ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಪ್ರಕಾಶಂ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ಮೋಹಮೇವ ಚ ಪಾಂಡವ।
ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಸಂಪ್ರವೃತ್ತಾನಿ ನ ನಿವೃತ್ತಾನಿ ಕಾಂಕ್ಷತಿ ॥ 22 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
श्रीभगवानुवाच
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव।
न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ 22 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
śrībhagavānuvāca
prakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava|
na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati || 22 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಉವಾಚ (श्रीभगवान् उवाच, śrībhagavān uvāca) = ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು (the Blessed Lord said)
- ಪಾಂಡವ ಪ್ರಕಾಶಂ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ಮೋಹಮ್ ಏವ ಚ (पाण्डव प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहम् एव च, pāṇḍava prakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca moham eva ca) = ಪಾಂಡವ, ಬೆಳಕು, ಚಟುವಟಿಕೆ, ಮೋಹ ಇವು (light, activity and delusion, O son of Pandu)
- ಸಂಪ್ರವೃತ್ತಾನಿ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ (सम्प्रवृत्तानि न द्वेष्टि, sampravṛttāni na dveṣṭi) = ಬಂದಾಗ ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ (he does not hate when they arise)
- ನಿವೃತ್ತಾನಿ ನ ಕಾಂಕ್ಷತಿ (निवृत्तानि न काङ्क्षति, nivṛttāni na kāṅkṣati) = ಹೋದಾಗ ಹಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ (nor long for them when they cease)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ಪಾಂಡವ, ಬೆಳಕು, ಚಟುವಟಿಕೆ, ಮೋಹ ಇವು ಬಂದಾಗ ಅವನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹೋದಾಗ ಹಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ…
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The Blessed Lord said: Light, activity and delusion, O son of Pandu, he does not hate when they arise, nor long for them when they cease…
ಶ್ಲೋಕ 14.22ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 14.22
ಬೆಳಕು ಸತ್ತ್ವದ ಕಾರ್ಯ, ಚಟುವಟಿಕೆ ರಜಸ್ಸಿನದು, ಮೋಹ ತಮಸ್ಸಿನದು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇದನ್ನು ಒಳಗಿನ ಅನುಭವದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ‘ನನ್ನಲ್ಲಿ ತಾಮಸ ಭಾವ ಹುಟ್ಟಿದೆ, ನಾನು ಮೂಢನಾದೆ’ ಎಂದು ಗುಣಾತೀತ ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಬೆಳಕು ಹೋದಾಗ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರ ಬೇಕೆಂದು ಅರ್ಜುನ ಕೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಗುರುತು ತನಗೆ ತಾನೇ ಅರಿಯಬಹುದಾದದ್ದು.
Light is the work of sattva, activity of rajas, delusion of tamas. Shankara puts it in the language of inner experience: the one beyond the gunas does not hate it, thinking ‘a tamasic state has arisen in me, I have become dull’, and likewise does not long for the light of sattva when it goes. According to Sridhara Swami, though Arjuna had an answer about the one of steady wisdom in the second chapter, he asked again for more detail, so Krishna answers in another way, and the mark in this verse is one known only to oneself.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಓದು ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದದ್ದು: ‘ಪ್ರಾಯಃ’, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮವೇದದ ಭಾಲ್ಲವೇಯ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಆದರೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಯಸಬೇಕು, ತಮಸ್ ಒಳಹೊಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. ದೇವತೆಗಳೂ ಋಷಿಗಳೂ ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಹೀನರಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಆತ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟ ಅನಿಷ್ಟಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಗುಣಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಅವನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹೋದಾಗ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
Madhva’s reading is close to real life: ‘prayah’, for the most part, he does not hate or long. Quoting the Bhallaveya branch of the Samaveda he says: yet one should desire subtle sattva, and if tamas enters, give it up. Even the gods and sages, he says, are not without sattva. According to Ramanuja he does not hate the workings of the gunas that come as the welcome and the unwelcome in things other than the self, nor desire them when they go.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹವಾಮಾನದಂತೆ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಮಂದವಾದ ದಿನಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಬೈದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ದಿನ ಮುಗಿದಾಗ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸದಿರುವುದು, ಇದು ಒಳಗಿನ ಸಮತೋಲನ.
States of mind come and go like weather. Not scolding ourselves for a dull day, and not pining for a clear day once it has passed: this is inner balance.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ‘ಪ್ರಾಯಃ’ ಮಾತು ಸಮಾಧಾನ ಕೊಡುತ್ತದೆ: ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಸಮವಾಗಿರುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ.
Madhva’s word ‘for the most part’ is a comfort: perfection does not come all at once. Being even most of the time is itself a great achievement.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ