ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 20 ಅರ್ಥ: ಸದಾ ಮೋಹಾಟವ್ಯಾಂ ಚರತಿ

ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯ ನೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ.

All hundred verses in Kannada, Sanskrit or English IAST.

ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)

ಸದಾ ಮೋಹಾಟವ್ಯಾಂ ಚರತಿ ಯುವತೀನಾಂ ಕುಚಗಿರೌ
ನಟತ್ಯಾಶಾಶಾಖಾಸ್ವಟತಿ ಝಟಿತಿ ಸ್ವೈರಮಭಿತಃ ।
ಕಪಾಲಿನ್ ಭಿಕ್ಷೋ ಮೇ ಹೃದಯಕಪಿಮತ್ಯಂತಚಪಲಂ
ದೃಢಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಬದ್ಧ್ವಾ ಶಿವ ಭವದಧೀನಂ ಕುರು ವಿಭೋ ॥ 20 ॥

ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)

सदा मोहाटव्यां चरति युवतीनां कुचगिरौ
नटत्याशाशाखास्वटति झटिति स्वैरमभितः ।
कपालिन् भिक्षो मे हृदयकपिमत्यन्तचपलं
दृढं भक्त्या बद्ध्वा शिव भवदधीनं कुरु विभो ॥ 20 ॥

ಶ್ಲೋಕ (English IAST)

sadā mohāṭavyāṃ carati yuvatīnāṃ kucagirau
naṭatyāśāśākhāsvaṭati jhaṭiti svairamabhitaḥ |
kapālin bhikṣo me hṛdayakapimatyantacapalaṃ
dṛḍhaṃ bhaktyā baddhvā śiva bhavadadhīnaṃ kuru vibho || 20 ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸದಾ (सदा, sadā) = ಸದಾ, ಯಾವಾಗಲೂ (always)
ಮೋಹಾಟವ್ಯಾಂ (मोहाटव्यां, mohāṭavyāṃ) = ಮೋಹದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ (ಮೋಹ ಅಟವೀ) (in the forest of delusion (moha atavi))
ಚರತಿ (चरति, carati) = ಅಲೆಯುತ್ತದೆ (it roams)
ಯುವತೀನಾಂ (युवतीनां, yuvatīnāṃ) = ತರುಣಿಯರ (of young women)
ಕುಚಗಿರೌ (कुचगिरौ, kucagirau) = ಎದೆಯೆಂಬ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ (ಕುಚ ಎಂದರೆ ಮೊಲೆ, ಗಿರಿ ಎಂದರೆ ಬೆಟ್ಟ) (on the hill of the breasts (kucha, breast, giri, hill))
ನಟತ್ಯಾಶಾಶಾಖಾಸ್ವಟತಿ (नटत्याशाशाखास्वटति, naṭatyāśāśākhāsvaṭati) = ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ, ಆಸೆಗಳೆಂಬ ಕೊಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತದೆ (ನಟತಿ ಆಶಾಶಾಖಾಸು ಅಟತಿ) (it dances, and leaps about on the branches of hope (natati ashashakhasu atati))
ಝಟಿತಿ (झटिति, jhaṭiti) = ಥಟ್ಟನೆ, ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ (in a flash)
ಸ್ವೈರಮಭಿತಃ (स्वैरमभितः, svairamabhitaḥ) = ಇಷ್ಟ ಬಂದಂತೆ ಸುತ್ತಲೂ (ಸ್ವೈರಮ್ ಅಭಿತಃ) (freely, in every direction (svairam abhitah))
ಕಪಾಲಿನ್ (कपालिन्, kapālin) = ಕಪಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದವನೇ (O Kapalin, bearer of the skull)
ಭಿಕ್ಷೋ (भिक्षो, bhikṣo) = ಭಿಕ್ಷುವೇ, ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವವನೇ (O Bhikshu, mendicant)
ಮೇ (मे, me) = ನನ್ನ (my)
ಹೃದಯಕಪಿಮತ್ಯಂತಚಪಲಂ (हृदयकपिमत्यन्तचपलं, hṛdayakapimatyantacapalaṃ) = ಬಹಳ ಚಪಲವಾದ ಹೃದಯವೆಂಬ ಕೋತಿಯನ್ನು (ಹೃದಯಕಪಿಮ್ ಅತ್ಯಂತಚಪಲಂ) (the exceedingly restless monkey of the heart (hridayakapim atyantachapalam))
ದೃಢಂ (दृढं, dṛḍhaṃ) = ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ (firmly)
ಭಕ್ತ್ಯಾ (भक्त्या, bhaktyā) = ಭಕ್ತಿಯಿಂದ (with devotion)
ಬದ್ಧ್ವಾ (बद्ध्वा, baddhvā) = ಕಟ್ಟಿ (having bound)
ಶಿವ (शिव, śiva) = ಶಿವನೇ (O Shiva)
ಭವದಧೀನಂ (भवदधीनं, bhavadadhīnaṃ) = ನಿನಗೆ ಅಧೀನವಾದದ್ದಾಗಿ (ಭವತ್ ಅಧೀನ) (subject to you (bhavat adhina))
ಕುರು (कुरु, kuru) = ಮಾಡು (make)
ವಿಭೋ (विभो, vibho) = ವಿಭುವೇ (O Vibhu)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ನನ್ನ ಹೃದಯವೆಂಬ ಕೋತಿ ಸದಾ ಮೋಹದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತದೆ, ತರುಣಿಯರ ಎದೆಯೆಂಬ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ, ಆಸೆಗಳೆಂಬ ಕೊಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ಥಟ್ಟನೆ ಇಷ್ಟ ಬಂದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಹಾರಾಡುತ್ತದೆ. ಕಪಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದವನೇ, ಭಿಕ್ಷುವೇ, ಅದು ಬಹಳ ಚಪಲವಾದದ್ದು. ಶಿವನೇ, ವಿಭುವೇ, ಅದನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ ನಿನಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿ ಮಾಡು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The monkey of my heart always roams in the forest of delusion, dances on the hill of young women’s breasts, and leaps in a flash, wherever it pleases, on the branches of hope. O bearer of the skull, O mendicant, it is exceedingly restless. O Shiva, O Vibhu, bind it firmly with devotion and make it subject to you.

ಶ್ಲೋಕ 20ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 20

ಇಡೀ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೇ ರೂಪಕವನ್ನು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದೆ. ಮನಸ್ಸು ಕೋತಿ, ಮೋಹವೇ ಕಾಡು, ಹೆಣ್ಣಿನ ಎದೆಯೇ ಬೆಟ್ಟ, ಆಸೆಗಳೇ ಕೊಂಬೆಗಳು. ಕೋತಿಯ ಸ್ವಭಾವದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಣಕ್ಕೂ ಒಂದೊಂದು ಜಾಗ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಅದನ್ನು ರಸವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವ ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಅವರಿಗಿಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಆತ್ಮಪರೀಕ್ಷೆ.

The whole verse holds a single image to the end. The mind is a monkey, delusion is the forest, a woman’s breast is the hill, and hopes are the branches. Every trait of a monkey is given its own place. The poet says plainly where the mind actually goes, and shows no interest in lingering over it. This is honest self-examination.

ಮೂರು ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು ಮೂರು ಬೇರೆ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ‘ಚರತಿ’ ಎಂದರೆ ಅಲೆಯುವುದು, ‘ನಟತಿ’ ಎಂದರೆ ಕುಣಿಯುವುದು, ‘ಅಟತಿ’ ಎಂದರೆ ಹಾರಾಡುತ್ತ ತಿರುಗುವುದು. ಜೊತೆಗೆ ‘ಝಟಿತಿ’ (ಥಟ್ಟನೆ) ಮತ್ತು ‘ಸ್ವೈರಂ’ (ಇಷ್ಟ ಬಂದಂತೆ) ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಕೋತಿಯ ಹಠಾತ್ ನೆಗೆತವನ್ನೇ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ತರುತ್ತವೆ. ‘ಚಪಲ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಚಂಚಲ, ನಿಲ್ಲದ ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ‘ಸದಾ’ ಎಂಬ ಮೊದಲ ಪದ ಇದು ಆಗಾಗಿನ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲ, ನಿತ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

Three verbs give three different movements. ‘Charati’ is to roam, ‘natati’ is to dance, and ‘atati’ is to range about in leaps. With them the two words ‘jhatiti’, in a flash, and ‘svairam’, as it pleases, bring the monkey’s sudden jumps before the eye. ‘Chapala’ means fickle, unable to keep still. The opening word ‘sada’, always, marks this as a daily condition rather than an occasional trouble.

ಕೇಳಿಕೆ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಕೋತಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕು ಎಂದು ಕವಿ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಕಟ್ಟಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಟ್ಟುವ ಹಗ್ಗ ಭಕ್ತಿ. ‘ಬದ್ಧ್ವಾ ಕುರು’ ಎಂಬ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿವೆ, ಮೊದಲು ಕಟ್ಟುವುದು, ಆಮೇಲೆ ತನ್ನ ಅಧೀನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಆಟದ ಕೋತಿಯನ್ನು ಆಟಗಾರ ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟು ಆಡಿಸುವ ಚಿತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಲನೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಒಡೆಯ ಸಿಗುತ್ತಾನೆ.

Notice what is asked. The poet does not ask for the monkey to be killed, but to be tied, and the rope is devotion. In the pair ‘baddhva kuru’ there are two steps, first the binding and then the bringing under control. Many readers see behind this the familiar sight of a showman holding his performing monkey on a rope. The movement does not stop, but it acquires a master.

ಎರಡು ಸಂಬೋಧನೆಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ. ‘ಕಪಾಲಿನ್’ ಎಂದರೆ ಕಪಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದವನು, ‘ಭಿಕ್ಷೋ’ ಎಂದರೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವವನು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೊರೆದು ಬರಿಗೈಯಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಶಿವನೇ ಈ ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸರಿಯಾದವನು. ಭಿಕ್ಷೆಯ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಕವಿ ಹಾಕುವುದು ತನ್ನ ಕೋತಿಯಂಥ ಮನಸ್ಸನ್ನೇ ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹಲವರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಕಪಾಲ’ ಮತ್ತು ‘ಕಪಿ’ ಎಂಬ ಪದಗಳ ನಾದಸಾಮ್ಯವೂ ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಈ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದು.

The choice of the two vocatives is not accidental. ‘Kapalin’ means the one who holds a skull, and ‘Bhiksho’ the one who begs. Shiva, who has given up everything and stands empty-handed, is the right one to take this restless mind. Many hear the suggestion that what the poet drops into the begging bowl is his own monkey-like mind. Some also read the echo between ‘kapala’ and ‘kapi’, monkey, as deliberate, though that cannot be said with certainty.

ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ದೂರಿನಿಂದ ಶರಣಾಗತಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೇಳಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೀನೇ ಹಿಡಿದಿಡು. ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಬೇರೆ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ, ಧೃತಿಯ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಗುಡಾರವಾಗಿ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಿಖರಿಣೀ.

The previous verse moved from complaint to surrender. Here the surrender becomes a definite request: hold my mind yourself. In the next verse the mind takes another form, a tent pitched on the post of steadiness. The metre is shikharini.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ರೈಲಿನ ಕಿಟಕಿಯ ಬಳಿ ಕೂತಾಗ ಕಣ್ಣು ಒಂದು ಗದ್ದೆಯಿಂದ ಕಂಬಕ್ಕೆ, ಕಂಬದಿಂದ ಮನೆಯ ಚಾವಣಿಗೆ ಹಾರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದರ ಮೇಲೂ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸು ದಿನದ ಬಹುಪಾಲು ಹೊತ್ತು ಇರುವುದು ಹೀಗೆಯೇ.

Sitting by a train window, the eye jumps from a field to a post, from the post to a roof. It settles on nothing. For much of the day the mind is just like that.

ಅದನ್ನು ಬಡಿದು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಗ್ಗದ ಉದ್ದದಷ್ಟು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತ ಮೇಯುವ ಕರುವಿನಂತೆ, ಒಂದು ಇಷ್ಟದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ದಿನದ ಕಟ್ಟಳೆಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟರೆ ಓಡಾಟ ಉಳಿದೂ ಅದಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕು ಸಿಗುತ್ತದೆ.

It cannot be beaten into stillness. Like a calf that grazes as far as its rope allows, when the mind is tied to work we love or to one settled daily practice, the moving about remains but it gains a direction.