ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 18 ಅರ್ಥ: ತ್ವಮೇಕೋ ಲೋಕಾನಾಂ

ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಗಿಬಿದ್ದ ದೇವತೆಗಳ ಸಾಲು ಕಾಣಿಸಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಹೆಸರು ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಏಕೆ ಬಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸ್ಥಾನವೇ ನಿನ್ನಿಂದ ಬಂದದ್ದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊತ್ತೂ ಅವರು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೇ ಮರಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಶ್ಲೋಕದ ವಾದ. ‘ತ್ವನ್ಮೂಲಾಂ’ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದ ಇಡೀ ವಾದವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ.

The previous verse showed the row of gods crowding in to bow. Here they are named, and a reason for their bowing is given: their station itself came from Shiva, and so, bearing it, they return to him. The single word ‘tvanmulam’, rooted in you, carries the whole argument.

‘ಪರಮಫಲದ’ ಮತ್ತು ‘ದಿವ್ಯಪದವೀ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ದಿವ್ಯಪದವಿ ಎಂದರೆ ಸ್ವರ್ಗ, ಅಧಿಕಾರ, ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನ. ಅದು ದೊಡ್ಡ ಫಲವೇ, ಆದರೆ ಕೊನೆಯ ಫಲವಲ್ಲ. ಪರಮಫಲ ಎಂದರೆ ಮೋಕ್ಷ, ಬಿಡುಗಡೆ. ಅದನ್ನು ಕೊಡುವವನು ಒಬ್ಬನೇ ಎಂಬುದು ಈ ಸಾಲಿನ ಒತ್ತು. ಬೇರೆ ಪೂಜೆಗಳಿಂದ ಸಿಗುವ ಫಲಗಳನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಜರಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

Note the distance between the two words ‘paramaphalada’ and ‘divyapadavi’. A divine station means heaven, authority, high office. That is a great fruit, but not the final one. The highest fruit means release. The stress of the line is that only one gives it. The verse does not scorn the fruits of other worship, it only marks their limit.

‘ಹರಿಮುಖಾಃ’ ಎಂದರೆ ಹರಿ ಮೊದಲಾದವರು, ಅಂದರೆ ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ ಮುಂತಾದವರು. ಇದೊಂದು ಶೈವ ಸ್ತೋತ್ರ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೀಳುಮಾತಿಲ್ಲ. ಶಂಕರರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳ ಬೇರೆತನ ಒಂದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಹಲವರ ವಿವರಣೆ. ಸ್ತೋತ್ರದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಆರಾಧ್ಯನಾದ ದೇವರನ್ನು ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಸಹಜ ರೂಢಿ.

‘Harimukhah’ means Hari and the rest, that is Vishnu, Brahma, Indra and the others. This is a Shaiva hymn, yet there is no belittling of the other gods here. In Shankara’s tradition, as many read it, a difference of names does not touch the one reality, and within a hymn it is the usual practice to speak of one’s own chosen deity as the source of all.

ಮೂರನೆಯ ಸಾಲಿನ ಜೋಡಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸೊಗಸಾಗಿದೆ. ‘ಕಿಯದ್ವಾ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಂ, ಮದಾಶಾ ಚ ಕಿಯತೀ’, ಅಂದರೆ ನಿನ್ನ ಔದಾರ್ಯ ಎಷ್ಟು, ನನ್ನ ಬಯಕೆ ಎಷ್ಟು. ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹೊಂದುತ್ತವೆ, ನಿನ್ನ ಕೊಡುಗೈ ಅಪಾರ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಕೇಳಿಕೆ ಸಣ್ಣದು ಎಂಬುದು ಒಂದು, ಇವೆರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಕೊಡದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೊಂದು. ‘ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದ ಬೇಡಿದವನನ್ನು ಬರಿಗೈಯಲ್ಲಿ ಕಳಿಸದ ಒಲವು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

The paired question in the third quarter is finely made: ‘kiyad va dakshinyam, madasha cha kiyati’, how much is your generosity, and how much is my hope? Two senses fit. One is that your giving is vast and my request small. The other is that, set side by side, they leave no reason for withholding. The word ‘dakshinya’ means the obligingness that does not send a petitioner away empty-handed.

ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನ ‘ವಹಂತಃ’ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ‘ವಹಸಿ’ ಒಂದೇ ಧಾತುವಿನ ರೂಪಗಳು. ದೇವತೆಗಳು ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾರೆ, ಶಿವ ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಹೊರಬೇಕು ಎಂಬ ಜೋಡಣೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಿಖರಿಣೀ.

‘Vahantah’ in the second quarter and ‘vahasi’ in the last are forms of the same root. The gods bear an office, and Shiva is asked to bear the charge of protecting the poet: the pairing is deliberate. The metre is shikharini.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹುಡುಗರು ಮೊದಲು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಳತೆ ಒಂದು ಸಲ ತಪ್ಪಿದ ಮೇಲೆ ಕೊನೆಗೆ ಹಳೆಯ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಯ ಬಳಿಗೇ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರೆಲ್ಲರ ಕೈಚಳಕದ ಬುನಾದಿ ಬಂದದ್ದೂ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ.

In a workshop the new hands first ask one another. After a measurement has gone wrong once, they end by going to the old craftsman. The groundwork of all their skill came from there too.

ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೆಳೆದಂತೆ ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಮರೆಯುವುದು ಸುಲಭ. ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವವರೇ ಮತ್ತೆ ಕಲಿಸಿದವರ ಬಳಿಗೆ ಮರಳುವುದರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದೇನೂ ಇಲ್ಲ.

As our competence grows it is easy to forget where it came from. Those who hold high places lose nothing by going back to the ones who taught them.