ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ: ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮ ಯೋಗ
ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳು. ಅರ್ಜುನನ ಏಳು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ನೆನಪು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ಹಾಗೂ ಹೊಗೆಯ ಎರಡು ದಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.
ಯಾವುದೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿದರೆ ಅದರ ಪದಶಃ ಅರ್ಥದ ಪುಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಲ್ಲ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಆ ಪುಟಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಕಿಂ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಕಿಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಕಿಂ ಕರ್ಮ ಪುರುಷೋತ್ತಮ।
ಅಧಿಭೂತಂ ಚ ಕಿಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮಧಿದೈವಂ ಕಿಮುಚ್ಯತೇ ॥ 1 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.1ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →2ಅಧಿಯಜ್ಞಃ ಕಥಂ ಕೋಽತ್ರ ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ಮಧುಸೂದನ।
ಪ್ರಯಾಣಕಾಲೇ ಚ ಕಥಂ ಜ್ಞೇಯೋಽಸಿ ನಿಯತಾತ್ಮಭಿಃ ॥ 2 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.2ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →3ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಅಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಂ ಸ್ವಭಾವೋಽಧ್ಯಾತ್ಮಮುಚ್ಯತೇ।
ಭೂತಭಾವೋದ್ಭವಕರೋ ವಿಸರ್ಗಃ ಕರ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಃ ॥ 3 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.3ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →4ಅಧಿಭೂತಂ ಕ್ಷರೋ ಭಾವಃ ಪುರುಷಶ್ಚಾಧಿದೈವತಮ್।
ಅಧಿಯಜ್ಞೋಽಹಮೇವಾತ್ರ ದೇಹೇ ದೇಹಭೃತಾಂ ವರ ॥ 4 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.4ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →5ಅಂತಕಾಲೇ ಚ ಮಾಮೇವ ಸ್ಮರನ್ಮುಕ್ತ್ವಾ ಕಲೇವರಮ್।
ಯಃ ಪ್ರಯಾತಿ ಸ ಮದ್ಭಾವಂ ಯಾತಿ ನಾಸ್ತ್ಯತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥ 5 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.5ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →6ಯಂ ಯಂ ವಾಪಿ ಸ್ಮರನ್ಭಾವಂ ತ್ಯಜತ್ಯಂತೇ ಕಲೇವರಮ್।
ತಂ ತಮೇವೈತಿ ಕೌಂತೇಯ ಸದಾ ತದ್ಭಾವಭಾವಿತಃ ॥ 6 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.6ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →7ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ಕಾಲೇಷು ಮಾಮನುಸ್ಮರ ಯುಧ್ಯ ಚ।
ಮಯ್ಯರ್ಪಿತಮನೋಬುದ್ಧಿರ್ಮಾಮೇವೈಷ್ಯಸ್ಯಸಂಶಯಮ್ ॥ 7 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.7ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →8ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗಯುಕ್ತೇನ ಚೇತಸಾ ನಾನ್ಯಗಾಮಿನಾ।
ಪರಮಂ ಪುರುಷಂ ದಿವ್ಯಂ ಯಾತಿ ಪಾರ್ಥಾನುಚಿಂತಯನ್ ॥ 8 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.8ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →9ಕವಿಂ ಪುರಾಣಮನುಶಾಸಿತಾರಮಣೋರಣೀಯಾಂಸಮನುಸ್ಮರೇದ್ಯಃ।
ಸರ್ವಸ್ಯ ಧಾತಾರಮಚಿಂತ್ಯರೂಪಮಾದಿತ್ಯವರ್ಣಂ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ ॥ 9 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.9ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →10ಪ್ರಯಾಣಕಾಲೇ ಮನಸಾಚಲೇನ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಯುಕ್ತೋ ಯೋಗಬಲೇನ ಚೈವ।
ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಾಣಮಾವೇಶ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ಸ ತಂ ಪರಂ ಪುರುಷಮುಪೈತಿ ದಿವ್ಯಮ್ ॥ 10 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.10ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →11ಯದಕ್ಷರಂ ವೇದವಿದೋ ವದಂತಿ ವಿಶಂತಿ ಯದ್ಯತಯೋ ವೀತರಾಗಾಃ।
ಯದಿಚ್ಛಂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಚರಂತಿ ತತ್ತೇ ಪದಂ ಸಂಗ್ರಹೇಣ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯೇ ॥ 11 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.11ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →12ಸರ್ವದ್ವಾರಾಣಿ ಸಂಯಮ್ಯ ಮನೋ ಹೃದಿ ನಿರುಧ್ಯ ಚ।
ಮೂರ್ಧ್ನ್ಯಾಧಾಯಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಣಮಾಸ್ಥಿತೋ ಯೋಗಧಾರಣಾಮ್ ॥ 12 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.12ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →13ಓಮಿತ್ಯೇಕಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವ್ಯಾಹರನ್ಮಾಮನುಸ್ಮರನ್।
ಯಃ ಪ್ರಯಾತಿ ತ್ಯಜಂದೇಹಂ ಸ ಯಾತಿ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್ ॥ 13 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.13ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →14ಅನನ್ಯಚೇತಾಃ ಸತತಂ ಯೋ ಮಾಂ ಸ್ಮರತಿ ನಿತ್ಯಶಃ।
ತಸ್ಯಾಹಂ ಸುಲಭಃ ಪಾರ್ಥ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ ॥ 14 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.14ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →15ಮಾಮುಪೇತ್ಯ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ದುಃಖಾಲಯಮಶಾಶ್ವತಮ್।
ನಾಪ್ನುವಂತಿ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಸಂಸಿದ್ಧಿಂ ಪರಮಾಂ ಗತಾಃ ॥ 15 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.15ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →16ಆಬ್ರಹ್ಮಭುವನಾಲ್ಲೋಕಾಃ ಪುನರಾವರ್ತಿನೋಽರ್ಜುನ।
ಮಾಮುಪೇತ್ಯ ತು ಕೌಂತೇಯ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ನ ವಿದ್ಯತೇ ॥ 16 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.16ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →17ಸಹಸ್ರಯುಗಪರ್ಯಂತಮಹರ್ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಿದುಃ।
ರಾತ್ರಿಂ ಯುಗಸಹಸ್ರಾಂತಾಂ ತೇಽಹೋರಾತ್ರವಿದೋ ಜನಾಃ ॥ 17 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.17ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →18ಅವ್ಯಕ್ತಾದ್ವ್ಯಕ್ತಯಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಭವಂತ್ಯಹರಾಗಮೇ।
ರಾತ್ರ್ಯಾಗಮೇ ಪ್ರಲೀಯಂತೇ ತತ್ರೈವಾವ್ಯಕ್ತಸಂಜ್ಞಕೇ ॥ 18 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.18ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →19ಭೂತಗ್ರಾಮಃ ಸ ಏವಾಯಂ ಭೂತ್ವಾ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಲೀಯತೇ।
ರಾತ್ರ್ಯಾಗಮೇಽವಶಃ ಪಾರ್ಥ ಪ್ರಭವತ್ಯಹರಾಗಮೇ ॥ 19 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.19ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →20ಪರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತು ಭಾವೋಽನ್ಯೋಽವ್ಯಕ್ತೋಽವ್ಯಕ್ತಾತ್ಸನಾತನಃ।
ಯಃ ಸ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ನಶ್ಯತ್ಸು ನ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 20 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.20ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →21ಅವ್ಯಕ್ತೋಽಕ್ಷರ ಇತ್ಯುಕ್ತಸ್ತಮಾಹುಃ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್।
ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ನಿವರ್ತಂತೇ ತದ್ಧಾಮ ಪರಮಂ ಮಮ ॥ 21 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.21ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →22ಪುರುಷಃ ಸ ಪರಃ ಪಾರ್ಥ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಲಭ್ಯಸ್ತ್ವನನ್ಯಯಾ।
ಯಸ್ಯಾಂತಃಸ್ಥಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಯೇನ ಸರ್ವಮಿದಂ ತತಮ್ ॥ 22 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.22ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →23ಯತ್ರ ಕಾಲೇ ತ್ವನಾವೃತ್ತಿಮಾವೃತ್ತಿಂ ಚೈವ ಯೋಗಿನಃ।
ಪ್ರಯಾತಾ ಯಾಂತಿ ತಂ ಕಾಲಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭರತರ್ಷಭ ॥ 23 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.23ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →24ಅಗ್ನಿರ್ಜ್ಯೋತಿರಹಃ ಶುಕ್ಲಃ ಷಣ್ಮಾಸಾ ಉತ್ತರಾಯಣಮ್।
ತತ್ರ ಪ್ರಯಾತಾ ಗಚ್ಛಂತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೋ ಜನಾಃ ॥ 24 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.24ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →25ಧೂಮೋ ರಾತ್ರಿಸ್ತಥಾ ಕೃಷ್ಣಃ ಷಣ್ಮಾಸಾ ದಕ್ಷಿಣಾಯನಮ್।
ತತ್ರ ಚಾಂದ್ರಮಸಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯೋಗೀ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನಿವರ್ತತೇ ॥ 25 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.25ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →26ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣೇ ಗತೀ ಹ್ಯೇತೇ ಜಗತಃ ಶಾಶ್ವತೇ ಮತೇ।
ಏಕಯಾ ಯಾತ್ಯನಾವೃತ್ತಿಮನ್ಯಯಾವರ್ತತೇ ಪುನಃ ॥ 26 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.26ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →27ನೈತೇ ಸೃತೀ ಪಾರ್ಥ ಜಾನನ್ಯೋಗೀ ಮುಹ್ಯತಿ ಕಶ್ಚನ।
ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ಕಾಲೇಷು ಯೋಗಯುಕ್ತೋ ಭವಾರ್ಜುನ ॥ 27 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.27ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →28ವೇದೇಷು ಯಜ್ಞೇಷು ತಪಃಸು ಚೈವ ದಾನೇಷು ಯತ್ಪುಣ್ಯಫಲಂ ಪ್ರದಿಷ್ಟಮ್।
ಅತ್ಯೇತಿ ತತ್ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಯೋಗೀ ಪರಂ ಸ್ಥಾನಮುಪೈತಿ ಚಾದ್ಯಮ್ ॥ 28 ॥ಶ್ಲೋಕ 8.28ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →
ॐ ತತ್ಸದಿತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಸೂಪನಿಷತ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನಸಂವಾದೇ ಅಕ್ಷರಬ್ರಹ್ಮಯೋಗೋ ನಾಮ ಅಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥
ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮ ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ
ಏಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರು ಪದಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸದೆ ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು: ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ಕರ್ಮ, ಅಧಿಭೂತ, ಅಧಿದೈವ, ಅಧಿಯಜ್ಞ. ಅದರ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಸಾವಿನ ಸಮಯದ ನೆನಪಿನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೇಳಿತ್ತು. ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಅರ್ಜುನನ ಏಳು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನೇ ಬಿಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಳ ತತ್ತ್ವವಿದೆ: ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದ ನೆನಪು, ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಮನಸ್ಸು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ತೊಯ್ದಿತ್ತೋ ಅದರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ‘ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನನ್ನು ನೆನೆ, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಮಾಡು’ ಎಂಬ ಉಪದೇಶ. ಕಠಿಣ ಯೋಗಕ್ರಮಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ, ಅನನ್ಯವಾಗಿ ನಿತ್ಯವೂ ನೆನೆಯುವವನಿಗೆ ‘ನಾನು ಸುಲಭ’ ಎಂಬ ಮೃದುವಾದ ಮಾತೂ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಅಧ್ಯಾಯದ ನಡೆ
- ಶ್ಲೋಕ 1 ಮತ್ತು 2: ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ಕರ್ಮ, ಅಧಿಭೂತ, ಅಧಿದೈವ, ಅಧಿಯಜ್ಞ, ಮತ್ತು ಸಾವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಬಗೆ ಎಂಬ ಅರ್ಜುನನ ಏಳು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.
- ಶ್ಲೋಕ 3 ಮತ್ತು 4: ಮೊದಲ ಆರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಉತ್ತರಗಳು.
- ಶ್ಲೋಕ 5 ರಿಂದ 8: ಕೊನೆಯ ಕಾಲದ ನೆನಪು, ‘ಸದಾ ತದ್ಭಾವಭಾವಿತಃ’ ಎಂಬ ನಿಯಮ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೆನೆಯುತ್ತ ಕರ್ತವ್ಯ ಮಾಡುವುದು.
- ಶ್ಲೋಕ 9 ರಿಂದ 13: ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ವಸ್ತುವಾದ ಪರಮ ಪುರುಷ, ಹುಬ್ಬುಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಾಣ, ಇಂದ್ರಿಯದ್ವಾರಗಳ ಸಂಯಮ, ಮತ್ತು ಓಂಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡುವ ಯೋಗಿ.
- ಶ್ಲೋಕ 14 ರಿಂದ 16: ಅನನ್ಯವಾಗಿ ನಿತ್ಯವೂ ನೆನೆಯುವವನಿಗೆ ಭಗವಂತ ಸುಲಭ, ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಸೇರಿದವರಿಗೆ ಮರುಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ.
- ಶ್ಲೋಕ 17 ರಿಂದ 22: ಬ್ರಹ್ಮನ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಗಳು, ಸೃಷ್ಟಿ ಲಯಗಳ ಚಕ್ರ, ಅದರ ಆಚೆಯ ಸನಾತನ ಅವ್ಯಕ್ತ, ಮತ್ತು ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಿಗುವ ಪರಮ ಪುರುಷ.
- ಶ್ಲೋಕ 23 ರಿಂದ 28: ಬೆಳಕಿನ ಮತ್ತು ಹೊಗೆಯ ಎರಡು ದಾರಿಗಳು, ‘ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಯೋಗಯುಕ್ತನಾಗಿರು’ ಎಂಬ ಕರೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಪುಣ್ಯಫಲಗಳನ್ನು ದಾಟುವ ತಿಳಿವು.
ಅಕ್ಷರ: ಮೂರು ಅರ್ಥಗಳು
ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ‘ಅಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಂ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯರು ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೂ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೂ ಅಕ್ಷರ ಪರಬ್ರಹ್ಮವೇ. ಆದರೆ ‘ಸ್ವಭಾವ’ವನ್ನು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಪ್ರತಿ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದೂ, ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಜೀವ ಎಂದೂ ಅರ್ಥಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪರಮ ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಜೀವಾತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪ.
ಈ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥ ಸರಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯರ ದಾರಿ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ನಿಲುವನ್ನೂ ಅವರವರ ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇವೆ.
ಉತ್ತರಾಯಣ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಯನ
ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಉತ್ತರಾಯಣ, ದಕ್ಷಿಣಾಯನ, ಹಗಲು, ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಅನೇಕರು ಸಾವಿನ ದಿನಾಂಕದ ನಿಯಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು, ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಮೂವರೂ ಇವುಗಳನ್ನು ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಜೀವನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳು ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಲ್ಲಾಗಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ ಜ್ಞಾನಿಗೂ ಫಲ ತಪ್ಪದು ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಇದೆ.
ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ
ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಅಧ್ಯಾಯವಾದ್ದರಿಂದ, ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಪ್ಯಾಲಿಯೇಟಿವ್ ಆರೈಕೆಯ ಕೆಲವು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಹತ್ತನೆಯ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪ್ರಾಣಧಾರಣೆಯ ಕ್ರಮಗಳು ಪರಿಣತ ಯೋಗಿಗಳ ವಿಷಯ. ಅವುಗಳನ್ನು ಪುಸ್ತಕ ಓದಿ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲ.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು.