ಭಗವದ್ಗೀತೆ 8.25 ಅರ್ಥ: ಧೂಮೋ ರಾತ್ರಿಸ್ತಥಾ ಕೃಷ್ಣಃ

ಮುದ್ರಿಸಿ PDF

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಲ್ಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮ ಯೋಗ.

All verses of Chapter 8 in Kannada, Sanskrit or English IAST.

ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)

ಧೂಮೋ ರಾತ್ರಿಸ್ತಥಾ ಕೃಷ್ಣಃ ಷಣ್ಮಾಸಾ ದಕ್ಷಿಣಾಯನಮ್।
ತತ್ರ ಚಾಂದ್ರಮಸಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯೋಗೀ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನಿವರ್ತತೇ ॥ 25 ॥

ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)

धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम्।
तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते ॥ 25 ॥

ಶ್ಲೋಕ (English IAST)

dhūmo rātristathā kṛṣṇaḥ ṣaṇmāsā dakṣiṇāyanam|
tatra cāndramasaṃ jyotiryogī prāpya nivartate || 25 ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಧೂಮಃ ರಾತ್ರಿಃ ತಥಾ ಕೃಷ್ಣಃ (धूमः रात्रिः तथा कृष्णः, dhūmaḥ rātriḥ tathā kṛṣṇaḥ) = ಹೊಗೆ, ರಾತ್ರಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ (smoke, night, and likewise the dark fortnight)
ಷಣ್ಮಾಸಾಃ ದಕ್ಷಿಣಾಯನಮ್ (षण्मासाः दक्षिणायनम्, ṣaṇmāsāḥ dakṣiṇāyanam) = ದಕ್ಷಿಣಾಯನದ ಆರು ತಿಂಗಳು (the six months of the sun’s southern course)
ತತ್ರ ಯೋಗೀ ಚಾಂದ್ರಮಸಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ (तत्र योगी चान्द्रमसं ज्योतिः प्राप्य, tatra yogī cāndramasaṃ jyotiḥ prāpya) = ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗಿ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕನ್ನು ಸೇರಿ (by that path the yogi, reaching the light of the moon)
ನಿವರ್ತತೇ (निवर्तते, nivartate) = ಮರಳುತ್ತಾನೆ (returns)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಹೊಗೆ, ರಾತ್ರಿ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ, ದಕ್ಷಿಣಾಯನದ ಆರು ತಿಂಗಳು, ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟ ಯೋಗಿ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕನ್ನು ಸೇರಿ ಮತ್ತೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Smoke, night, the dark fortnight, the six months of the sun’s southern course: departing by this path, the yogi reaches the light of the moon and returns.

ಶ್ಲೋಕ 8.25ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 8.25

ಇದು ‘ಧೂಮಾದಿ ಮಾರ್ಗ’, ಪಿತೃಯಾನ. ಬೆಳಕಿನ ದಾರಿಗೆ ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತಿದೆ: ಅಗ್ನಿಯ ಬದಲು ಹೊಗೆ, ಹಗಲಿನ ಬದಲು ರಾತ್ರಿ, ಶುಕ್ಲದ ಬದಲು ಕೃಷ್ಣ, ಉತ್ತರದ ಬದಲು ದಕ್ಷಿಣ.

This is the ‘path of smoke’, the pitriyana, the way of the ancestors. It mirrors the path of light: smoke for fire, night for day, dark for bright, south for north.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಇವೂ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳೇ. ಇಲ್ಲಿನ ‘ಯೋಗಿ’ ಯಜ್ಞ, ದಾನ ಮೊದಲಾದ ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಿ. ಅವನು ಚಂದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅದು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರೂ ಇಲ್ಲಿನ ‘ಯೋಗಿ’ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮ ಮಾಡಿದವನು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

For Shankara these too are presiding deities. The ‘yogi’ here is one who has performed the rites of sacrifice, charity and public works. He enjoys the fruit of his merit in the world of the moon and returns here when it is spent. Ramanuja too says that the ‘yogi’ here is one who has done meritorious deeds.

ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದದ್ದು, ಈ ದಾರಿಯೂ ಪುಣ್ಯದ ದಾರಿಯೇ. ಅದರ ಫಲ ಸ್ವರ್ಗದ ಸುಖ, ಆದರೆ ಏಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ‘ಅಂತವತ್ತು ಫಲಂ’ (7.23) ಎಂಬ ಮಾತಿನಂತೆ ಅದು ಮುಗಿಯುವಂಥದ್ದು.

Madhva’s comment on this verse is not in our source text. Note that this too is a path of merit. Its fruit is the joy of heaven, but, as the seventh chapter says, ‘antavat tu phalam’ (7.23), it comes to an end.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

‘ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು’ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದ ಬೆಳಕು. ಈ ಉಪಮೆಯನ್ನು ಹೀಗೆಯೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು: ಬೇರೆಯವರ ಬೆಳಕನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ ಸುಖ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ.

The ‘light of the moon’ is light borrowed from the sun. The image can also be taken this way: happiness that depends on another’s light lasts a while and then fades.

ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಸಂತೋಷಗಳು ಹೊರಗಿನ ಬೆಳಕಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿವೆ: ಬೇರೆಯವರ ಹೊಗಳಿಕೆ, ಹುದ್ದೆ, ಖರೀದಿ. ಅವುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಒಳಗಿನಿಂದ ಬರುವ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆಯಂಥ ಕಷ್ಟದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.

In life too, some happiness rests on outside light: others’ praise, a position, a purchase. Growing a contentment that comes from within, alongside these, is of far more use in hard times such as old age and illness.