ಭಗವದ್ಗೀತೆ 12.13 ಅರ್ಥ: ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ

ಇಲ್ಲಿಂದ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಭಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಟ್ಟಿ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಭಗವಂತನ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಬೇಗನೆ ತರುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಮೂರು ಪದಗಳಿಗೆ ಅವರು ಕೊಡುವ ಕ್ರಮ ಸೊಗಸಾಗಿದೆ: ತನಗಿಂತ ಮೇಲಿನವರ ಬಗ್ಗೆ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲ, ಸಮಾನರೊಡನೆ ಸ್ನೇಹ, ಕೆಳಗಿನವರ ಬಗ್ಗೆ ಕರುಣೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ’ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದವರನ್ನೂ ದ್ವೇಷಿಸದವನು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ತನ್ನ ಆತ್ಮವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ‘ಕ್ಷಮೀ’ ಎಂದರೆ ನಿಂದಿಸಿದಾಗಲೂ ಹೊಡೆದಾಗಲೂ ವಿಕಾರಗೊಳ್ಳದವನು.

From here to the end of the chapter comes the famous list of the marks of a devotee. According to Sridhara Swami these eight verses give the qualities that quickly bring the Lord’s grace. The order he gives to the first three words is lovely: no hatred towards those above oneself, friendship with equals, compassion for those below. For Shankara ‘adveshta’ is one who does not hate even those who cause him suffering, for he sees all beings as his own Self. ‘Kshami’ is one who stays unmoved even when abused or struck.

ಈ ಪಟ್ಟಿ ಯಾರನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯರು ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಇದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯ ಕೊಡುವ, ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ವರ್ಣನೆ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಇದು ಆತ್ಮನಿಷ್ಠನಾದ ಕರ್ಮಯೋಗಿಯ ವರ್ಣನೆ. ‘ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ’ಕ್ಕೆ ಅವರ ವಿವರಣೆ ಆಳವಾದದ್ದು: ತನ್ನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವರು, ಹಾನಿ ಮಾಡುವವರು ತನ್ನದೇ ಹಿಂದಿನ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈಶ್ವರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸುವವನು, ಅವರು ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕರುಣೆ ತೋರುವವನು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.

The acharyas part on whom this list describes. For Shankara it describes the renunciate who worships the imperishable and gives fearlessness to all beings. For Ramanuja it describes the karma yogi devoted to the self. His explanation of ‘adveshta’ is profound: one who reflects that those who hate and harm him do so, prompted by the Lord, in keeping with his own past faults, and so cultivates friendship even towards them, and shows compassion to them when they are in sorrow. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಕ್ರಮ ಕೆಲಸದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ: ಹಿರಿಯರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಡನೆ ಸ್ನೇಹ, ಕಿರಿಯರ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕರುಣೆ.

Sridhara Swami’s order applies directly to the workplace: no envy at the success of seniors, friendship with colleagues, compassion for juniors and for patients.

‘ನನ್ನದು’ ಮತ್ತು ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾರಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಿದಾಗ ಕ್ಷಮೆ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಇತರರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಕ್ಷಮಿಸುವವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

When the two burdens of ‘mine’ and ‘I’ are set down, forgiveness becomes easy. Before it lightens anyone else, it lightens the mind of the one who forgives.