ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 35 ಅರ್ಥ: ಯೋಗಕ್ಷೇಮಧುರಂಧರಸ್ಯ

ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯ ನೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ.

All hundred verses in Kannada, Sanskrit or English IAST.

ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)

ಯೋಗಕ್ಷೇಮಧುರಂಧರಸ್ಯ ಸಕಲಶ್ರೇಯಃಪ್ರದೋದ್ಯೋಗಿನೋ
ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಮತೋಪದೇಶಕೃತಿನೋ ಬಾಹ್ಯಾಂತರವ್ಯಾಪಿನಃ ।
ಸರ್ವಜ್ಞಸ್ಯ ದಯಾಕರಸ್ಯ ಭವತಃ ಕಿಂ ವೇದಿತವ್ಯಂ ಮಯಾ
ಶಂಭೋ ತ್ವಂ ಪರಮಾಂತರಂಗ ಇತಿ ಮೇ ಚಿತ್ತೇ ಸ್ಮರಾಮ್ಯನ್ವಹಮ್ ॥ 35 ॥

ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)

योगक्षेमधुरन्धरस्य सकलश्रेयःप्रदोद्योगिनो
दृष्टादृष्टमतोपदेशकृतिनो बाह्यान्तरव्यापिनः ।
सर्वज्ञस्य दयाकरस्य भवतः किं वेदितव्यं मया
शम्भो त्वं परमान्तरङ्ग इति मे चित्ते स्मराम्यन्वहम् ॥ 35 ॥

ಶ್ಲೋಕ (English IAST)

yogakṣemadhurandharasya sakalaśreyaḥpradodyogino
dṛṣṭādṛṣṭamatopadeśakṛtino bāhyāntaravyāpinaḥ |
sarvajñasya dayākarasya bhavataḥ kiṃ veditavyaṃ mayā
śambho tvaṃ paramāntaraṅga iti me citte smarāmyanvaham || 35 ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಯೋಗಕ್ಷೇಮಧುರಂಧರಸ್ಯ (योगक्षेमधुरन्धरस्य, yogakṣemadhurandharasya) = ಎಲ್ಲರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತವನ (of you who bear the burden of everyone’s welfare)
ಸಕಲಶ್ರೇಯಃಪ್ರದೋದ್ಯೋಗಿನೋ (सकलश्रेयःप्रदोद्योगिनो, sakalaśreyaḥpradodyogino) = ಎಲ್ಲ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನೂ ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸದಾ ತೊಡಗಿದವನ (ಸಕಲಶ್ರೇಯಃಪ್ರದ, ಉದ್ಯೋಗಿನಃ) (of you who are ever at work granting every good (sakalashreyahprada, udyoginah))
ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಮತೋಪದೇಶಕೃತಿನೋ (दृष्टादृष्टमतोपदेशकृतिनो, dṛṣṭādṛṣṭamatopadeśakṛtino) = ಕಾಣುವುದರ ಮತ್ತು ಕಾಣದಿರುವುದರ ತಿಳಿವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದವನ (ದೃಷ್ಟ, ಅದೃಷ್ಟ, ಮತ, ಉಪದೇಶ, ಕೃತಿನಃ) (of you who have taught the doctrine of the seen and the unseen (drishta, adrishta, mata, upadesha, kritinah))
ಬಾಹ್ಯಾಂತರವ್ಯಾಪಿನಃ (बाह्यान्तरव्यापिनः, bāhyāntaravyāpinaḥ) = ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದವನ (of you who pervade outside and inside)
ಸರ್ವಜ್ಞಸ್ಯ (सर्वज्ञस्य, sarvajñasya) = ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿತವನ (of the all-knowing one)
ದಯಾಕರಸ್ಯ (दयाकरस्य, dayākarasya) = ಕರುಣೆಯ ಗಣಿಯಾದವನ (of the mine of compassion)
ಭವತಃ (भवतः, bhavataḥ) = ನಿನ್ನ (of you)
ಕಿಂ ವೇದಿತವ್ಯಂ ಮಯಾ (किं वेदितव्यं मया, kiṃ veditavyaṃ mayā) = ನಾನು ತಿಳಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಏನಿದೆ (what is there for me to make known)
ಶಂಭೋ (शम्भो, śambho) = ಶಂಭುವೇ (O Shambhu)
ತ್ವಂ ಪರಮಾಂತರಂಗ (त्वं परमान्तरङ्ग, tvaṃ paramāntaraṅga) = ನೀನೇ ಪರಮ ಅಂತರಂಗ, ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹತ್ತಿರದವನು (ಪರಮ ಅಂತರಂಗಃ) (you are the innermost intimate one (parama antarangah))
ಇತಿ ಮೇ ಚಿತ್ತೇ (इति मे चित्ते, iti me citte) = ಎಂದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ (thus, in my mind)
ಸ್ಮರಾಮ್ಯನ್ವಹಮ್ (स्मराम्यन्वहम्, smarāmyanvaham) = ದಿನವೂ ನೆನೆಯುತ್ತೇನೆ (ಸ್ಮರಾಮಿ ಅನ್ವಹಂ) (I remember every day (smarami anvaham))

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಎಲ್ಲರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತವನು, ಎಲ್ಲ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನೂ ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸದಾ ತೊಡಗಿದವನು, ಕಾಣುವುದರ ಮತ್ತು ಕಾಣದಿರುವುದರ ತಿಳಿವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದವನು, ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದವನು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿತವನು, ಕರುಣೆಯ ಗಣಿಯಾದವನು ನೀನು. ಅಂಥ ನಿನಗೆ ನಾನು ತಿಳಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಏನಿದೆ? ಶಂಭುವೇ, ನೀನೇ ನನ್ನ ಪರಮ ಅಂತರಂಗ ಎಂದು ದಿನವೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಯುತ್ತೇನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

You bear the burden of everyone’s welfare, you are ever at work granting every good, you have taught the doctrine of the seen and the unseen, you pervade outside and inside, you know all things and you are a mine of compassion. What is there for me to make known to you? O Shambhu, that you are my innermost one is what I remember in my mind every day.

ಶ್ಲೋಕ 35ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 35

ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ಜೋಡಿಪದ. ಯೋಗ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು, ಕ್ಷೇಮ ಎಂದರೆ ಇರುವುದನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು. ಇಂದಿಗೂ ಒಬ್ಬರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು. ಧುರಂಧರ ಎಂದರೆ ಧುರವನ್ನು, ಅಂದರೆ ನೊಗವನ್ನು ಹೊರುವ ಎತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗುವವನು. ಎಲ್ಲರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ನೊಗ ಶಿವನ ಹೆಗಲ ಮೇಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಶ್ಲೋಕದ ಮೊದಲ ಮಾತು.

Yogakshema is an old pair of words. Yoga is the getting of what one does not have, kshema the keeping safe of what one has. Even today, to ask after a person’s yogakshema is to ask how life stands with them. Dhurandhara is the bullock that bears the dhura, the yoke, and so one who carries a load and keeps going. The first thing the verse says is that the yoke of everyone’s welfare rests on Shiva’s shoulder.

ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಮತೋಪದೇಶಕೃತಿನಃ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ದೃಷ್ಟ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದು, ಅದೃಷ್ಟ ಎಂದರೆ ಕಾಣದಿರುವುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಣುವ ಮತ್ತು ಕಾಣದ ಎರಡನ್ನೂ ಕುರಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದವನು ಎಂದು ಒಂದು ಅರ್ಥ. ಹಳೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ದೃಷ್ಟಫಲ ಮತ್ತು ಅದೃಷ್ಟಫಲ ಎಂದು ಎರಡಾಗಿ ಎಣಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಫಲ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಸಿಗುವ ಫಲ. ಆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇಹ ಪರ ಎರಡರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ದಾರಿ ತೋರಿದವನು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳು ಶ್ಲೋಕದ ಉಳಿದ ಪದಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತವೆ.

The compound drishtadrishtamatopadeshakritinah is taken in two ways. Drishta is what is seen, adrishta what is not seen, so one sense is that he has taught the doctrine covering both the visible and the invisible. The older ritual texts also divide the fruit of action into drishtaphala and adrishtaphala, the fruit seen in this world and the fruit that comes later. In that sense he is the one who has shown the way in respect of both this world and the next. Either reading sits well with the other words of the verse.

ಬಾಹ್ಯಾಂತರವ್ಯಾಪೀ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ದಯಾಕರ ಎಂಬ ಮೂರು ಪದಗಳು ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ನನ್ನ ಒಳಗನ್ನೂ ಆವರಿಸಿರುವವನಿಗೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಲ್ಲವನಿಗೆ, ಕರುಣೆ ತುಂಬಿದವನಿಗೆ ನಾನು ಹೊಸದಾಗಿ ಏನನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕು? ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಕೆಲಸ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಮೆಲ್ಲನೆ ಕಳಚುತ್ತದೆ. ಉಳಿಯುವುದು ನೆನಪು.

The three words bahyantaravyapin, sarvajna and dayakara are what make the question of the verse possible. To one who fills my inside as well, who knows all things, who is full of compassion, what can I newly make known? No work is left of setting out a request in detail, and the verse quietly loosens a common understanding of prayer. What remains is remembrance.

ಅಂತರಂಗ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಒಳಗಿನ ಅಂಗ, ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದ ನಂಬಿಕಸ್ಥ. ಪರಮಾಂತರಂಗ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹತ್ತಿರದವನು, ನನ್ನ ಒಳಗಿನವನು. ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಕೃಪೆಯ ನೋಟವನ್ನೂ ಉಪದೇಶವನ್ನೂ ಬೇಡಿತ್ತು, ಮೂವತ್ತನೆಯದು ಸೇವೆಗೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಸಾಲದೆಂದಿತು, ಮೂವತ್ತೊಂದರಿಂದ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕರವರೆಗೆ ಶಿವನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿತು. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮಾತನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದಿನದ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ಬಳಿಕ ಯತಿ.

Antaranga means an inner limb, and in use it means the closest and most trusted person. Paramantaranga is then the nearest of all, the one within me. Verse 29 asked for a glance of grace and for teaching, verse 30 said that his own strength did not stretch to service, and verses 31 to 34 counted Shiva’s deeds. This verse withdraws speech and settles into a daily remembrance. The metre is shardulavikridita, a quarter of nineteen syllables with a pause after the twelfth.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರದ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಟರ್ ಇಳಿಸುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೋದರೆ, ಅಂಗಡಿಯವರು ನಾವು ಕೇಳುವ ಮೊದಲೇ ಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಕೆಲಸ ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

If we reach the shop near home just as the shutter is coming down, the shopkeeper has already set out what we came for before we ask. There is no list left to hand over.

ಬಹಳ ವರ್ಷ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರ ಬಳಿ ಮಾತು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ದೂರವಾಗುವುದಲ್ಲ. ವಿವರಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಸಂಬಂಧ ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಸಣ್ಣದಾಗಬಹುದು.

With those we have lived beside for many years, words grow fewer, and that is not distance. As there is less to explain, the tie grows lighter, and our prayer too may become smaller in the same way.