. This verse takes up the same words and carries them further: and after seeing, what then? The two can be read as a pair. The earlier one is a sight beheld from a distance, this one is the moment of drawing near and touching. The verb stands in the future tense, so this reads not as the report of an experience already had but as the longing for a moment still to come.

ಪಾದಗಳನ್ನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಡಿಯುವುದು, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಒತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಎದೆಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ತಲೆಯಿಂದ ಎದೆಯವರೆಗಿನ ಈ ಇಳಿತ ಗೌರವದಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಚಲನೆ. ಪ್ರಸಾದವನ್ನೋ ಹಿರಿಯರ ಕಾಲನ್ನೋ ಮುಟ್ಟಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಒತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಪದ್ಧತಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಒಳಗೆ ಬಂದು ಕುಳಿತಿದೆ.

The verse moves in order: taking the feet in both hands, placing them on the head, pressing them to the eyes, holding them to the chest. This descent from head to chest is a movement from reverence towards affection. The familiar custom of our country, touching something sacred or an elder’s feet and then pressing the hand to one’s eyes, has come and settled inside the verse.

ಶಿವನ ಪಾದವನ್ನು ಪಾದಕಮಲ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಆ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳದೆ, ಪಾದಗಳಿಂದಲೇ ಅರಳಿದ ಕಮಲದ ಪರಿಮಳ ಬರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ‘ಸ್ಫುಟ’ ಎಂದರೆ ಆಗಲೇ ಅರಳಿದ, ಇನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿರದ. ಹೀಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಅನುಭವವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕಮಲ ಎಂಬ ಮಾತು ಮೂಗಿಗೂ ದಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಗಂಧ ಮತ್ತು ಪರಿಮಲ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇಟ್ಟು ವಾಸನೆಯ ದಟ್ಟತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.

Shiva’s feet are conventionally called lotus feet. Here the poet does not state the comparison outright, but says that the fragrance of open lotuses rises from the feet themselves. ‘Sphuta’ means already open, not still closed. The comparison thus turns into an experience, and the word lotus reaches the nose as well. Setting the two words gandha and parimala side by side suggests how thick the fragrance is.

‘ಬ್ರಹ್ಮ ಮೊದಲಾದವರಿಗೂ ಸಿಗದ ಆನಂದ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಬರಿಯ ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಸ್ತುತಿಸುವವರಿಗೆ ದಕ್ಕದ ಹತ್ತಿರತನ ಮುಟ್ಟುವ ಭಕ್ತನಿಗೆ ದಕ್ಕುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸೂಚನೆ. ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿದೆ. ‘ಅಲಭ್ಯಾಂ’ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರೂಪ, ಅದು ಪಾದಗಳಿಗೆ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆನಂದವನ್ನು ಹೇಳುವ ‘ಮುದಂ’ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯ ‘ಪರಿಮಲಾ’ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಾಲಿನ ‘ನಲಭ್ಯಾಂ’ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ‘ಪರಿಮಲಾನ್ ಅಲಭ್ಯಾಂ’ ಆಗುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಿಖರಿಣೀ.

Many read the phrase ‘the joy that Brahma and the rest do not obtain’ as more than a flourish of comparison. The suggestion is that the nearness which those who praise him from high station and formal worship do not reach is reached by the devotee who touches. There is a fine grammatical point here. ‘Alabhyam’ is a feminine form, so it does not qualify the feet but ‘mudam’, the joy. ‘Parimala’ at the end of the third line joins with ‘nalabhyam’ at the start of the fourth to give ‘parimalan alabhyam’. The metre is shikharini.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮನೆಯ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ, ಒಳಗಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಮತ್ತು ಒಲೆಯ ವಾಸನೆ ಮೊದಲು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮಾತು ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ.

Stepping into the courtyard of the house we were born in after many years, it is the smell of the earth floor and the hearth inside that reaches us first. Words come later.

ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿ ಸದಾ ವಿವರಣೆಯಿಂದ ಮೊದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಟ್ಟುವುದರಿಂದ, ವಾಸನೆಯಿಂದ, ಸದಾ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಗದಿಂದ ಅದು ಮೊದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ದೇಹಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪಾಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

Our love does not always begin with explanation. It begins with touch, with a smell, with the place we always sit. This verse reminds us that the body has a share in worship too.