ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ: ಭಕ್ತಿ ಯೋಗ
ಇಪ್ಪತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳು. ಆಕಾರವುಳ್ಳ ಭಗವಂತನ ಉಪಾಸನೆಯೋ ಅವ್ಯಕ್ತದ ಉಪಾಸನೆಯೋ ಎಂಬ ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳುಳ್ಳ ಸಾಧನೆಯ ಏಣಿ, ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಭಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.
ಯಾವುದೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿದರೆ ಅದರ ಪದಶಃ ಅರ್ಥದ ಪುಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಲ್ಲ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಆ ಪುಟಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಏವಂ ಸತತಯುಕ್ತಾ ಯೇ ಭಕ್ತಾಸ್ತ್ವಾಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ।
ಯೇ ಚಾಪ್ಯಕ್ಷರಮವ್ಯಕ್ತಂ ತೇಷಾಂ ಕೇ ಯೋಗವಿತ್ತಮಾಃ ॥ 1 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.1ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →2ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಮಯ್ಯಾವೇಶ್ಯ ಮನೋ ಯೇ ಮಾಂ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಾ ಉಪಾಸತೇ।
ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಪರಯೋಪೇತಾಸ್ತೇ ಮೇ ಯುಕ್ತತಮಾ ಮತಾಃ ॥ 2 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.2ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →3ಯೇ ತ್ವಕ್ಷರಮನಿರ್ದೇಶ್ಯಮವ್ಯಕ್ತಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ।
ಸರ್ವತ್ರಗಮಚಿಂತ್ಯಂ ಚ ಕೂಟಸ್ಥಮಚಲಂ ಧ್ರುವಮ್ ॥ 3 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.3ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →4ಸನ್ನಿಯಮ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಂ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮಬುದ್ಧಯಃ।
ತೇ ಪ್ರಾಪ್ನುವಂತಿ ಮಾಮೇವ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಾಃ ॥ 4 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.4ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →5ಕ್ಲೇಶೋಽಧಿಕತರಸ್ತೇಷಾಮವ್ಯಕ್ತಾಸಕ್ತಚೇತಸಾಮ್।
ಅವ್ಯಕ್ತಾ ಹಿ ಗತಿರ್ದುಃಖಂ ದೇಹವದ್ಭಿರವಾಪ್ಯತೇ ॥ 5 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.5ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →6ಯೇ ತು ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಮಯಿ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಮತ್ಪರಾಃ।
ಅನನ್ಯೇನೈವ ಯೋಗೇನ ಮಾಂ ಧ್ಯಾಯಂತ ಉಪಾಸತೇ ॥ 6 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.6ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →7ತೇಷಾಮಹಂ ಸಮುದ್ಧರ್ತಾ ಮೃತ್ಯುಸಂಸಾರಸಾಗರಾತ್।
ಭವಾಮಿ ನಚಿರಾತ್ಪಾರ್ಥ ಮಯ್ಯಾವೇಶಿತಚೇತಸಾಮ್ ॥ 7 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.7ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →8ಮಯ್ಯೇವ ಮನ ಆಧತ್ಸ್ವ ಮಯಿ ಬುದ್ಧಿಂ ನಿವೇಶಯ।
ನಿವಸಿಷ್ಯಸಿ ಮಯ್ಯೇವ ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 8 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.8ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →9ಅಥ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಾತುಂ ನ ಶಕ್ನೋಷಿ ಮಯಿ ಸ್ಥಿರಮ್।
ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ ತತೋ ಮಾಮಿಚ್ಛಾಪ್ತುಂ ಧನಂಜಯ ॥ 9 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.9ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →10ಅಭ್ಯಾಸೇಽಪ್ಯಸಮರ್ಥೋಽಸಿ ಮತ್ಕರ್ಮಪರಮೋ ಭವ।
ಮದರ್ಥಮಪಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕುರ್ವನ್ಸಿದ್ಧಿಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ॥ 10 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.10ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →11ಅಥೈತದಪ್ಯಶಕ್ತೋಽಸಿ ಕರ್ತುಂ ಮದ್ಯೋಗಮಾಶ್ರಿತಃ।
ಸರ್ವಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಂ ತತಃ ಕುರು ಯತಾತ್ಮವಾನ್ ॥ 11 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.11ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →12ಶ್ರೇಯೋ ಹಿ ಜ್ಞಾನಮಭ್ಯಾಸಾಜ್ಜ್ಞಾನಾದ್ಧ್ಯಾನಂ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ।
ಧ್ಯಾನಾತ್ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಸ್ತ್ಯಾಗಾಚ್ಛಾಂತಿರನಂತರಮ್ ॥ 12 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.12ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →13ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಮೈತ್ರಃ ಕರುಣ ಏವ ಚ।
ನಿರ್ಮಮೋ ನಿರಹಂಕಾರಃ ಸಮದುಃಖಸುಖಃ ಕ್ಷಮೀ ॥ 13 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.13ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →14ಸಂತುಷ್ಟಃ ಸತತಂ ಯೋಗೀ ಯತಾತ್ಮಾ ದೃಢನಿಶ್ಚಯಃ।
ಮಯ್ಯರ್ಪಿತಮನೋಬುದ್ಧಿರ್ಯೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ ॥ 14 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.14ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →15ಯಸ್ಮಾನ್ನೋದ್ವಿಜತೇ ಲೋಕೋ ಲೋಕಾನ್ನೋದ್ವಿಜತೇ ಚ ಯಃ।
ಹರ್ಷಾಮರ್ಷಭಯೋದ್ವೇಗೈರ್ಮುಕ್ತೋ ಯಃ ಸ ಚ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ ॥ 15 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.15ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →16ಅನಪೇಕ್ಷಃ ಶುಚಿರ್ದಕ್ಷ ಉದಾಸೀನೋ ಗತವ್ಯಥಃ।
ಸರ್ವಾರಂಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಯೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ ॥ 16 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.16ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →17ಯೋ ನ ಹೃಷ್ಯತಿ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ನ ಶೋಚತಿ ನ ಕಾಂಕ್ಷತಿ।
ಶುಭಾಶುಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಭಕ್ತಿಮಾನ್ಯಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ ॥ 17 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.17ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →18ಸಮಃ ಶತ್ರೌ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚ ತಥಾ ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ।
ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು ಸಮಃ ಸಂಗವಿವರ್ಜಿತಃ ॥ 18 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.18ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →19ತುಲ್ಯನಿಂದಾಸ್ತುತಿರ್ಮೌನೀ ಸಂತುಷ್ಟೋ ಯೇನ ಕೇನಚಿತ್।
ಅನಿಕೇತಃ ಸ್ಥಿರಮತಿರ್ಭಕ್ತಿಮಾನ್ಮೇ ಪ್ರಿಯೋ ನರಃ ॥ 19 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.19ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →20ಯೇ ತು ಧರ್ಮ್ಯಾಮೃತಮಿದಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ।
ಶ್ರದ್ದಧಾನಾ ಮತ್ಪರಮಾ ಭಕ್ತಾಸ್ತೇಽತೀವ ಮೇ ಪ್ರಿಯಾಃ ॥ 20 ॥ಶ್ಲೋಕ 12.20ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →
ॐ ತತ್ಸದಿತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಸೂಪನಿಷತ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನಸಂವಾದೇ ಭಕ್ತಿಯೋಗೋ ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥
ಭಕ್ತಿ ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ
ಗೀತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು, ಅನೇಕರು ನಿತ್ಯ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡುವ ಅಧ್ಯಾಯವೂ ಹೌದು. ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಭಕ್ತ್ಯಾ ತ್ವನನ್ಯಯಾ’ (11.54) ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಆ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತದೆ: ಅದು ಯಾರಿಗೆ, ಹೇಗೆ, ಅದರ ಗುರುತುಗಳೇನು.
ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಮೊದಲು ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಉತ್ತರ: ಎರಡೂ ದಾರಿಗಳು ಅವನನ್ನೇ ತಲುಪುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಅವ್ಯಕ್ತದ ದಾರಿ ಕಷ್ಟ. ನಂತರ ಸಾಧನೆಯ ಏಣಿ: ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅವನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೆ ಅಭ್ಯಾಸ, ಅದೂ ಆಗದಿದ್ದರೆ ಅವನಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ, ಅದೂ ಆಗದಿದ್ದರೆ ಫಲತ್ಯಾಗ. ಕೊನೆಗೆ ‘ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ’ ಎಂಬ ಪಲ್ಲವಿಯೊಡನೆ ಭಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳು.
ಅಧ್ಯಾಯದ ನಡೆ
- ಶ್ಲೋಕ 1: ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವವರೋ ಅಕ್ಷರ ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವವರೋ, ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು?
- ಶ್ಲೋಕ 2 ರಿಂದ 5: ಉತ್ತರ. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟವರು ಯುಕ್ತತಮರು. ಅಕ್ಷರೋಪಾಸಕರೂ ನನ್ನನ್ನೇ ಸೇರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಶ್ರಮ ಹೆಚ್ಚು.
- ಶ್ಲೋಕ 6 ಮತ್ತು 7: ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ನಾನೇ ಬೇಗನೆ ಮೇಲೆತ್ತುತ್ತೇನೆ.
- ಶ್ಲೋಕ 8 ರಿಂದ 12: ಸಾಧನೆಯ ಏಣಿ. ಮನಸ್ಸಿನ ಸಮರ್ಪಣೆ, ಅಭ್ಯಾಸ, ಅವನಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ, ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗ, ತ್ಯಾಗದ ಕೂಡಲೇ ಶಾಂತಿ.
- ಶ್ಲೋಕ 13 ರಿಂದ 19: ಭಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದ, ಸ್ನೇಹಪರ, ಕರುಣಾಳು, ತೃಪ್ತ, ಯಾರಿಗೂ ಆತಂಕ ಕೊಡದ, ಶತ್ರು ಮಿತ್ರರಲ್ಲಿ ಸಮನಾದ ಭಕ್ತ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯ.
- ಶ್ಲೋಕ 20: ಈ ಧರ್ಮ್ಯಾಮೃತವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುವವರು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯರು.
ಸಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ: ಮೂರು ದೃಷ್ಟಿಗಳು
ಅಧ್ಯಾಯದ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೇ ಆಚಾರ್ಯರು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅಕ್ಷರ ಅವ್ಯಕ್ತ ಎಂದರೆ ಉಪಾಧಿರಹಿತ ಬ್ರಹ್ಮ. ಅದರ ಉಪಾಸಕರಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಭಗವಂತನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಎಂಬ ಮಾತೇ ಇಲ್ಲ, ‘ಯುಕ್ತತಮ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಸಗುಣೋಪಾಸಕರಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು. ಭಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಅಕ್ಷರೋಪಾಸಕ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ವರ್ಣನೆ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅಕ್ಷರ ಎಂದರೆ ಜೀವಾತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪ, ಅದರ ಉಪಾಸನೆ ಆತ್ಮನಿಷ್ಠೆ. ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತಿಯೋಗ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸುಲಭ, ಬೇಗನೆ ಫಲ ಕೊಡುವಂಥದ್ದು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅವ್ಯಕ್ತ ಎಂದರೆ ಅವ್ಯಕ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶ್ರೀತತ್ತ್ವ, ಮೋಕ್ಷ ಕೊಡುವವನು ಭಗವಂತನೊಬ್ಬನೇ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಉಪಾಸನೆಯೇ ಉತ್ತಮ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸಗುಣ ನಿರ್ಗುಣ ಉಪಾಸನೆಗಳ ನಡುವಿನ ತೀರ್ಮಾನ ಎಂದು ಓದಿ ಭಕ್ತಿಯ ಸುಲಭತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥ ಸರಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯರ ದಾರಿ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ನಿಲುವನ್ನೂ ಅವರವರ ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇವೆ.
ಈ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ
ಭಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ನಮ್ಮನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಕೋಲಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿ ಓದಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ಪುಟಗಳ ಆಶಯ. ಶೋಕಿಸದಿರುವುದು (12.17) ಬಹಳ ಕಾಲದ ಸಾಧನೆಯ ಸ್ಥಿತಿ, ದುಃಖವನ್ನು ಒಳಗೆ ಅದುಮಿಡುವುದಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ.
‘ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ’ ಭಾಗ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯ ಏಣಿಯನ್ನೂ ಭಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ: ಗಮನದ ಅಭ್ಯಾಸ, ಸೇವೆ, ಫಲದ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ, ಕೆಲಸದ ಜಾಗದ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಕೈ ತೊಳೆಯುವಂಥ ಶುಚಿತ್ವ, ದೀರ್ಘ ಶೋಕಕ್ಕೆ ನೆರವು. ಆರೋಗ್ಯದ ಮಾತುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯೇ ಸರಿ.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ