ಭಗವದ್ಗೀತೆ 12.20 ಅರ್ಥ: ಯೇ ತು ಧರ್ಮ್ಯಾಮೃತಮಿದಂ

ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಇಡೀ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ‘ಧರ್ಮ್ಯಾಮೃತ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅದು ಧರ್ಮದಿಂದ ದೂರವಾಗದ, ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ್ದರಿಂದ ಅಮೃತವಾದ ಉಪದೇಶ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುವವರು ಅಕ್ಷರಾತ್ಮನಾದ ಅವನನ್ನೇ ಪರಮ ಗತಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ, ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞಾನ ರೂಪದ ಉತ್ತಮ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು. ‘ಪ್ರಿಯೋ ಹಿ ಜ್ಞಾನಿನೋಽತ್ಯರ್ಥಂ’ (7.17) ಎಂದು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ್ದೇ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ‘ಧರ್ಮಾಮೃತ’ ಎಂಬ ಪಾಠವೂ ಕೆಲವೆಡೆ ಇದೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

The last verse of the chapter calls the whole list ‘dharmyamrita’. For Shankara it is teaching that never departs from dharma, and is nectar because it is the cause of immortality. According to him those who follow it are renunciates who hold him, the imperishable Self, as their supreme goal, and who have taken refuge in the highest devotion, which is knowledge of the supreme truth. What was said earlier, ‘priyo hi jnanino ‘tyartham’ (7.17), comes to completion here, he says. Sridhara Swami records that some read the text as ‘dharmamrita’.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಆರಂಭದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮರಳಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಇಲ್ಲಿನ ‘ಧರ್ಮ್ಯಾಮೃತ’ ಎರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಭಕ್ತಿಯೋಗ, ಅದು ಸಾಧನವೂ ಹೌದು, ಗುರಿಯಷ್ಟೇ ಪ್ರಿಯವೂ ಹೌದು. ಹಿಂದಿನ ಪಟ್ಟಿಯ ಆತ್ಮನಿಷ್ಠರಿಗಿಂತಲೂ ಇವರು ‘ಅತೀವ’, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯರು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಪದಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ‘ಧರ್ಮ’ ಎಂದರೆ ವಿಷ್ಣು, ‘ಧರ್ಮ್ಯ’ ಎಂದರೆ ಅವನ ಬಗೆಗಿನದು, ‘ಅಮೃತ’ ಎಂದರೆ ಮೃತ್ಯು ಮೊದಲಾದ ಸಂಸಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು, ‘ಶ್ರದ್ಧೆ’ ಎಂದರೆ ಆಸ್ತಿಕ್ಯ. ಈ ಭೇದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಪು ಕೊಡುವುದು ಈ ಪುಟದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ.

Ramanuja ties the chapter back to its opening question: the ‘dharmyamrita’ here is the bhakti yoga taught in the second verse, which is both the means and as dear as the goal. These are ‘exceedingly’ dear, more even than the self-devoted of the preceding list. Madhva gives the words his own senses: ‘dharma’ is Vishnu, ‘dharmya’ what concerns him, ‘amrita’ what destroys worldly existence with its death and the rest, and ‘shraddha’ is faith in the reality of God. It is not the work of this page to judge between these differences.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಈ ಪಟ್ಟಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಕೋಲಲ್ಲ, ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕನ್ನಡಿ. ಎಲ್ಲವೂ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಬರಬೇಕಿಲ್ಲ. ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು ಆರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಸಾಕು.

This list is not a stick to measure ourselves with, it is a mirror to look into. Not everything need come at once. Choosing one quality a day and paying attention to it is enough.

‘ಶ್ರದ್ದಧಾನಾಃ’, ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳವರು. ಕೃಷ್ಣ ಕೇಳುವುದು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನಲ್ಲ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರಿಯುವುದನ್ನು. ತನ್ನ ಕೊರತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಠೋರವಾಗದೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುವುದೂ ಈ ದಾರಿಯ ಭಾಗ.

‘Shraddadhanah’, those who have faith. What Krishna asks for is not perfection, but going on with faith. Moving forward gently, without being harsh about our own shortcomings, is also part of this path.