Bhagavad Gita, Chapter 10: विभूतियोगः
Forty-two verses. The chatuhshloki in which Krishna declares himself the source of all, Arjuna’s praise and request, and the long list of glories that shows him in the finest of every kind are here.
Tap any verse card to open its page with the word-by-word meaning. Pages are ready for every verse of this chapter.
भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः।
यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥ 1 ॥Meaning of verse 10.1 →2न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः।
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥ 2 ॥Meaning of verse 10.2 →3यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम्।
असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ 3 ॥Meaning of verse 10.3 →4बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः।
सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ॥ 4 ॥Meaning of verse 10.4 →5अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥ 5 ॥Meaning of verse 10.5 →6महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा।
मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥ 6 ॥Meaning of verse 10.6 →7एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः।
सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥ 7 ॥Meaning of verse 10.7 →8अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते।
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥ 8 ॥Meaning of verse 10.8 →9मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम्।
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ 9 ॥Meaning of verse 10.9 →10तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम्।
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥ 10 ॥Meaning of verse 10.10 →11तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः।
नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥ 11 ॥Meaning of verse 10.11 →12अर्जुन उवाच
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान्।
पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥ 12 ॥Meaning of verse 10.12 →13आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा।
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥ 13 ॥Meaning of verse 10.13 →14सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव।
न हि ते भगवन् व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥ 14 ॥Meaning of verse 10.14 →15स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम।
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥ 15 ॥Meaning of verse 10.15 →16वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः।
याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥ 16 ॥Meaning of verse 10.16 →17कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन्।
केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥ 17 ॥Meaning of verse 10.17 →18विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन।
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥ 18 ॥Meaning of verse 10.18 →19श्रीभगवानुवाच
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः।
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥ 19 ॥Meaning of verse 10.19 →20अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः।
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥ 20 ॥Meaning of verse 10.20 →21आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान्।
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥ 21 ॥Meaning of verse 10.21 →22वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः।
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥ 22 ॥Meaning of verse 10.22 →23रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम्।
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥ 23 ॥Meaning of verse 10.23 →24पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम्।
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥ 24 ॥Meaning of verse 10.24 →25महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम्।
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥ 25 ॥Meaning of verse 10.25 →26अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः।
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥ 26 ॥Meaning of verse 10.26 →27उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम्।
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥ 27 ॥Meaning of verse 10.27 →28आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक्।
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥ 28 ॥Meaning of verse 10.28 →29अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम्।
पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥ 29 ॥Meaning of verse 10.29 →30प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम्।
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥ 30 ॥Meaning of verse 10.30 →31पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम्।
झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥ 31 ॥Meaning of verse 10.31 →32सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन।
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥ 32 ॥Meaning of verse 10.32 →33अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च।
अहमेवाक्षयः कालो धाताहं विश्वतोमुखः ॥ 33 ॥Meaning of verse 10.33 →34मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम्।
कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥ 34 ॥Meaning of verse 10.34 →35बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम्।
मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः ॥ 35 ॥Meaning of verse 10.35 →36द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम्।
जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ 36 ॥Meaning of verse 10.36 →37वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः।
मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥ 37 ॥Meaning of verse 10.37 →38दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम्।
मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥ 38 ॥Meaning of verse 10.38 →39यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन।
न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ॥ 39 ॥Meaning of verse 10.39 →40नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप।
एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ॥ 40 ॥Meaning of verse 10.40 →41यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा।
तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंऽशसम्भवम् ॥ 41 ॥Meaning of verse 10.41 →42अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन।
विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत् ॥ 42 ॥Meaning of verse 10.42 →
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे विभूतियोगो नाम दशमोऽध्यायः ॥
About Vibhuti Yoga
From the seventh chapter on, Krishna has been showing signs of his greatness here and there, ‘I am the taste in water’, ‘I am the rite’. The tenth chapter unfolds them. In Sridhara Swami’s words the purpose is one: to see the Lord everywhere.
The chapter has three parts. First Krishna declares that he is the source of all, and promises to give the yoga of understanding to those who worship him with love and to dispel the darkness in their hearts with the lamp of knowledge. Then Arjuna praises him and asks, ‘in what things am I to think of you?’ The last part is the answer: in every kind, the finest is I.
How the chapter moves
- Verses 1 to 3: The supreme word spoken again. His origin, unknown even to gods and sages, the unborn and beginningless great Lord of the worlds.
- Verses 4 to 7: The states of beings, understanding, forbearance, truth, joy, sorrow and the rest, the seven sages and the Manus, all from him.
- Verses 8 to 11: The chatuhshloki. The satsang of those who worship with understanding and love, and the yoga of understanding and the lamp of knowledge he gives them.
- Verses 12 to 18: Arjuna’s praise and request: tell your glories in detail, for I am never sated with hearing.
- Verses 19 to 39: The list of glories. It begins with the Self in the heart, passes through Adityas, Rudras, sages, rivers, mountains, trees, animals, letters and seasons, and ends with the seed of all beings.
- Verses 40 to 42: The glories have no end. Wherever excellence is seen it is a portion of his splendour, and the whole world is a single fraction of him.
What a glory is: three views
For Shankara a glory is the extension of his greatness and a support for meditation: those who cannot meditate on him as the inner Self may think of him in these things. For Ramanuja being a glory means being subject to his governance, and ‘pradhanya’ means excellence. He also notes that since Rama and Vasudeva are the Lord himself, the glory there is the bearing of weapons and being the son of Vasudeva. At verse forty-one Madhva distinguishes: forms such as Vishnu, Rama, Krishna, Vyasa and Kapila are his own very forms, and the rest are souls endowed with his splendour.
These pages do not decide between the readings. Wherever the acharyas part, each position is recorded in its own terms.
Surprises in the list
Some words in the list make the reader pause: among the daityas Prahlada (10.30), all-seizing death (10.34), among the deceitful the gamble (10.36), among the Pandavas Arjuna himself, the listener (10.37). The acharyas explain these by the principle of the most powerful of each kind. The explanations of words such as ‘rudranam shankaras chasmi’ (10.23) are recorded in each commentator’s own terms.
In the verses of the list, the ‘For life today’ box picks one glory and links it to daily life: the mind and attention, clean air and water, care of memory, treatment for gambling addiction. The health notes are for general understanding only, and for personal problems a doctor’s advice is what counts.
Sources: several.