ಭಗವದ್ಗೀತೆ 2.16 ಅರ್ಥ: ನಾಸತೋ ವಿದ್ಯತೇ ಭಾವೋ

ಗೀತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂದ್ರವಾದ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು. ಸತ್ ಮತ್ತು ಅಸತ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಮೂರು ಆಚಾರ್ಯರು ಮೂರು ರೀತಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

This is one of the densest verses in the Gita. The two words sat and asat are opened in three ways by three acharyas.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಅಸತ್ ಎಂದರೆ ಚಳಿ ಬಿಸಿಗಳಂಥ ವಿಕಾರಗಳು. ಮಣ್ಣಿಲ್ಲದೆ ಮಡಕೆಯ ಆಕಾರ ಇಲ್ಲವಾದಂತೆ, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ವಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತ ಇರುವಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗುವುದೆಲ್ಲ ಅಸತ್, ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿಯುವುದು ಸತ್. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಓದು ನೇರವಾಗಿದೆ: ಅಸತ್ ಎಂದರೆ ದೇಹ, ಸತ್ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮ. ದೇಹದ ಸ್ವಭಾವವೇ ನಾಶ, ಆತ್ಮದ ಸ್ವಭಾವವೇ ಇರುವಿಕೆ ಎಂಬುದು ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಗಳ ನಿರ್ಣಯ.

For Shankaracharya, asat means changing states such as cold and heat. As the shape of a pot has no being apart from the clay, a modification has no being of its own apart from its cause. Whatever changes is asat; what remains unchanged is sat. Ramanujacharya’s reading is direct: asat is the body, sat is the self. The nature of the body is to perish and the nature of the self is to be, and that is the conclusion the seers of truth have reached.

ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇನ್ನೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆತ್ಮ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾಲದಂಥವೂ ನಿತ್ಯ ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕ ಮೂರು ದರ್ಶನಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇವೆ.

Madhvacharya goes another way. On the authority of shruti and smriti he argues that not only the self but prakriti and time too are eternal. We record here how one verse stands as ground for three schools.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ದೊಡ್ಡ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ನೋಡಿದರೂ ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಒಂದು ಕೆಲಸವಿದೆ: ಬದಲಾಗುವುದನ್ನೂ ಉಳಿಯುವುದನ್ನೂ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನೋಡುವುದು.

Even setting the great philosophy aside, this verse holds an everyday task: to see separately what changes and what remains.

ಜ್ವರ ಬಂದಾಗ ‘ನಾನು ಸೋತುಹೋದೆ’ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ಏರಿದಾಗ ‘ನನ್ನ ಬದುಕೇ ಬದಲಾಯಿತು’ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಹಾದುಹೋಗುವಂಥದ್ದು, ಯಾವುದು ಉಳಿಯುವಂಥದ್ದು ಎಂದು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಮಾಧಾನ.

With a fever it feels as though I have been defeated. When one number rises in a report it feels as though my whole life has changed. In that moment, separating what is passing from what will remain is itself a large relief.